DO VISO Ó FRAGOSO

Levaba tempo sen facer rutas turísticas. Case —ou sen case— podería dicir que anos. O outro día, non sei onde, vin e lin a palabra Lobeira. Díxenme que aí nunca estivera e que xa chegara o momento de ir. É máis, desde ese instante comecei a tramar a idea de visitar todas aquelas capitais municipais nas que aínda non puxera os pés.

E xa que a intención era ir a Lobeira, tampouco quería facelo ás cegas. Busquei información e atopei, polo menos, dous lugares de interese: a capela da Nosa Señora do Viso e a Fervenza do Grou.

Xa diante da Nosa Señora do Viso quedei algo abraiado pola súa marabillosa situación: no macizo da Serra do Leboreiro, desde onde se divisa unha boa parte da comarca. Atópase a 852 metros de altitude e a capela presenta un arco de medio punto. Ademais da súa localización privilexiada, chama a atención o conxunto do recinto e o ben conservado que está.

A través do guasap recomendáronme achegarme ata Grou para tomar un café. Fun e alí ninguén soubo darme razón da Fervenza do Grou —agora sei tamén que lle chaman Fecha dos Infernos de Baixo—. Con todo, faláronme da Fervenza do Fragoso —ou Corga do Poleiro—, e con iso xa me abondaba: que fose fervenza, ruxidoira, seimeira ou catarata.

É certo que, para vela, tiven que percorrer un carreiro rozado pero con bastantes atrancos que dificultaban a andaina. Hai un camiño que leva a un miradoiro, mais, como me advertiran que desde alí non se podía ver o salto de auga, nin o intentei. Por iso optei polo carreiro de abaixo. Non cheguei ó alto de todo da fervenza, pero o que vin foi suficiente para deixarme o bico doce e confirmar que pagara a pena percorrer tantos quilómetros.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 31 de marzo de 2026

LECTURA EN MOVEMENTO

Saín da casa cunha bolsa de lixo nunha man e dúas caixas de cartón na outra. A bolsa, para o contedor verde; o cartón, para o azul. Seguín camiño. No atallo, asombreime do moito que medraran as herbas, e as patacas dun veciño ó final do carreiro. Antes incluso de chegar ó paseo do río dos Muíños, xa abrira o libro “Minnesota”, de Joe Nesbø.

Paso a paso, fun pasando páxinas a esgalla. Cando cheguei ó parque dos Patos, boteille unha ollada o meu —xa amigo— ganso. Sorrín ó lembrar unha amiga que di que ela sempre lle chamará “oca” e, ó río, Barbañica, porque leva toda a vida chamándolles así.

Pasado o parque dos Patos da Valenzá, non tardei en sentar no pequeno muro do paseo. Si, aínda que pareza mentira, ás veces sento. Dígoo porque como sempre sinalo que leo andando... pero tamén me deteño. Só un intre: unhas veces para facer tempo e, outras, ata chegar a un novo capítulo.

Logo dese ínfimo descanso, reiniciei o paseo e a lectura. Había algo de barullo á altura do campo de fútbol dos Carrís, mais non impediu que seguise a trama do libro. Os últimos metros do percorrido tiven que facelos con moita lentitude e mesmo con algunha que outra parada para poder alcanzar un novo capítulo e colocar alí o marcapáxinas plastificado, no que asoma unha foto da Aira de Arriba, un debuxo dos Milagres e o nome de Baños de Molgas.

Pechei o libro, puxen os auriculares, abrín Spotify e emprendín o camiño de volta á casa pola avenida de Celanova, con parada incluída para saborear un café e contar o que acabo de contar.

Café Alumbre. A Valenzá. Domingo, 29 de marzo de 2026

UNHA FOTO, UN OCÉANO

Mandáronme unha foto co mar de fondo. A imaxe é bonita porque o mar é bonito. Con ela non consigo oír o seu son, porque o mar soa. O ruído do mar é marabilloso. Tan marabilloso que, ó contemplar a fotografía, é como se puidese escoitalo.

A Perla Negra suca os mares, fuxindo duns e perseguindo a outros, entre piratas e aventuras. O mar deixounos historias inesquecibles desde que a sétima arte comezou a proxectarse nas pantallas brancas a comezos do século XX: “Capitáns intrépidos”, “Tiburón”, “Moby Dick”, “A vida de Pi”, “20.000 leguas de viaxe submarina”, “A tormenta perfecta”... e podería seguir.

Eu quero ir ver o mar. Irei velo. Escoitarei o ruído do mar, quizais o único ruído que me provoca xúbilo e, ó mesmo tempo, unha fonda calma. Sentarei nun penedo e deixarei pasar o tempo necesario para sentir ese sosego, esa tranquilidade que me leve a aboiar sobre os propios pensamentos, sentimentos e emocións.

O mar evoca paz, liberdade e reflexión. É un refuxio emocional, un espello da vida, coas súas calmas e as súas tormentas. Tormentas no mar, calmas en min. Alguén dixo que o mar non berra respostas, pero ensina a escoitar. E tanto que si. Tamén que, como que as mareas, as nosas vidas están marcadas por ciclos de cambio e transformación. O ruído do mar transfórmame.

Miro de novo a fotografía que me mandaron. O mar é cada vez máis fermoso. E sinto, oio, escoito máis e máis o seu rumor. Se a imaxe me dá alegría por amosarme o mar, o mar dáme aquilo que non se pode explicar.

Café Oren Express. A Valenzá. Sábado, 28 de marzo de 2026

DEGOLADOS POLA REPRESIÓN

O chamado “Caso Degollados” constitúe un dos episodios máis brutais e reveladores da represión exercida pola ditadura chilena durante a década de 1980. O 30 de marzo de 1985 (cúmprense hoxe 41 anos), tres profesionais vinculados ao ámbito educativo e á militancia política de esquerda foron secuestrados, torturados e finalmente asasinados, nun crime que impresionou profundamente á sociedade chilena e á comunidade internacional.

As vítimas foron Manuel Guerrero, José Manuel Parada e Santiago Nattino, todos eles comprometidos coa defensa dos dereitos humanos e vinculados ó movemento comunista. O seu traballo e activismo convertéronos en obxectivos do aparato represivo do Estado, que vía en figuras coma eles unha ameaza ideolóxica nun contexto de crecente mobilización social contra o réxime.

O secuestro produciuse en distintos momentos e lugares de Santiago, mais seguiu un patrón coordinado que evidenciaba a participación de estruturas organizadas. Posteriormente, os corpos apareceron nunha zona rural, con sinais evidentes de tortura e cunha violencia extrema: foron degolados. Este feito, ademais de causar horror, simbolizou a brutalidade dun sistema que buscaba infundir medo mediante métodos exemplares.

A investigación posterior revelou a implicación de membros das forzas de seguridade, en particular dun corpo policial que operaba baixo lóxicas de persecución política. O caso marcou un punto de inflexión, pois xerou unha presión social e política difícil de conter, tanto dentro como fóra do país. Mesmo sectores próximos ó goberno víronse obrigados a recoñecer a gravidade do sucedido.

A resposta cidadá foi inmediata. Organizacións de dereitos humanos, sindicatos e colectivos sociais mobilizáronse para esixir xustiza e o fin da impunidade. As protestas multiplicáronse, e o caso converteuse nun símbolo da loita contra a ditadura e das demandas de democratización.

Co paso do tempo o “Caso Degollados” contribuíu a erosionar a lexitimidade do réxime, deixando en evidencia as súas prácticas sistemáticas de violación dos dereitos humanos. A súa repercusión internacional tamén foi significativa, reforzando as denuncias contra Chile en foros e organismos internacionais.

Na memoria chilena, este episodio permanece como unha ferida aberta, mais tamén como un recordatorio da resistencia e da dignidade fronte á barbarie.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 28 de marzo de 2026

A VIDA: UN SUSPIRO QUE PASA

Que é a vida? A vida é o paso do tempo. Nada máis. A vida é a folla do calendario. A vida é un segundo, un minuto, unha hora, un día... Que carallo, a vida é un suspiro. O que pasa é que, nese suspiro, ás veces, transcorre todo un mundo. Outras veces, tan só hai baleiro.

A vida é simplemente vivir. Vivir ben ou mal. Vivir a medias é complicado. Vivir sen ansia é aburrido. Vivir contentos non é tan sinxelo. Algúns viven cheos de carraxe. Outros, de maldade. Hainos que viven á conta dos pombos, e os pombos vivimos porque nos puxeron aquí.

Din que a vida é unha serie de cambios naturais e espontáneos. Non os resistas. Para que? Cambies non cambies, a vida segue. Outros din que a vida é demasiado curta para aburrirse. Pois anda que non hai aburridos! Que a vida é curta, pois... o outro día vin unha miniserie que falaba de trescentos e pico millóns de anos; polo que, ante isto, xa non é curta: é que nin sequera alcanza a categoría de suspiro.

Vivir é o máis perigoso que ten a vida. E tanto que si. Porén, gústanos o perigo a rabiar. Porque nos gusta vivir... aburridos, no baleiro, ben, mal... A vida é como unha montaña rusa. E tamén como unha balsa de aceite. A vida é unha viaxe. E, como me gusta viaxar... vivo!

E como dicía aquel: a vida é unha especie de bicicleta. Se queres manter o equilibrio, pedalea cara adiante. E os que non sabemos andar en bicicleta? Esperamos e quedamos a velas vir. E que pase o tempo; porque a vida é iso: o paso do tempo.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Mércores, 25 de marzo de 2026

Café Alumbre. A Valenzá. Xoves, 26 de marzo de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Xoves, 26 de marzo de 2026

O GANSO E A TROMPETA

Pasei outra tarde lendo polo paseo do río dos Muíños. E vin de novo o ganso do outro día. Sei que era o mesmo porque seguía a mirarme de esguello. O maldito aínda non se esquecera de min. Hoxe fíxenlle menos caso ca o outro día. Pero, iso si, sen perdelo de vista. Non fose o demo que...

Xa hai un cacho que deixei o paseo e a lectura. Son as cinco e vinte e tres minutos da tarde e atópome nunha terraza escoitando a marabillosa banda sonora de “Ascensor para o cadafalso”, de Miles Davis, quizais —ou sen quizais— a figura máis relevante do jazz. E onde estea o jazz...

Sobre a mesa: un xornal dobrado, a cunca do café baleira, o móbil apagado, o caderno aberto e, nun recanto, o libro “O anxo da revolución”, que George Griffith escribiu en 1893, con tradución ó galego de Helena Bermúdez Sabel.

Pola rúa pasan coches e, pola beirarrúa, xente. Por entre as mesas, algunha que outra pomba busca o maná de cada día: os petiscos ou lambiscadas que adoitan acompañar as consumicións.

Cinco e media da tarde. A trompeta de Miles Davis facendo das súas. Unha flor de toxo na miña mente, e véxoa, por suposto, de cor amarela. Menos mal que é das poucas cores ás que lles sei o nome. Hai cores ás que non sei como chamar. Penso que nin sequera sei as sete do arco da vella. O arco da vella é bonito.

Ás cinco e trinta e catro minutos opto por non deixar caer máis pingas de tinta azul sobre o papel —sorrío ó escribir esta cor, porque tamén lle sei o nome—. Marcho baixo a harmonía branca (outro sorriso) da mesma banda sonora.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 24 de marzo de 2026

ENTRE O REGATO E AS PÁXINAS

Levaba tempo sen ler paseando, andando. Hoxe fíxeno, para aproveitar a tarde. Sería un crime quedar na casa e perder esta luz de primavera. Tardou en chegar, pero chegou. E despois de tanta auga, de tanta chuvia, a xente botouse ó monte, como se adoita dicir. Eu, ademais, aproveitando o tempo... lendo. Lendo “Las iras”, de Pilar Adón.

A pena é que o momento tan primaveral non se viu compensado pola calidade da lectura. Esperaba máis do libro, da novela.

Sería un crime quedar na casa porque, se me poño a ler na cama, axiña topeneo e pecho o libro para dar unhas cabezadas. Outra opción era ler paseando pola cociña. Pero, para pasear, que mellor ca facelo pola beira do río do Muíño, escoitando os paxaros e sentindo o murmurio da auga do regato. Prefiro chamarlle regato antes ca río.

No parque dos Patos da Valenzá parei un intre para contemplar un ganso que, maldito!, miroume de esguello, mesmo con mala cara. Se en vez de estar no leito do regato estivese no paseo, seguro que me atacaba. Din que teñen fama de agresivos.

Onde si gocei foi vendo os patos aterrar sobre a auga. Que marabilla! Que elegancia!

Non tardei en continuar o percorrido e a lectura en dirección ós Carrís. Os paxaros seguían cantando, eu seguía aguantando a novela, uns nenos xogaban nun parque e outros miraban para o regato intentando ver, imaxino, peixes, ou cágados, ou zapateiros. Máis ca peixes haberá, en todo caso, sapoconchos. O sapoconcho é bonito. A flor do toxo, aínda máis.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 21 de marzo de 2026

44 ANOS DESPOIS. LEMBRANZA DUN MOZO DE GUAMIL

Tiña 26 anos. Era de Guamil, no concello de Baños de Molgas. Era. Porque na tarde do luns 22 de marzo de 1982 -fixo onte 44 anos-, na localidade biscaíña de Sestao, un atentado terrorista no restaurante Rancho Chileno acabou coa vida de tres membros das forzas de seguridade. Entre eles, o inspector de policía Alfonso Maside Bouzo. Un rapaz aínda.

O ataque produciuse nun contexto de forte tensión política e social no País Vasco, onde a actividade de ETA era especialmente intensa. A organización terrorista levaba a cabo atentados de maneira sistemática co obxectivo de desestabilizar o Estado e promover a súa ideoloxía independentista mediante a violencia. O atentado de Sestao foi un exemplo máis desa estratexia de terror que marcou a centos de familias ó longo de décadas.

Os feitos ocorreron arredor das tres e cuarto da tarde, cando o establecemento estaba practicamente cheo de clientes que acudiran a xantar e botar as partidas de cartas. Catro mozos, duns vinte anos, entraron no local armados con varias metralletas e, polo menos, unha pistola. En menos dun minuto lanzaron unha serie de disparos contra unha mesa na que xantaban catro inspectores de policía e a parella dun deles.

O inspector Agustín Martínez Pérez e a súa noiva, Cristina Mónica Illarmendi, morreron no acto. Os outros tres resultaron gravemente feridos. Un deles chegou a repeler a agresión coa súa arma regulamentaria, ferindo nunha perna a un dos atacantes, mais os membros do comando conseguiron fuxir axiña do lugar.

O inspector de Guamil, Alfonso Maside Bouzo, foi trasladado con urxencia ó hospital de Sestao, pero ingresou xa sen vida. Os seus restos foron levados ó aeroporto de Sondika para seren trasladados por vía aérea a Galicia. Segundo fontes da época, unhas tres mil persoas asistiron ó sen enterro en Guamil. A misa foi oficiada polo bispo da diocese de Ourense, monseñor Temiño, e contou coa presenza de autoridades civís e militares, así como de numerosos compañeiros da Policía Nacional e da Garda Civil. Por riba de todo, destacou a presenza masiva dos veciños da aldea e da contorna, que arrouparon á familia nun día de fonda dor.

A memoria de Alfonso Maside Bouzo permanece viva, especialmente na súa localidade natal, onde é lembrado como símbolo de sacrificio e como unha das vítimas dunha etapa marcada pola violencia terrorista. Como veciño, sirva este Recuncho de homenaxe.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 21 de marzo de 2026

A BESTA E O TEMPO

Vinte e un anos, dous meses, once días, unha hora, cincuenta minutos. Ese foi o tempo que a besta precisou para acosar á súa vítima. E, porén, abondaron vinte minutos para que lle saltase á xugular ata que a vítima exhalou o derradeiro suspiro. A besta non perdoou.

Logo deses máis de vinte e un anos ben puido facelo. Acompañáraa sempre, mesmo conviviran como dúas presenzas condenadas a compartirse. Incluso poderían ter aprendido a coexistir en certa harmonía. Mais non: a besta non tivo compaixón nin misericordia.

Durante ese tempo, houbo tamén unha sorte de tregua aparente. Ás veces, a besta concedíalle un respiro, unha pausa, un repouso. A vítima, entón, tentaba gozar dese benestar, desa calma efémera. Pero canto máis se confiaba, máis feroz regresaba o ataque: sen piedade, con saña, con furia, con crueldade e con carraxe. E aínda así, a vítima tamén tiña bos fígados, tiña carácter; era de resistir, de non renderse e, como se adoita dicir, nin puto caso lle facía á besta.

Co paso do tempo, a besta fíxose máis violenta, máis insistente, mentres que a vítima empeza a cansar, a esgotarse. Sentía o seu alento, a súa proximidade constante, e máis dunha vez estivo a piques de baixar os brazos. Mais, fronte á inclemente teimosía da besta, a vítima respondeu con toda a forza que lle quedaba, impulsada polas ansias de vivir.

Vinte e un anos, dous meses, once días, unha hora, cincuenta minutos. Para resolverse todo nos vinte derradeiros minutos. A besta ganou. E, dentro da dor e da agonía, a vítima, por fin, descansou.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 20 de marzo de 2026

TIRAR DA CADEA

Tiro da cadea e deixo que a auga afogue os malos pensamentos, o pouco raciocinio que temos. Aínda que os pensamentos son como as penas: saben nadar. Tiro da cadea e todos os vómitos van polas tubaxes abaixo. Que diferenza hai entre o Adolf Hitler, que gaseaba xudeus, e o Donald Trump, que bombardea escolas de nenas? Aquí si que había que tirar da cadea.

Tirar da cadea constantemente. Descargar e cargar. Descargar e cargar. E que todas as porcalladas desemboquen, desauguen no mar. Hai que afogar ós delincuentes e facinorosos, ós atacantes e agresores para salvar ós oprimidos e ós castigados. Que diferenza hai entre o Benito Mussolini, que ía con Hitler, e o Alberto Núñez Feijóo, que semella ir con Trump? Tira da cadea, rapaz, tira da cadea.

Tiro da cadea para que afoguen os ruídos e para que todo quede en silencio. Aínda que, no silencio, se sinta o acubillo dos soños. Soñar é bonito, mesmo coa realidade que nos arrodea; coa realidade que se vai; coa realidade que se foi. E queda o baleiro bailando nas horas mortas. Que diferenza hai dun sapoconcho que non pode máis e unha lebre que non quere correr? Que diferenza hai entre ir e vir, tornar e volver?

Tirar da cadea e ir moito máis alá do lixo, moito máis alá da carraxe que sobe con ansia polas veas abertas de América Latina. Aínda que América Latina sexa un pantrigo na mesa dunha muiñeira. Que diferenza hai entre o eixe dun carro e a abeaca dun arado, entre o caxato do temoeiro e a folla dun loureiro? Que chore o ceo e se enchan os regos.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 17 de marzo de 2026

PALABRA PEQUENA, SENTIMENTO INMENSO

Dicir grazas é fácil, é doado. Grazas. Así de curto e sinxelo. Unha palabra apenas, case leve. É como dicir perdón. Mais penso que o perdón, ás veces, escapa sen querer, como quen se desculpa por costume. As grazas, en cambio, son distintas; nacen máis fondo, levan máis verdade, máis corazón.

Certo que hai grazas máis sentidas, máis emotivas ca outras, pero todas son sinceras, moi sinceras. E hai ocasións nas que brotan da alma, das mesmas entrañas, porque a causa, o motivo, a orixe así o merecen.

Grazas, Baños de Molgas. Grazas, Finca Fierro, A Valenzá e Barbadás. Grazas, Ourense. Grazas por segunda vez, Baños de Molgas. Grazas, Grou. Grazas, Santo Tomé. Grazas, Porto. Grazas, País Vasco. Grazas, Maceda, e Tioira, e Cimadevila. Grazas por terceira vez, Baños de Molgas. Grazas, Madrid. Grazas, Vilariño Frío e Xunqueira de Espadanedo. Grazas por cuarta vez, Baños de Molgas. Grazas, La Región. Grazas, Leiro e O Carballiño. Grazas, Meamán, Presqueira, Vide, Bouzas e Nocelo. Grazas por quinta vez, Baños de Molgas. Grazas, Ramiras, Macendo e Castrelo de Miño. Grazas, Allariz e O Castro de Allariz. Grazas, Suíza. Grazas por sempre, Baños de Molgas.

Quen dá non debe volver a acordarse; mais quen recibe nunca debería esquecer. Eu non esquezo. Mentres o río corra, os montes fagan sombra e no ceo haxa estrelas, ha durar a memoria do beneficio recibido no corazón de quen sabe agradecer.

E así, cada lembranza convértese nun pequeno lume que non se apaga, nunha luz que acompaña os días e tamén as noites. Porque agradecer é, ó cabo, outra forma de vivir: unha maneira de recoñecer que non camiñamos sós, que fomos e somos grazas ós demais. E por iso sigo co eco de grazas... sempre grazas.

Finca Fierro. Barbadás. Martes, 17 de marzo de 2026

AIRA DE SOMBRAS

Noite pecha. O silencio envolve a aldea. Por pouco tempo: na outra punta da localidade ladra un can. A este respóndelle outro. E outro. E outro. E, de súpeto, un estralo, un ruído máis forte. Un disparo. Na aira do Forno. Ou quizais na do Pombal. Por alí será.

Engrúñome, encóllome na cama. Sei o que significa ese disparo. Estamos no 13 de decembro de 1936. Ou no 14 de xullo de 1938. Ou no 20 de abril de 1942. A represión. Os vencidos apandan; os vencedores mandan. E de que maneira: a base de denuncias, paseos, cunetas, paredóns, fusilamentos... e medo, moito medo. Demasiado medo.

Un medo que me fai acurruncharme entre as sabas e as mantas da impotencia. Medo a que me toque, porque me pode tocar. O medo é libre; penso que é a única liberdade que nos queda. Nin sequera nos pensamentos nos deixan ser libres.

Rezo para que ese temor esvare pola noite pecha e que a madrugada asome coa tranquilidade do que, grazas a Deus, non foi. É un soño efémero: outro disparo máis. E máis cerca. Seguro que xa están na aira de Arriba. Saben do terror que causan e móstrano, precisamente para causar máis terror.

Súo por debaixo das sabas que cobren o medo, das mantas que agochan o pánico, o pavor, o arrepío, o horror. Se me atopan, seguro que sortearán o final do veredicto: cuneta ou paredón. Botarano a sortes, a cara ou cruz. Ou ó tiro ó branco: se nunha perna, paredón; se nun brazo, cuneta. Máis disparos que se achegan. Máis medo acumulado.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Mércores, 11 de marzo de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Luns, 16 de marzo de 2026

Foto: Aira do Forno (Baños de Molgas)