NON É O MESMO GANAR CA SABER GANAR

Aquel domingo tocaba xogar. Levaban semanas preparando o partido e, a dicir verdade, xa se vían co trunfo nas mans, a foto nos xornais e algunha que outra palmadiña nas costas. O caso é que, ao rematar o partido, perderon. E perderon ben. Sen escusas posibles, aínda que algún xa empezaba a culpar o árbitro, o estado da cancha e mesmo a mala sorte, que sempre ten a culpa cando non hai outro a quen botarlla.

No vestiario, mentres uns calaban e outros rabiaban, apareceu o de sempre: “O importante é participar”. E díxoo cun sorriso de circunstancias, coma se acabara de descubrir a pólvora. Todos asentiron, pero ninguén parecía moi convencido. Porque unha cousa é participar e outra ben distinta e quedar sen ganar.

O curioso veu despois. Os vencedores, que ata entón foran uns tipos bastante discretos, comezaron a pasear a súa alegría coma se acabasen de ganar unha guerra. Había que velos! Gritos, abrazos, fotografías e algunha que outra mirada de superioridade. Daquela enténdese que perder pode ser doloroso, pero ganar tamén require certa educación. Porque hai quen non sabe perder, pero tamén hai quen, en canto gana, esquece de onde vén e ata quen é.

A vida parécese bastante a ese partido. Ás veces ganas cando menos o esperas e outras perdes mesmo cando cres ter todo a favor. Querer e non poder, poder e non querer, chegar tarde ou marchar demasiado cedo... Sempre hai unha cara e unha cruz, e nunca sabemos cal nos vai tocar. O difícil non é tanto ganar ou perder, senón saber estar en cada momento.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 31 de outubro de 2026

O DÍA QUE TREMEU A TERRA E CALOU A BURGA

A burga de Baños de Molgas é un lugar mítico en toda a xeografía da contorna. Nese recanto transcorreu boa parte da vida de moitos veciños e veciñas: nos paseos para ir buscar auga nos caldeiros, nas conversas que alí se mantiñan e nas historias que, xeración tras xeración, se foron transmitindo arredor dela.

E nin nas maiores secas que puido haber desde que o mundo é mundo deixou de manar a auga polo seu cano. Ata que...

E aquí recupero parte dun artigo que este mesmo xornal me publicara o 5 de marzo de 2018:

“Non todos saben que si houbo unha vez que secou. Foi o día 1 de novembro de 1755, cando, arredor das dez da mañá, durante uns sete ou oito minutos, houbo un tremor de terra nada menos que en Lisboa, que fixo tremer as casas e igrexas. Logo, inmediatamente, sucedeu outro que durou case un cuarto de hora e no que tamén os templos, as cruces, as casas e os terreos pareceron bailar ó son do terremoto. E contan as crónicas que en Baños de Molgas a burga parou de botar auga `por espazo de dous ou tres credos´ —entre minuto e medio e dous minutos, máis ou menos—. Despois empezou a manala da cor do aceiro, con demasiada abundancia e en cantidade superior á habitual, non só polo cano, senón tamén polo corpo da propia fonte. Semella que non volveu á normalidade ata pasadas vinte e catro horas. Tamén a zona do baño que estaba ó seu carón saía do seu estado natural: a auga levantábase en ondas, como o mar cando está embravecido, cando está picado. Ós habitantes da vila entroulles, como non podía ser doutro xeito, un chisco de temor e espanto. Nas dúas noites seguintes houbo máis réplicas, aínda que de menor intensidade, ata o punto de que algúns veciños xa nin se decataron delas”.

O terremoto de Lisboa —que cumpriu onte 271 anos— foi un dos grandes desastres naturais da historia europea. O sismo, cuxo epicentro situouse no océano Atlántico, ó suroeste do cabo de San Vicente, sacudiu con enorme violencia a capital portuguesa e outras zonas do país. Moitos edificios derrubáronse e as rúas quedaron cubertas de entullos. Pouco despois, os incendios estendéronse pola cidade, agravando a destrución. E, como se non abondase, o mar retirouse e regresou en forma de enormes ondas: un tsunami que asolou as zonas costeiras e penetrou pola desembocadura do Texo. A catástrofe deixou entre 70.000 e 100.000 mortos.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 31 de outubro de 2026

ONDE NUNCA DEIXEI DE ESTAR

Deixo que a música de jazz me envolva e me confunda os pensamentos. O piano, o contrabaixo e unha trompeta que parecen falarme desde moi lonxe van abrindo pouco a pouco as portas da memoria. Fisicamente estou aquí, pero mentalmente estou alá. Estou sempre no meu Baños de Molgas. Sempre.

E aínda que algúns poidan pensar que a miña lembranza se detén na burga, na ponte vella ou neses recantos que figuran nas postais, a verdade é que o meu corazón tira máis polos montes de Pinouzos e o Medo, polos eidos das Pedradarcas e as Lagoas, polas poulas das Costelas e os Caneiros. Alí quedaron os pasos da miña nenez, os silencios das tardes de verán e aquel cheiro inconfundible da terra mollada despois da chuvia. Cada pedra, cada valado e cada camiño agochan unha historia que só eu sei contar.

Ás veces confundo os verbos pensar e sentir, ou se cadra os substantivos pensamento e sentimento. Confundo o toxo da terra brava coa aguia das altas montañas; un sorriso cun lamento; o asubío co que chamabamos polo can coa música da harmónica de Charles Bronson en “Ata que chegou a súa hora”.

O jazz ten esa capacidade extraordinaria de levarme por onde quero ir: polos recantos da memoria, polas corredoiras dos soños, polos camiños do desexo e polas vías da felicidade. Cada nota é unha porta aberta; cada improvisación, unha viaxe de regreso.

En cada rúa de Baños de Molgas hai unha acción, un feito; en cada aira, un tempo; en cada momento, un gozo ou unha aflición. Alí está escrita, sen tinta nin papel, a miña historia.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 30 de outubro de 2026

Foto: Baños de Molgas (Ourense)

O GOZO DE SER LIBRES

A tarde tiña a luz morna dos días de outubro. O río baixaba amodo, levando consigo follas douradas e segredos antigos. Ela camiñaba pola beira esquerda e el pola dereita, unidos por aquela corrente que, malia separalos, parecía achegalos máis ca ningunha ponte. De cando en vez, os seus ollares cruzábanse e un sorriso invisible tendía fíos entre as dúas beiras.

Ela berroulle que non esmagase as follas, que algunhas tiñan memoria e outras, quizais, sentimentos. El respondeu cun asubío desafinado e preguntoulle se as bolboretas sangraban cando os toxos lles roubaban un anaquiño das ás. Ela botou a rir, e a súa gargallada espantou os paxaros das silveiras. Durante uns intres, o mundo pareceu perder a seriedade, coma se a felicidade non fose outra cousa que unha broma compartida entre dous descoñecidos.

Cando o camiño rematou e o río deixou de ofrecerlles escusas para demorarse, cada un seguiu o seu rumbo. Ela internouse nos montes, lixeira coma unha bolboreta que busca unha flor nunca vista. El ergueu os ollos ó ceo e, nun salto imaxinario, montou nunha estrela fugaz que viaxaba sen destino polo universo.

Ela soñaba cun lugar onde as árbores contasen historias e as persoas non tivesen medo de mostrar as súas feridas. El imaxinaba un universo onde as estrelas puidesen deterse a descansar e os soños non precisasen permiso para existir. Ás veces, sen sabelo, os seus pensamentos coincidían no mesmo punto, coma dúas pingas de orballo que recoñecen a súa orixe no fondo do lameiro. Quizais a liberdade fose iso: poder andar por separado sen deixar de compartir un mesmo horizonte.

Finca Fierro. Barbadás. Mércores, 28 de outubro de 2026

QUE DEUS NOS COLLA CONFESADOS

Empezan a poñerme dos nervios as redes sociais. En cuestións políticas, quero dicir. Ía dicir que hai moito facha solto, pero non; o que hai é algo peor que o presunto facharío: hai odio, hai xenreira, hai xenófobos e, por suposto, racismo. O de “por suposto” vén a conto porque levo dicindo desde sempre que o noso país é racista, moi racista. Aínda así, os políticos seguen a negar tal práctica.

Nas redes sociais sempre considerei lóxico non bloquear a ninguén, porque cada quen pode ter as súas ideas e expresalas libremente. Pero das ideas ós feitos vai un treito. E, aínda que non me faltan as ganas de bloquear a máis dun, para manter esa lóxica opto por non ler o que publican. Como máis ou menos sei quen son os que botan a lingua a pacer con tanta xenreira, xa nin os leo.

Sempre defendín, e sigo defendendo, a liberdade de expresión. Despois, no caso das redes sociais, cada quen ten a opción de darlle ó “Gústame” ou non; de poñer algún daqueles bonequiños chamados emoticonas ou de non poñer nada.

Porén, recoñezo que cada vez me custa máis. E estes días, aínda máis, porque as eleccións xa están aí e a campaña electoral está a piques de comezar. Comeza entón unha batalla na que parece que todo vale: desde lanzar insultos —que quizais sexa o máis suave— ata chegar ás mans. E, cando se chega ás mans..., malo! Ás veces, esas mans levan obxectos ou aparellos moi perigosos.

Remato sen pedir moderación, porque sería como predicar no deserto. Así é que non queda outra que agardar polo que veña e confiar en que a cousa non vaia a máis. En fin, que Deus nos colla confesados.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 27 de outubro de 2026

CACHORRO EL, NENO EU

O can chámase Kai. É un cachorro de cinco meses. Bonito. Toleirán. Simpático. O can é de raza Shiba. Moitos confúndeno co can da película que protagonizou Richard Gere, “Sempre ó teu lado, Hachiko”, que é da raza Akita. A diferenza está en que o Akita é algo máis grande ca o Shiba.

Pero a Kai chégalle ben o tamaño. E, ademais, é máis fermoso e faise querer máis. Eu quérolle. Como non lle vou querer, se hai momentos nos que nin eu mesmo sei quen dos dous está máis tolo á hora de xogar: se el ou eu.

Mórdeme as mans. Lánzase á miña cabeza. Teño que quitar as lentes porque corren perigo. E tamén teño que ter coidado coas orellas se non quero que os seus caninos me atravesen as cartilaxes. Como é tan noviño, aínda os ten finos e afiados, e penétranme na pel, coma agullas, coma subelas.

Kai, pola idade, é coma un neno. Fai as mesmas cousas ca un neno: xoga e dorme, xoga e dorme. E come, si, come coma un larpeiro. É o bebé da casa. Da súa casa.

Na miña négome a ter animais, porque vivo nun piso. Sempre tiven medo de que ladrasen, de que molestaran ós veciños polas noites. Ademais, estou afeito a ver os cans en liberdade, e hoxe a maioría apenas a coñecen: sempre atados cunha correa ó pescozo ou pechados en recintos pequenos.

O Kai non é meu, pero, que carallo, xa é coma se o fose. Cada vez que o vexo, fágoo meu. Sento ó seu carón ou mesmo me deito onda el, e empezamos a envorcallarnos, a descargar o estrés, a loitar pola supervivencia do xogo...

El, a regañar os dentes, e eu, a rir. El, a bafexar, e eu, a seguir rindo. El, a choutar, e eu, a facer que o collo. El, a correr coma un toleirón, e eu, a soltar a gargallada. Así ata que un dos dous cansa.

Cachorro el, neno eu.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Domingo, 25 de outubro de 2026

HISTORIA DUN DUELO MÍTICO

O 26 de outubro de 1881 (hai 145 anos), a pequena cidade mineira de Tombstone, no territorio de Arizona, foi escenario dun dos enfrontamentos armados máis famosos da historia dos Estados Unidos. Nunha parcela próxima ó O. K. Corral, varios representantes da lei enfrontáronse a un grupo de vaqueiros armados. O episodio, que apenas durou uns trinta segundos, acabaría converténdose nun dos grandes símbolos do Salvaxe Oeste e nunha fonte inesgotable de historias para o cinema.

Entre os protagonistas destacaban Wyatt Earp, coñecido pola súa actividade como alguacil, e o seu amigo John Henry Holliday, máis coñecido por Doc Holliday, dentista de profesión e xogador de cartas. Xunto a eles estaban Virgil e Morgan Earp, mentres que no bando contrario figuraban Billy e Ike Clanton e os irmáns Frank e Tom McLaury, entre outros. As tensión viñan de lonxe e estaban relacionadas co control do territorio, o cumprimento da lei e as rivalidades entre os grupos que operaban na rexión.

O resultado foi tráxico: Billy Clanton e os irmáns McLaury morreron no tiroteo, mentres que Virgil Earp, Morgan Earp e Doc Holliday resultaron feridos. Ike Clanton, pola súa banda, conseguiu fuxir. Aínda que o episodio foi breve, as súas consecuencias prolongáronse durante meses, con novos ataques, vinganzas e disputas que contribuíron a alimentar a fama dos irmáns Earp. Co paso do tempo, a realidade histórica mesturouse coa lenda, convertendo os protagonistas en figuras case míticas.

Hollywood atopou neste acontecemento un argumento ideal para o western. Unha das películas máis destacadas é “Paixón dos fortes” (1946), de John Ford e con Henry Fonda no papel de Wyatt Earp e Victor Mature como Doc Holliday. A obra ofrece unha visión poética e dramática da vida en Tombstone, aínda que modifica numerosos detalles históricos. Máis adiante, “Duelo de titáns” (1957), de John Sturges, foron Burt Lancaster e Kirk Douglas os que interpretaron a Earp e Holliday.

Décadas despois, outras producións recuperaron a historia con novos enfoques. “Tombstone” (1993), de George P. Cosmatos e protagonizada por Kurt Russell e Val Kilmer, destacou pola súa intensidade e pola interpretación de Holliday, mentres que “Wyatt Earp” (1994), de Lawrence Kasdan, con Kevin Costner no papel principal, apostou por unha narración máis ampla da vida do famoso alguacil.

Entre a historia documentada e a imaxinación cinematográfica, Wyatt Earp e Doc Holliday continúan representando un Oeste no que a realidade foi, en moitas ocasións, tan complexa como a propia lenda.

    Finca Fierro. Barbadás. Venres, 23 de outubro de 2026