O CAIXÓN DA NOSTALXIA

Fotos. Apuntamentos. Retratos. Obxectos. Notas. Informes. Memorias. Ditames. Manuais de uso. Marcos con fotos. Cadros sen fotos. Recordos. Nostalxia.

Recordos dunha fervenza, dun canastro, dun hotel ou dun hostal, dunha cidade, dunha vila ou dun lugar perdido. Recordos do mar. Recordos de paseos, de rutas, de viaxes e de aventuras. Recordos de perdas, de présas, pero tamén de calma e de sosego.

O tempo pasa. As imaxes quedan, permanecen. A memoria voa. E a nostalxia acaba por facerse dona e señora dunha vida enteira.

En cada imaxe agóchase un recordo. En cada recordo, un verso breve unhas veces e longo outras; unha estrofa, un poema completo, pura poesía. Dicía aquel, e repítoo eu: a poesía es ti, é ela, son as lembranzas que permanecen.

A nostalxia é un caixón cheo de recordos; e os recordos multiplícanse cando os caixóns son varios. Dicía Jeanne Moreau que a nostalxia nace do desexo de que as cousas permanezan sempre iguais. E as imaxes axudan. Axudan moito.

Retratos. Amigos. Familia. Igrexas. Ríos. Santuarios. Montes. Lagoas. Áncoras. Vestixios dunha vida compartida. Recordos dunhas horas, dun día, dunha fin de semana, dunha semana enteira ou de quince días. Quizais non existan os recordos dun mes completo; as circunstancias laborais raramente o permitían.

Mais dá igual. Chega unha foto. Chega un recordo. Chega unha imaxe. Para que a nostalxia aniñe nas entrañas da melancolía e da morriña. Entón decátaste de que, ás veces, o tempo se detén, os pensamentos permanecen quietos e os sentimentos... os sentimentos afloran, emerxen, manan, xorden de novo, unha e mil veces... en cada fotografía, en cada lembranza.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 9 de xuño de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Martes, 9 de xuño de 2026

O CONFESIONARIO DA VILA

Sacrifiquei o tempo non facendo nada. Nada fixen. Quedei quieto desde un certo momento ata que eu decida en que latexo me erguerei. Estou sentado no mazadoiro da burga de Baños de Molgas, e canto me custa levantarme. Tanto, que nin sequera me preocupa o paso do tempo.

Desde aquí observo os veciños e decátome de que ningún deles se dedica xa a apañar caldeiros e cubos de auga quente para as vacas ou para facer a calda do pote. Xa non hai vacas, e xa ninguén cocerá así para os porcos.

Aínda que hoxe sacrifique o tempo, houbo un tempo no que acontecían esas cousas, e moitas máis. A auga quente da burga servía para todo. E cando non se levaba para as casas, eran as mulleres as que se apropiaban do lavadoiro con bañeiras ateigadas de roupa. Ás veces eran ata as propias vacas as que baixaban, como podían, as escaleiras para meter naquela auga quente, rica en bicarbonato e sodio, os pés feridos polas rellas dos arados.

Tamén houbo un tempo —e semella que, por sorte, aínda o hai— no que o famoso mazadoiro da burga era o confesionario de toda unha vila, o mellor psicólogo posible cando aínda ninguén sabía o que era a psicoloxía. Non podo dicir que aí se declarasen ou se derrubasen imperios, porque non chegamos a tanto. Mais si se confesaron segredos, se fixeron promesas, se declararon amores, se removeron as conciencias e se trazaron medidas, plans e proxectos; en definitiva, falouse de todo canto había na viña do Señor.

Porque no mazadoiro da burga, quen máis quen menos, sacrificaba o tempo e, sobre todo, as ceas. Valía máis unha parola, unha xuntanza sentados nesa pedra, toda unha santa Biblia.

Cafetaría La Cabarela. A Valenzá. Domingo, 7 de xuño de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Luns, 8 de xuño de 2026

NEGARSE A MORRER

Son as cinco da tarde. É 6 de xuño de 1937, domingo. Estou agochado debaixo da ponte vella de Baños de Molgas. O país atópase en plena Guerra Civil. As hostes inimigas están aí, baixando da Rabaxoá.

Estou só e algo angustiado. O medo é libre. Sei que o inimigo non adoita perdoar. Coñezo ben as falcatruadas que cometeron días atrás. Eu salveime por espelido e por listo. Algúns dirán que por covarde. Porque fuxín e me escondín baixo a ponte romana. E aquí sigo.

Os que non foron covardes están mortos. Eu estou vivo porque cada quen se defende ou procura a vida como pode. E xa adianto que non me importa continuar nesta postura mentres dure esta guerra cruel e sen sentido. Simplemente, négome a morrer.

Podería intentar causar baixas entre os invasores, mesmo derrotalos por completo. Porque, aínda agochado, sei todo deles e dos seus movementos grazas ao meu can, Uriarte. Vai e vén, percorre e cruza os campos de batalla para informarme mediante xestos e ladridos. Sei o que significa cada un deles; mesmo son quen de distinguir perfectamente os seus matices.

Mais non ataco. Sigo escondido porque non son parvo. Por moito que saiba ou queira, un erro pode aparecer en calquera instante. E un instante, nunha guerra, adoita durar menos ca un suspiro. Ou ca un salouco.

Así é que, mentres estea só, creo que non corro perigo. As compañías, ás veces, resultan traidoras e falsas. Mesmo entre veciños.

Pasan xa uns minutos das cinco da tarde. Escoito estoupidos pola zona das Pedradarcas. Encollo o lombo, cúbrome co abrigo e agardo a que remate esta maldita guerra.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 6 de xuño de 2026

XUVENTUDE CONTRA A REPRESIÓN

O 8 de xuño é unha data de grande significado para o movemento estudantil colombiano. Nese día de 1929 foi asasinado en Bogotá o estudante Gonzalo Bravo Pérez, un feito que marcou profundamente a historia política e social do país e que deu lugar á conmemoración do Día do Estudante.

Bravo Pérez era alumno da Universidade Nacional de Colombia e participaba activamente nas mobilizacións estudantís da época. A súa xeración vivía nun contexto de fortes tensións sociais, caracterizado pola concentración do poder político e pola represión das protestas populares. Entre as denuncias que impulsaban os estudantes atopábanse os sucesos da chamada Masacre das Bananeras, ocorrida en 1928 na rexión de Santa Marta.

Naquela ocasión, milleiros de traballadores das plantacións bananeiras iniciaran unha folga para reclamar melloras laborais e condicións de vida máis dignas. A resposta das autoridades foi unha dura intervención militar que acabou cun número indeterminado de vítimas. A falta de información oficial e as contradicións arredor dos feitos provocaron unha forte indignación en amplos sectores da sociedade colombiana.

Os estudantes universitarios asumiron un papel protagonista na denuncia daqueles acontecementos. Gonzalo Bravo Pérez destacou pola súa participación nas protestas e pola defensa dos dereitos civís e das liberdades democráticas. O 8 de xuño de 1929, durante unha manifestación na capital colombiana, resultou mortalmente ferido por disparos efectuados polas forzas da orde.

A súa morte provocou unha enorme conmoción e converteuse nun símbolo da loita estudantil contra a inxustiza e a represión. Desde entón, cada 8 de xuño é lembrado como o Día do Estudante en Colombia, unha xornada dedicada á memoria de quen defenderon a educación, a liberdade de expresión e a participación cidadá.

Máis alá do contexto colombiano, a figura de Gonzalo Bravo representa o compromiso da mocidade coa transformación social. A súa historia lembra que os estudantes desempeñaron, e continúan desempeñando, un papel fundamental na defensa dos dereitos humanos e na construción de sociedades máis xustas.

Case un século despois, o seu nome segue asociado á valentía, á conciencia crítica e á capacidade da xuventude para cuestionar os abusos de poder. A conmemoración do Día do Estudante constitúe así un exercicio de memoria histórica e unha invitación a reflexionar sobre a importancia da participación democrática e do compromiso cívico das novas xeracións.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 6 de xuño de 2026

ENTRE O BALEIRO E O FIRMAMENTO

Baixei a mirada e contemplei o baleiro. Alguén gravou un vídeo para que o desexo se transformase en esperanza compartida. E todo quedou suspendido na nube da nostalxia, aquela na que todo se ve e sempre perdura. O baleiro, entre outras definicións, é a falta ou ausencia de algo ou alguén que antes estaba. Como o silencio. Porque antes había ruído.

Levantei a mirada e observei o firmamento. Alguén deixa cear bágoas de orballo porque hai relacións familiares que, en vez de ir e vir polas corredoiras da memoria, quedan estancadas nun encoro, nunha presa, nunha vaira, ata que, co paso do tempo, rebentan e estoupan. O firmamento é a bóveda celeste onde habitan os astros.

Deixei a mirada perdida e notei como o baleiro, o silencio e o firmamento se mesturaban nunha algarabía de sentimentos que fluían polas costuras abertas dunha almofada sempre inzada de soños. Alguén quere amosar un sorriso vermello para que se reflicta no espello. O espello, entre outras cousas, é unha lámina de cristal azougado pola parte posterior —ou de aceiro ou doutro material brunido— na que se reflicten os obxectos que ten diante. Ou as persoas.

Pecho os ollos. Xa non miro nada e, con todo, véxoo todo. Ver cos ollos pechados é, talvez, a mellor maneira de ver. E vexo o baleiro. E vexo o silencio. E vexo o firmamento, os sentimentos, os soños, e os espellos. E sinto o desexo. E a esperanza. Alguén xoga coa memoria e cos sentimentos. Sentimentos: reaccións do espírito a un estímulo, ante un determinado acontecemento, circunstancia, etc. Abro os ollos. Marcho.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 4 de xuño de 2026

EL ECO DE MOLGAS E OUTRAS DISTRACCIÓNS

Cantas cousas me pasan en tan pouco tempo: levantarme da cama, facer a cama, ter que asubiar, almorzar e marchar. Marchar para andar de can, claro. Na marcha tamén asubío. Agora é certo que xa non canto como cantaba. Menos mal. Porque o meu canto... xa o dicía a pobre da miña nai: “que mal cantas, neno”. Chamábame neno. Sería o seu neno, digo eu.

Fago tantas cousas que mesmo consulto o móbil mentres camiño. E atópome cunha anotación sobre El Eco de Molgas, que, segundo uns apuntes da Wikipedia, foi un periódico editado en Baños de Molgas en 1921. Nada máis. Manda truco! Expresión que me serve tanto para a pobreza do apunte dixital como para a marabilla de que a miña localidade contase por aqueles anos cun xornal. Aínda que, segundo un amigo historiador que sabe a hostia —é dicir, o que hai que saber—, El Eco de Molgas foi máis ben un folleto do que apenas houbo unha ou dúas tiradas, ou sexa, de vida moi curta.

Fago tantas cousas que, mentres ando, leo; mentres leo, unhas veces memorizo e outras penso; mentres penso, son as rulas as que asubían, e voan, e aniñan. Eu aniño na miña conciencia, que unhas veces é branca e outras é negra. E a ver quen tira a primeira pedra.

Fago e desfago ao meu antollo: escoito a Mercedes Sosa e, segundo canto con ela, tamén asubío. Din que, mentres se asubía, é imposible cantar, ou viceversa. É mentira! Eu sei facer as dúas cousas ao mesmo tempo. Son dos que saben emendar o torto.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 2 de xuño de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Mércores, 3 de xuño de 2026

OS MENTIRÁNS DAS LETRAS

 

De camiño viña pensando que, ás veces, as cousas non son como parecen nin como se contan. E non vou falar de “bulos”, politiqueos nin rabo de gaitas. Falo dos que presumimos de escribir, dos presuntos escritores. Mentimos moito e, si, ás veces facémolo moi ben. Ou non. A algúns nótasenos a mentira xa na primeira palabra dunha frase.

Mentimos sempre por dous motivos: para quedar ben ou para que digan canto sabemos. Mais non sabemos nada! Simplemente esaxeramos. E esaxerar, ao cabo, tamén é unha forma de mentir.

Se está nubrado, só Os Resentidos son quen de dicir que fai un sol do carallo. Algún presunto escritor irá aínda máis lonxe e dirá que se asan os paxariños. Agora mesmo vai un sol do carallo, pero non hai ningún paxariño asado na beirarrúa. Esa é a realidade.

Tampouco podes escribir que vas coller a lúa vella e poñela aos pés de alguén cando sabes que é rematadamente imposible... a non ser que xungas unha boa parella de bois e os poñas a tirar do sedeño co que enganchaches o noso satélite. Así, quizais, xa sexa posible. E non esaxero tanto: eu tiña un burro ao que lle ataban un sedeño a calquera cousa e non había quen puidese con el.

Os presuntos escritores somos mentiráns e esaxerados; esaxerados e troleiros. Esaxeramos para encher parágrafos, para completar relatos, para rematar escritos. Mesmo a propia mentira a adornamos e agrandamos. Somos os mentiráns das letras, dos contos e das historias.

Porén, o peor de todo é que hai quen nos cre. E, mentres iso siga pasando, seguiremos escribindo. Pois aquí paz e despois gloria.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 1 de xuño de 2026

MELANCOLÍA ESPARTANA

Baixei do coche. Empecei a andar. Movín un pé, logo o outro. Mirei para a Aira de Arriba; canastros e pés de canastro. Seguín andando pola rúa abaixo de Baños de Molgas. Atallei pola Canella. Aquí deixei que a memoria bailase un tango, lembrando certos días de novembro.

Subín á Perla Negra e crucei o río Arnoia cara ás Mestras. Un paso detrás doutro. Un carballo vello. Unha parede de pedra. Máis carballos vellos: gordos, recios, enormes, eternos. Deixo caer o lombo sobre a herba..., á sombra doutro carballo vello.

Pecho os ollos e vexo o que quero ver: un balcón, un reflexo no espello, unha rula que aniña, un sorriso aberto, un peito ó descuberto, pingas de orballo que baixan entre os peitos. Asombro e silencio. Desexo e silencio. Silencio no pensamento.

Un son na distancia. Un reloxo que marca as horas. O tempo que pasa, aínda que nestes momentos semelle que está estancado. Porque hai sentimentos para os que non transcorre o tempo. Hai ilusións, hai fantasías, hai esperanzas que van e veñen ó ritmo dun asubío nostálxico.

Abro os ollos. Contemplo o ceo. Sinto o baleiro. Porén, deixo que todo flúa, que todo agrome e que o lagarto da Carolina lle dea ó rabo. Este, moi preto, non se move, non lle dá ó rabo, pero sente a miña ollada e penso que ata me acompaña nesta melancolía soñadora, espartana.

Érgome. Marcho das Mestras. En silencio. Porque nada fai ruído; nin sequera a Perla Negra sucando as augas do Arnoia. A nostalxia é desexar que as cousas permanezan sempre iguais. A vida segue igual.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 30 de maio de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Luns, 01 de xuño de 2026

Foto: As Mestras (Baños de Molgas - Ourense)