ESTRÍAS DO TEMPO

Estrías. Unha certa idade. O tempo pasa e todo cambia. O tempo é esa agulla do reloxo que avanza sen descanso. O tempo é tamén o ruxerruxe das noites á beira da lareira.

No tempo quedan pendurados os recordos. Eses recordos que a memoria arrastra para deixalos caer —ás veces con delicadeza, outras con certa brusquidade— sobre páxinas en branco dun caderno, agardando que, co paso dos días, acaben por fluír cara a unha realidade buscada e desexada.

Música. Din que a música amansa as feras. Poida que si. A min cálmame, acouga. A min faime bailar un tango mesmo cando soa unha muiñeira. Tamén din que a música é a linguaxe universal da alma. Quizais sexa certo. Mais eu non procuro a alma de Morricone, nin a de John Coltrane, Jerry Goldsmith, Sabina, Elvis, John Williams, Pink Floyd, Hans Zimmer e de tantos outros. Abóndame coa súa música.

Quen escoita música sente que a súa soidade, de súpeto, se poboa, como escribiu o poeta inglés Robert Browning. É a música poesía? Sen dúbida. Ó cabo, todo poesía leva música no seu interior.

Memoria. A memoria é a facultade que nos permite conservar o pasado e facelo presente de novo. Permítenos retroceder no tempo, reconstruír os recordos e revivilos coa súa propia banda sonora.

Segundo Borges, somos a nosa memoria; somos ese quimérico museo de formas inconstantes, ese montón de espellos rotos. E neses espellos reflíctense os recordos ó compás do tema de amor de “Blade Runner”, que Vangelis legou á eternidade. Igual ca o tempo.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 25 de xuño de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 27 de xuño de 2026

UN MUNDIAL, UNHA ESTACIÓN E TRES LADRÓNS

O 16 de xuño de 1954 era mércores. Suponse que aquel día facía bo tempo, propio xa do verán. Ese día comezaba en Suíza a V Copa Mundial de Fútbol, que remataría coa vitoria de Alemaña Federal. Aquel Mundial marcou un fito histórico por ser o primeiro campionato transmitido en directo pola televisión.

Agora ben, alguén podería pensar que aquel acontecemento, aquel Mundial televisado, foi a escusa perfecta para os feitos que paso a relatar. Cómpre lembrar, porén, que naquela época nas aldeas rurais ninguén tiña televisión, polo que esa explicación queda practicamente descartada para xustificar a falcatruada que tres veciños do concello de Baños de Molgas cometeron na estación de ferrocarril.

En 1954, a estación de Baños de Molgas atopábase aínda en construción. O recinto debía estar cheo de ferramentas, maquinaria e materiais de todo tipo, unha auténtica tentación para os amigos do alleo. E iso foi o que deberon pensar un veciño de San Pedro e dous de Brandín, que, sen andar con días santos, se presentaron alí en plena noite para furtar sete carrís de vagoneta e un anaco de carril de vía normal. En total, o material acadaba os 555 quilos de peso, que non é precisamente cousa liviá e ben lles daría traballo cargalo e transportalo. Os carrís foron valorados en 2.700 pesetas, unha suma nada desprezable para a época.

Mais a Benemérita nunca foi parva. Non tardou en dar cos amigos do alleo, cos autores do roubo e descubrir que o material subtraído permanecía enterrado nunha finca próxima ó muíño da Coba. Os gardas recuperárono de inmediato e puxeron fin á aventura daqueles improvisados ladróns.

Ó final, a culpa foi de que aínda non chegara a televisión por aqueles lugares.

Finca Fierro. Barbadás. Xoves, 25 de xuño de 2026

MASTERCHEF BAIXO AVISO LARANXA

Festivo. Trinta e cinco graos. Completamente esgotado. Toda a tarde na cociña... cociñando. A hora e o clima perfectos para iso. E a cociña situada cara ó oeste, cara ó sol da tarde. Non hai toldo que valla: o sol bate de cheo sobre a pequena despensa e sobre a propia cociña. E aí está o heroe da calor, facéndolle fronte ás adversidades: ás climatolóxicas e ás culinarias.

As culinarias. Dentro dun tempo xa poderei participar no MasterChef ese. Estou feito un especialista en remexer guisos, potaxes, líquidos e todo aquilo no que se poida meter unha culler de pau. Que, para máis carallos, onte mesmo agasalláronme con outra, que seica mercaron na feira medieval celebrada estes días á beira da ponte romana con motivo das festas ourensás.

O agasallo enténdese ben: para que siga traballando. Dálle, dálle á culler, que se pegan as especias. Hai que amolarse! Teño unha familia encantadora: en vez de agasallarme cunha viaxe ó Caribe —aínda que me conformaría con ir a Lira ou a calquera outro punto de Galicia—, regálanme unha culleriña de pau para que siga remexendo.

Para que remexa incluso os domingos, os festivos e as festas de gardar. Baixo unha temperatura de trinta e pico graos. Atendendo dúas ou tres potas ó mesmo tempo, ou potas e tixolas, para deixar preparado o xantar de mañá e a cea de hoxe.

Aínda así, entre remexedura e remexedura, leo algunha que outra páxina do libro, que sempre me distrae algo. Pero despois de toda unha tarde de pé, baixo trinta e cinco graos, indo de pota en pota e de tixola en tixola, acabo esgotado. Maldita gastronomía!

Café Brétema. A Valenzá. Mércores, 24 de xuño de 2026

O CASO DAS PÁXINAS TRASPAPELADAS

Xa non é a primeira vez que me pasa: atoparme con erros de vulto nos libros que estou lendo. E non me refiro ás faltas de ortografía, que asoman en practicamente todos, senón a eses erros graves de composición e, sobre todo, de impresión.

Cando estaba a ler a novela “La hija”, de Sergio del Molino, publicada por Alfaguara (digo o nome porque me parece unha editorial seria e de prestixio, pero tamén para darlle unha pequena quenta de orellas), ó chegar á páxina 287 vin que remataba un capítulo. Polo tanto, na seguinte, por forza e por lei, debería comezar outro. Mais o que aparecía era unha frase que viña dunha parte anterior. Baixei a mirada ó número da páxina e, zas!, 337. É dicir, da 287 saltaba directamente á 337. Ou sexa, cincuenta páxinas a tomar por aquel sitio.

O libro fora un agasallo dunha amiga polo meu aniversario. Ó ser un presente, pedinlle ademais que mo dedicase. Así que, claro, para que mo cambiasen, a cousa poñíase complicada. Ademais, por suposto, non quería desprenderme del pola dedicatoria e, por que non dicilo, tampouco polo propio erro. Vai ti saber: ó mellor, co paso do tempo, a equivocación acaba revalorizándose. Non obstante, advertín á libraría por se tiñan máis exemplares afectados polo mesmo problema.

Como tampouco era cuestión de deixar de ler esas cincuenta páxinas, preguntei na biblioteca e, ó comprobar que tiñan un exemplar, soliciteino en reserva. Así é que aparquei a súa lectura e comecei un libro novo.

Pasados dous días, deume por botarlle unha nova ollada a “La hija”. Pasei páxinas, pasei páxinas e, zas!, ó pasar a 383 apareceu a 288. A explicación era ben sinxela: durante o proceso de impresión e encadernación mesturáronse os cadernos —ou fascículos, que creo que é como se chaman— e quedaron colocados fóra de orde. O misterio estaba resolto.

Finca Fierro. Barbadás. Mércores, 24 de xuño de 2026

UN HEROE DA CALOR

Pois si, hoxe optei por meterme dentro da cafetaría. Por aquilo do aire acondicionado e por aquilo de que, fóra, ásanse os paxariños ou frítense ovos na beirarrúa. Marca o meu reloxo 35 graos. Aquí dentro. Fóra, seguro que hai polo menos 42.

Xa sabedes que me gusta esaxerar un pouco —ou un moito—, que queda bonito para o escrito, para o relato e para a presunta valentía deste paisa que se bota ó camiño ás catro e pico da tarde.

Quen dixo medo? Son un heroe! Tamén un animal, un inconsciente e todos os cualificativos que queirades, mais eu preciso saír. O de que non me caia a casa enriba xa está máis que escrito e sabido; é un dos meus lemas principais. Por se aínda non vos decatastes: non quero que me caia a casa enriba!

Recoñezo que dentro da cafetaría estase moi ben. Mesmo case fresquiño. O de “case” é porque a calor é moita. E, seica, aínda será máis, pois para dentro de dous ou tres días dan os entendidos, os especialistas do tempo, 43 graos ou máis para boa parte da provincia de Ourense. E isto non é unha esaxeración miña.

Aínda que, como me cadre —e case seguro que me cadrará—, eses dous ou tres días levarei a esaxeración ós 50 graos. Polo menos!

Repito: esaxerar é bonito. Dálle máis realce, máis forza ó enunciado. Tamén máis valentía, máis intrepidez e máis heroísmo a este paisa. A xente, o lector, apreciará o meu valor e a miña ousadía. Iso si, tamén intúo que haberá quen me diga pola rúa as do demo e a mona. E que? Sigo sen ter medo. Ou iso digo eu. E sigo a considerarme un heroe de certas animaladas. A inconsciencia ó poder, carallo!

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 20 de xuño de 2026

O QUE LEVABA DENTRO

Estaba sentado na fonte cando, nun amén, vin a un paisano correndo polo lugar abaixo. Ninguén sabía quen era aquel home. Ninguén sabía de onde procedía e, naquel momento, ninguén sabía por que corría nin cara a onde ía.

O paisano apareceu un día de inverno na estación do ferrocarril de Baños de Molgas. Aí xa comezara o receo, a desconfianza: había uns cantos anos que non pasaban trens e, moito menos, que paraban nesa estación.

Ninguén se atreveu a preguntarlle nada. A súa expresión non semellaba precisamente a dun home disposto a facer amizades, é dicir, que non era para facerse íntimo del. A súa equipaxe consistía nunha funda grande. Si, como esas das películas que albergan enormes rifles con mira telescópica. O primeiro pensamento de calquera que o vise era precisamente ese: un gánster, un matón, un mercenario, un cazarrecompensas, un asasino. O de asasino era, por suposto, pola expresión.

Como sempre fun curioso de nacemento —ou mellor dito, porque sempre quixen ser un pouco sabichón—, optei por seguilo a certa distancia, pero correndo, claro, porque el seguía correndo polo lugar abaixo. Non tardei en ver como se espía por completo e se mergullaba no lavadoiro da burga.

Como sempre fun atrevido —ou, máis ben, curioso e sabichón—, achegueime á funda para abrila e descubrir o que levaba dentro. El mirou para min. El berroume. Mirámonos os dous. Eu abrín a boca ó ver o que gardaba. El saíu furioso do lavadoiro. Eu fuxín a fume de carozo e cos latexos golpeándome, mancándome no peito.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 19 de xuño de 2026

Foto: A burga (Baños de Molgas - Ourense)

MOLGAS NO CAMIÑO DE COLOMBO

Mañá cúmprense 115 anos do nacemento de Andrés Colombo, unha figura pouco coñecida da historia galega do século XX que desenvolveu unha intensa actividade política, cultural e artística nun dos períodos máis convulsos da nosa historia recente.

Nado en Pontecesures en 1911, Andrés Colombo —en realidade, Andrés García de la Riva— traballou como empregado de banca, profesión que compatibilizou cun forte compromiso político. Militante da Esquerda Comunista Española e, posteriormente, do Partido Obreiro de Unificación Marxista (POUM), converteuse nun dos moitos opositores ó franquismo que sufriron a represión tras o golpe militar de 1936.

Precisamente para intentar escapar desa persecución, refuxiouse durante un tempo no balneario de Baños de Molgas. É probable que se rexistrase co nome de Andrés García de la Riva, menos coñecido que o de Andrés Colombo, o que lle permitiría pasar máis desapercibido. A recomendación dun amigo levouno ata a miña localidade, onde esperaba atopar certa seguridade. Porén, axiña comprobou que o lugar non lle ofrecía as garantías necesarias. A medida que avanzaban os días e a represión se estendía con forza, decidiu abandonar Baños de Molgas e marchar cara a Zaragoza.

A súa traxectoria estivo marcada por continuas dificultades. Xa en 1934 fora encarcerado en Santiago de Compostela pola súa actividade política. Co estalido da Guerra Civil e a posterior vitoria franquista, a súa situación agravouse. Pasou por un campo de concentración en Francia e tamén sufriu o internamento en cárceres do réxime franquista, compartindo o destino de milleiros de republicanos e militantes antifascistas.

Mais Andrés Colombo non destacou unicamente pola súa actividade política. Foi tamén un notable debuxante e mantivo relación con destacados creadores galegos como Eugenio e Mario Fernández Granell, Cándido Fernández Mazas, Maside, Dieste, Caamaño ou o escritor Eugenio Carré, entre outros.

A súa vida constitúe un exemplo das dificultades que tiveron que afrontar moitos intelectuais e militantes galegos comprometidos coa defensa das súas ideas. Ó mesmo tempo, representa a unión entre a creación artística e o compromiso social, dúas facetas que marcaron profundamente a súa traxectoria e que explican o seu singular lugar na historia galega do século XX.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 20 de xuño de 2026