MOLGAS NO CAMIÑO DE COLOMBO

Mañá cúmprense 115 anos do nacemento de Andrés Colombo, unha figura pouco coñecida da historia galega do século XX que desenvolveu unha intensa actividade política, cultural e artística nun dos períodos máis convulsos da nosa historia recente.

Nado en Pontecesures en 1911, Andrés Colombo —en realidade, Andrés García de la Riva— traballou como empregado de banca, profesión que compatibilizou cun forte compromiso político. Militante da Esquerda Comunista Española e, posteriormente, do Partido Obreiro de Unificación Marxista (POUM), converteuse nun dos moitos opositores ó franquismo que sufriron a represión tras o golpe militar de 1936.

Precisamente para intentar escapar desa persecución, refuxiouse durante un tempo no balneario de Baños de Molgas. É probable que se rexistrase co nome de Andrés García de la Riva, menos coñecido que o de Andrés Colombo, o que lle permitiría pasar máis desapercibido. A recomendación dun amigo levouno ata a miña localidade, onde esperaba atopar certa seguridade. Porén, axiña comprobou que o lugar non lle ofrecía as garantías necesarias. A medida que avanzaban os días e a represión se estendía con forza, decidiu abandonar Baños de Molgas e marchar cara a Zaragoza.

A súa traxectoria estivo marcada por continuas dificultades. Xa en 1934 fora encarcerado en Santiago de Compostela pola súa actividade política. Co estalido da Guerra Civil e a posterior vitoria franquista, a súa situación agravouse. Pasou por un campo de concentración en Francia e tamén sufriu o internamento en cárceres do réxime franquista, compartindo o destino de milleiros de republicanos e militantes antifascistas.

Mais Andrés Colombo non destacou unicamente pola súa actividade política. Foi tamén un notable debuxante e mantivo relación con destacados creadores galegos como Eugenio e Mario Fernández Granell, Cándido Fernández Mazas, Maside, Dieste, Caamaño ou o escritor Eugenio Carré, entre outros.

A súa vida constitúe un exemplo das dificultades que tiveron que afrontar moitos intelectuais e militantes galegos comprometidos coa defensa das súas ideas. Ó mesmo tempo, representa a unión entre a creación artística e o compromiso social, dúas facetas que marcaron profundamente a súa traxectoria e que explican o seu singular lugar na historia galega do século XX.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 20 de xuño de 2026

QUE LLE DEA

Dálle ó abano para uso particular dela; pero algo sempre chega. E, cando deixa de abanar, tamén se nota. Non sei se llo diga: que non pare, que siga, que lle dea. Pero dáme corte. O pensamento sempre vai máis alá ca a acción.

Enténdese que estou a falar de alguén que se está á abanar á miña beira. Eu nunha mesa e ela na seguinte, na terraza dunha cafetaría. Eu tomo café e ela xa o tomou. Eu escribo e ela le a prensa.

Deixou de lle dar ó abanico e vaia se se nota. O pouquiño aire que chegaba era gloria bendita. A tarde está para que corra o aire se non queremos sentir afogo, asfixia. Mais o aire non corre. Tan só eses pequenos refachos cando a ela se lle dá por facer traballar o pulso dereito.

Se non tivera vergoña, dicíalle que lle dera, que lle dera, que algo sempre chega. Cando non teño confianza son vergonzoso. Ás veces case é mellor non tela, pois se a tivera igual pasábame un pouco dicíndolle que lle dera, que lle dera.

E agora mesmo non lle dá, carallo. E xa empezo a suar. Porque estes días mesmo á sombra se súa. Hai sol. Hai bochorno. Hai ameaza de treboada. Falta aire e ela non lle dá ó abono. Condenada!

Moito miro para a súa mesa, pero ela dáme as costas. Malditas posturas, malditas posicións: a dela e a miña. Cambiarme agora de cadeira tamén me dá corte. Igual pode pensar que é para mirar para ela. Eu o único que quero é dicirlle que lle dea ó abano, que algo sempre chega: unha aireada, unha bafarada, unha ventada...

Agora nin abano, nin aire, nin vergoña, nin miradas, nin dicires, nin rabo de gaitas; acaba de marchar. Enfurrúñome coma un neno e marcho tamén.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 18 de xuño de 2026

A SOMBRA QUE QUENTA

O reloxo marca 28 graos. Nin falta facía que os marcase; a sensación é de trinta e pico. Será porque, a pesar da calor, estou na terraza dunha cafetaría, baixo a sombra dun parasol que, sospeito, é precisamente o que fai aumentar a temperatura.

Porén, aquí estamos, aguantando coma heroes. Á unha e media do mediodía. Unha animalada. Podería estar noutra terraza á que aínda non lle deu o sol, pero desde esta controlo mellor o salón do peiteado.

Que carallo, máis se perdeu na guerra de Cuba. E na Guerra Civil española. Moito se fala da de Cuba, pero a nosa si que foi criminal: tres anos de batallas e corenta de submisión, sometemento e ditadura. As guerras duran máis do que se pensa. Sempre direi que o peor son as posguerras. Cando remata unha guerra, confías en que todo acabará mellor... ata que a realidade che amosa o auténtico odio, a auténtica xenreira e os auténticos traidores, que adoitan ser veciños, amigos e mesmo algún que outro familiar.

Algo semellante acontece coa censura ditatorial e coa democrática. Na ditatorial xa non falabas ni escribías cousas polas consecuencias, polo medo. Na democrática falas e escribes coa liberdade por bandeira ata que a realidade che amosa o revés, o golpe, a labazada.

O reloxo segue marcando 28 graos. A sensación térmica pasa xa supera os trinta e pico porque o parasol de lona dá máis calor ca o propio sol. Mais os heroes non se renden nunca e seguen ao pé do canón... ata que lles dea unha sufocación. Mentres, aquí paz (e en Cuba) e despois gloria.

Mentres, aquí paz (e en Cuba) e despois gloria.

Café Brétema. A Valenzá. Mércores, 17 de xuño de 2026

O RUMOR DA QUIETUDE

Solicitei o pago dos quince ou vinte minutos que lle dediquei ao silencio. O silencio é bonito, sempre foi fermoso, pero, para un laretas coma un servidor, é complicado manterse calado.

Dicía Confucio que o silencio é o único amigo que xamais traizoa. E o ruído? Este tampouco traizoa. Onde estea o ruído do mar, dunha cascada, dunha fervenza... ía dicir que desaparecese o silencio, pero non: poden compaxinarse, xunguirse nunha harmonía marabillosa. A proba téñoa en calquera fervenza, na do río Gorgua, por exemplo, onde o ruído e o silencio convivían nunha soidade espléndida cun ruxerruxe celestial, máxico, caralludo.

Silencio e ruído, ruído e silencio. E que a nostalxia se suba á Perla Negra para sucar os mares da existencia. E que a morriña sente á beira dun palleiro para imaxinar —sen ver— unha figura diante dun espello. Agora, que cada quen se ilusione co verso libre do poema.

Dedicarlle tempo ao silencio debería ser gratis. Xa estou algo arrepentido de solicitar tal pago. Non hai como a soidade ben levada, adobiada con algúns segundos de rebumbio. O bulicio, o rumor agarrado ao instante da quietude, da calma —e en silencio— é como bailar unha muiñeira sen pandeireta nin tamboril. Agora, que cada quen asubíe, ás doce da noite, un tema de Ennio Morricone.

O silencio é a gran arte da conversación, aseguraba o humanista William Hazlitt. Certo. Só o silencio é quen de dicir algo sen facer ruído. Silencio e ruído, ruído e silencio; definitivamente, non teñen prezo.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 15 de xuño de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Xoves, 18 de xuño de 2026

O NOBELO DOS PENSAMENTOS

Estou pensativo. Quero deixar a cabeza en branco e non hai maneira. Se non penso na morte da becerra, penso na barafunda dun conto. Dos contos mal contados.

Hai contos tan ben contados que mesmo desexas que non teñan final. Pero todo ten o seu principio e o seu fin.

O fin dunha bomba nuclear é estoupar, e punto. E o punto é máis ca unha pegada ao final dunha frase; tamén o é da vida. Vida negra é a que teñen en Paracuellos del Jarama, onde seica anda un labrego cun fouciño segando pescozos.

Hai pescozos ríxidos e tamén os hai que se revolven unha e cen veces para saber de que pé coxea a sociedade. A sociedade, hoxe precisamente, está paralítica. Paralítico é aquel que renuncia a pensar, que, culturalmente, carece de cultura.

Cultura era a daqueles mozos que aparecían nun vídeo que me mandaron, no que lles preguntaban se eran quen de dicir as capitais de certas comunidades autónomas. O enredo, a zarangallada, era tal que a única que respondeu situou A Coruña como capital do País Vasco.

Sigo pensativo. Ante esa cultura e ante os soños mal contados. Aquela resposta queda xa como un soño mal contado.

Conto o que me dá a gana porque, por sorte, eu si teño a capacidade de contar a verdade aínda que todo sexa mentira. O que, en realidade, vén significar que conto unha mentira con aparencia de verdade.

Isto xa empeza a parecerse a un nobelo que se envolve ao ritmo da “papoula” de Ennio Morricone. Agora, quen teña cultura, que entenda; e quen non... que pense. Eu sigo pensativo.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Domingo, 14 de xuño de 2026

QUE NINGUÉN ME MOLESTE

Estou perdendo facultades. Levo moito tempo sen escribir de fútbol. Estamos co Mundial. Un Mundial que se celebra en México, Canadá e Estados Unidos. Non sei se o acordarei, pero, tan axiña como a Dennis Tito lle dea por levar xente a outros planetas, seguro que acabaremos vendo un Mundial con sedes en Marte, Xúpiter e o lado oculto da Lúa. E a ver quen é o guapo que vai ver estes últimos se están ocultos. Hai xa moito tempo que estes acontecementos deixaron de ser simplemente deportivos.

Porén, eu sigo á antiga: pensando que o fútbol non deixa de ser un deporte e, ademais, un deporte marabilloso, por moitos “intelectuais” que se empeñen en defenestralo. Aínda que esta edición ten máis críticos e detractores ca nunca. Claro, non vai ningún xogador do Real Madrid, e iso, para moitos españois, semella pouco menos ca un insulto. Seguro que non son poucos os que xa desexan que España quede eliminada ás primeiras de cambio.

Non se decatan de que, este ano, entra dentro da lóxica. Si, é certo que Huijsen empezou con forza, pero mesmo os seus propios seareiros notaron o baixón. E, polo demais, o Madrid apenas ten xogadores españois. Nin parece que os vai ter a curto prazo. Leva camiño de non contar nin con suplentes patrios. Ao final quedará o pobre Chendo como delegado e punto pelota. Ai se don Santiago Bernabeu levantase a cabeza e vise o seu Madrid así...

Pero desvieime do esencial: un servidor ten intención de ver todos os partidos que poida. A pena é que a primeira canle da TVE non os emita todos. Total, só será un mes sen facerlle caso a ninguén.

Indirecta: que ninguén me moleste.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 13 de xuño de 2026

CONTRA A CALOR

Quen dixo medo?

Saquei dos pés as zapatillas da casa e puxen as outras, as de saír, as... tenis. Non quería chamalas así porque, para min, o tenis é un bonito deporte e non un tipo de calzado. Mais non queda outra que adaptarse aos tempos.

Postas as tenis e sendo as catro da tarde, con aviso de alerta amarela por calor, saín á aventura. Quen dixo medo?

A verdade é que a tarde non estaba para saír, e menos precisamente ás catro, pero, por circunstancias, e se quería ir tomar o típico café e escribir algo, tiña que facelo a esa hora porque onte arrincou o Mundial de Fútbol e teño intención de vivir por e para ese acontecemento. É tal o interese que me esperta que penso seguir todo o que emitan pola primeira canle da TVE. Para ver algúns partidos nas plataformas de pago terá que tratarse xa dalgún encontro moi especial. Teño entendido que, por sorte, os máis destacados tamén os ofrecerá a televisión pública.

O dito: saín á aventura e, realmente, ao abrir o portal a andaina xa botaba para atrás. A calor, a sensación de afogo, o bochorno... todo golpeaba con forza. Entoo a miña mea culpa ante semellante animalada —se pasa a algo a sanidade pagámola todos, etc.—, pero...

Pero é que tamén se me caía a casa enriba. Non todo se pode xustificar polas circunstancias nin polo fútbol. Non son persoa de pasar moito tempo encerrada e, sabendo como sei que a terraza á que vou adoita estar á sombra e que o café é unha droja tan aditiva que... iso, é droja.

E todos sabemos o que enganchan as drojas... a droja do café, a droja do fútbol, a droja da escritura...

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 12 de xuño de 2026