UN HEROE DA CALOR

Pois si, hoxe optei por meterme dentro da cafetaría. Por aquilo do aire acondicionado e por aquilo de que, fóra, ásanse os paxariños ou frítense ovos na beirarrúa. Marca o meu reloxo 35 graos. Aquí dentro. Fóra, seguro que hai polo menos 42.

Xa sabedes que me gusta esaxerar un pouco —ou un moito—, que queda bonito para o escrito, para o relato e para a presunta valentía deste paisa que se bota ó camiño ás catro e pico da tarde.

Quen dixo medo? Son un heroe! Tamén un animal, un inconsciente e todos os cualificativos que queirades, mais eu preciso saír. O de que non me caia a casa enriba xa está máis que escrito e sabido; é un dos meus lemas principais. Por se aínda non vos decatastes: non quero que me caia a casa enriba!

Recoñezo que dentro da cafetaría estase moi ben. Mesmo case fresquiño. O de “case” é porque a calor é moita. E, seica, aínda será máis, pois para dentro de dous ou tres días dan os entendidos, os especialistas do tempo, 43 graos ou máis para boa parte da provincia de Ourense. E isto non é unha esaxeración miña.

Aínda que, como me cadre —e case seguro que me cadrará—, eses dous ou tres días levarei a esaxeración ós 50 graos. Polo menos!

Repito: esaxerar é bonito. Dálle máis realce, máis forza ó enunciado. Tamén máis valentía, máis intrepidez e máis heroísmo a este paisa. A xente, o lector, apreciará o meu valor e a miña ousadía. Iso si, tamén intúo que haberá quen me diga pola rúa as do demo e a mona. E que? Sigo sen ter medo. Ou iso digo eu. E sigo a considerarme un heroe de certas animaladas. A inconsciencia ó poder, carallo!

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 20 de xuño de 2026

O QUE LEVABA DENTRO

Estaba sentado na fonte cando, nun amén, vin a un paisano correndo polo lugar abaixo. Ninguén sabía quen era aquel home. Ninguén sabía de onde procedía e, naquel momento, ninguén sabía por que corría nin cara a onde ía.

O paisano apareceu un día de inverno na estación do ferrocarril de Baños de Molgas. Aí xa comezara o receo, a desconfianza: había uns cantos anos que non pasaban trens e, moito menos, que paraban nesa estación.

Ninguén se atreveu a preguntarlle nada. A súa expresión non semellaba precisamente a dun home disposto a facer amizades, é dicir, que non era para facerse íntimo del. A súa equipaxe consistía nunha funda grande. Si, como esas das películas que albergan enormes rifles con mira telescópica. O primeiro pensamento de calquera que o vise era precisamente ese: un gánster, un matón, un mercenario, un cazarrecompensas, un asasino. O de asasino era, por suposto, pola expresión.

Como sempre fun curioso de nacemento —ou mellor dito, porque sempre quixen ser un pouco sabichón—, optei por seguilo a certa distancia, pero correndo, claro, porque el seguía correndo polo lugar abaixo. Non tardei en ver como se espía por completo e se mergullaba no lavadoiro da burga.

Como sempre fun atrevido —ou, máis ben, curioso e sabichón—, achegueime á funda para abrila e descubrir o que levaba dentro. El mirou para min. El berroume. Mirámonos os dous. Eu abrín a boca ó ver o que gardaba. El saíu furioso do lavadoiro. Eu fuxín a fume de carozo e cos latexos golpeándome, mancándome no peito.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 19 de xuño de 2026

Foto: A burga (Baños de Molgas - Ourense)

MOLGAS NO CAMIÑO DE COLOMBO

Mañá cúmprense 115 anos do nacemento de Andrés Colombo, unha figura pouco coñecida da historia galega do século XX que desenvolveu unha intensa actividade política, cultural e artística nun dos períodos máis convulsos da nosa historia recente.

Nado en Pontecesures en 1911, Andrés Colombo —en realidade, Andrés García de la Riva— traballou como empregado de banca, profesión que compatibilizou cun forte compromiso político. Militante da Esquerda Comunista Española e, posteriormente, do Partido Obreiro de Unificación Marxista (POUM), converteuse nun dos moitos opositores ó franquismo que sufriron a represión tras o golpe militar de 1936.

Precisamente para intentar escapar desa persecución, refuxiouse durante un tempo no balneario de Baños de Molgas. É probable que se rexistrase co nome de Andrés García de la Riva, menos coñecido que o de Andrés Colombo, o que lle permitiría pasar máis desapercibido. A recomendación dun amigo levouno ata a miña localidade, onde esperaba atopar certa seguridade. Porén, axiña comprobou que o lugar non lle ofrecía as garantías necesarias. A medida que avanzaban os días e a represión se estendía con forza, decidiu abandonar Baños de Molgas e marchar cara a Zaragoza.

A súa traxectoria estivo marcada por continuas dificultades. Xa en 1934 fora encarcerado en Santiago de Compostela pola súa actividade política. Co estalido da Guerra Civil e a posterior vitoria franquista, a súa situación agravouse. Pasou por un campo de concentración en Francia e tamén sufriu o internamento en cárceres do réxime franquista, compartindo o destino de milleiros de republicanos e militantes antifascistas.

Mais Andrés Colombo non destacou unicamente pola súa actividade política. Foi tamén un notable debuxante e mantivo relación con destacados creadores galegos como Eugenio e Mario Fernández Granell, Cándido Fernández Mazas, Maside, Dieste, Caamaño ou o escritor Eugenio Carré, entre outros.

A súa vida constitúe un exemplo das dificultades que tiveron que afrontar moitos intelectuais e militantes galegos comprometidos coa defensa das súas ideas. Ó mesmo tempo, representa a unión entre a creación artística e o compromiso social, dúas facetas que marcaron profundamente a súa traxectoria e que explican o seu singular lugar na historia galega do século XX.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 20 de xuño de 2026

QUE LLE DEA

Dálle ó abano para uso particular dela; pero algo sempre chega. E, cando deixa de abanar, tamén se nota. Non sei se llo diga: que non pare, que siga, que lle dea. Pero dáme corte. O pensamento sempre vai máis alá ca a acción.

Enténdese que estou a falar de alguén que se está á abanar á miña beira. Eu nunha mesa e ela na seguinte, na terraza dunha cafetaría. Eu tomo café e ela xa o tomou. Eu escribo e ela le a prensa.

Deixou de lle dar ó abanico e vaia se se nota. O pouquiño aire que chegaba era gloria bendita. A tarde está para que corra o aire se non queremos sentir afogo, asfixia. Mais o aire non corre. Tan só eses pequenos refachos cando a ela se lle dá por facer traballar o pulso dereito.

Se non tivera vergoña, dicíalle que lle dera, que lle dera, que algo sempre chega. Cando non teño confianza son vergonzoso. Ás veces case é mellor non tela, pois se a tivera igual pasábame un pouco dicíndolle que lle dera, que lle dera.

E agora mesmo non lle dá, carallo. E xa empezo a suar. Porque estes días mesmo á sombra se súa. Hai sol. Hai bochorno. Hai ameaza de treboada. Falta aire e ela non lle dá ó abono. Condenada!

Moito miro para a súa mesa, pero ela dáme as costas. Malditas posturas, malditas posicións: a dela e a miña. Cambiarme agora de cadeira tamén me dá corte. Igual pode pensar que é para mirar para ela. Eu o único que quero é dicirlle que lle dea ó abano, que algo sempre chega: unha aireada, unha bafarada, unha ventada...

Agora nin abano, nin aire, nin vergoña, nin miradas, nin dicires, nin rabo de gaitas; acaba de marchar. Enfurrúñome coma un neno e marcho tamén.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 18 de xuño de 2026

A SOMBRA QUE QUENTA

O reloxo marca 28 graos. Nin falta facía que os marcase; a sensación é de trinta e pico. Será porque, a pesar da calor, estou na terraza dunha cafetaría, baixo a sombra dun parasol que, sospeito, é precisamente o que fai aumentar a temperatura.

Porén, aquí estamos, aguantando coma heroes. Á unha e media do mediodía. Unha animalada. Podería estar noutra terraza á que aínda non lle deu o sol, pero desde esta controlo mellor o salón do peiteado.

Que carallo, máis se perdeu na guerra de Cuba. E na Guerra Civil española. Moito se fala da de Cuba, pero a nosa si que foi criminal: tres anos de batallas e corenta de submisión, sometemento e ditadura. As guerras duran máis do que se pensa. Sempre direi que o peor son as posguerras. Cando remata unha guerra, confías en que todo acabará mellor... ata que a realidade che amosa o auténtico odio, a auténtica xenreira e os auténticos traidores, que adoitan ser veciños, amigos e mesmo algún que outro familiar.

Algo semellante acontece coa censura ditatorial e coa democrática. Na ditatorial xa non falabas ni escribías cousas polas consecuencias, polo medo. Na democrática falas e escribes coa liberdade por bandeira ata que a realidade che amosa o revés, o golpe, a labazada.

O reloxo segue marcando 28 graos. A sensación térmica pasa xa supera os trinta e pico porque o parasol de lona dá máis calor ca o propio sol. Mais os heroes non se renden nunca e seguen ao pé do canón... ata que lles dea unha sufocación. Mentres, aquí paz (e en Cuba) e despois gloria.

Mentres, aquí paz (e en Cuba) e despois gloria.

Café Brétema. A Valenzá. Mércores, 17 de xuño de 2026

O RUMOR DA QUIETUDE

Solicitei o pago dos quince ou vinte minutos que lle dediquei ao silencio. O silencio é bonito, sempre foi fermoso, pero, para un laretas coma un servidor, é complicado manterse calado.

Dicía Confucio que o silencio é o único amigo que xamais traizoa. E o ruído? Este tampouco traizoa. Onde estea o ruído do mar, dunha cascada, dunha fervenza... ía dicir que desaparecese o silencio, pero non: poden compaxinarse, xunguirse nunha harmonía marabillosa. A proba téñoa en calquera fervenza, na do río Gorgua, por exemplo, onde o ruído e o silencio convivían nunha soidade espléndida cun ruxerruxe celestial, máxico, caralludo.

Silencio e ruído, ruído e silencio. E que a nostalxia se suba á Perla Negra para sucar os mares da existencia. E que a morriña sente á beira dun palleiro para imaxinar —sen ver— unha figura diante dun espello. Agora, que cada quen se ilusione co verso libre do poema.

Dedicarlle tempo ao silencio debería ser gratis. Xa estou algo arrepentido de solicitar tal pago. Non hai como a soidade ben levada, adobiada con algúns segundos de rebumbio. O bulicio, o rumor agarrado ao instante da quietude, da calma —e en silencio— é como bailar unha muiñeira sen pandeireta nin tamboril. Agora, que cada quen asubíe, ás doce da noite, un tema de Ennio Morricone.

O silencio é a gran arte da conversación, aseguraba o humanista William Hazlitt. Certo. Só o silencio é quen de dicir algo sen facer ruído. Silencio e ruído, ruído e silencio; definitivamente, non teñen prezo.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 15 de xuño de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Xoves, 18 de xuño de 2026

O NOBELO DOS PENSAMENTOS

Estou pensativo. Quero deixar a cabeza en branco e non hai maneira. Se non penso na morte da becerra, penso na barafunda dun conto. Dos contos mal contados.

Hai contos tan ben contados que mesmo desexas que non teñan final. Pero todo ten o seu principio e o seu fin.

O fin dunha bomba nuclear é estoupar, e punto. E o punto é máis ca unha pegada ao final dunha frase; tamén o é da vida. Vida negra é a que teñen en Paracuellos del Jarama, onde seica anda un labrego cun fouciño segando pescozos.

Hai pescozos ríxidos e tamén os hai que se revolven unha e cen veces para saber de que pé coxea a sociedade. A sociedade, hoxe precisamente, está paralítica. Paralítico é aquel que renuncia a pensar, que, culturalmente, carece de cultura.

Cultura era a daqueles mozos que aparecían nun vídeo que me mandaron, no que lles preguntaban se eran quen de dicir as capitais de certas comunidades autónomas. O enredo, a zarangallada, era tal que a única que respondeu situou A Coruña como capital do País Vasco.

Sigo pensativo. Ante esa cultura e ante os soños mal contados. Aquela resposta queda xa como un soño mal contado.

Conto o que me dá a gana porque, por sorte, eu si teño a capacidade de contar a verdade aínda que todo sexa mentira. O que, en realidade, vén significar que conto unha mentira con aparencia de verdade.

Isto xa empeza a parecerse a un nobelo que se envolve ao ritmo da “papoula” de Ennio Morricone. Agora, quen teña cultura, que entenda; e quen non... que pense. Eu sigo pensativo.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Domingo, 14 de xuño de 2026