PRINCIPIOS, FINAIS E OUTRAS MENTIRAS

Todo ten o seu principio e a súa fin. Mentira! Hainos que non rematan nunca... de falar. Pouco a pouco póñenche a cabeza coma un bombo e, outras veces, o único que conseguen é que desconectes inmediatamente, que lle digas a todo que si e que penses xa no que teñas que pensar. Ás veces desexamos que soe un móbil salvador, que unha chamada nos arrinque da escena e nos leve lonxe, como alma que foxe do seu propio fastío. Para certa xente non existe un punto final.

Tampouco chega o fin das esperas. A espera é un territorio sen mapas onde o tempo se dilata e perde forma. Os minutos pesan, as horas non avanzan, e a meta semella afastarse canto máis camiñamos cara a ela. Aquela película aburrida non remata. Aquel libro que cansa nunca atopa a súa derradeira palabra. E, con todo, seguimos crendo que o fermoso é chegar ó final. Canto custa chegar! Se é que se chega.

Outras veces, pola contra, suplicamos que algo non remate: un encontro, unha emoción, unha luz dourada sobre a pel da tarde. Mais o desexo mesmo convértese nun aviso. Porque ó nomear o instante, ó querer retelo, xa estamos recoñecendo a súa fraxilidade. O final agarda sempre, discreto, á volta da esquina. Quizais a verdade sexa esa: que todo remata, incluso o que quixésemos eterno.

Se penso no universo, pérdome. Onde comeza? Onde remata? Falouse sempre dun cosmos sen límites, expandíndose no silencio. Mesmo Buzz Lightyear dicía deica o infinito e máis alá. Máis alá! Pero incluso o infinito precisa dun primeiro latexo, dun principio que o poña en movemento

O toxo, en cambio, non dubida. Ten un ciclo humilde e certo. Remata na súa última flor, cuxo destino é brillar, deixar que os ollos se demoren, que bailen sobre a franxa amarela onde se mesturan a melancolía, a nostalxia e o desexo... sen fin.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 13 de febreiro de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Domingo, 15 de febreiro de 2026

OS PAIS MEDRAN DESPOIS DE MORRER

Os pais medran despois de morrer, di Carlos Mella no seu libro “Memorias dun ninguén”. Ten -e doulle- toda a razón do mundo. Non hai un día no que non pense en todo o que fixeron.

Mais deixando á parte os seus sacrificios, eu aínda penso máis nese deixamento, nesa desidia, nesa ignorancia que temos deles mentres viven. É agora, ó estar mortos, cando botamos as mans á cabeza e nos maldicimos unha e outra vez por non querer saber, por non coñecer máis das súas biografías en vida.

No meu caso, o delito é aínda moito máis grave: con todo o que me gusta escribir desde sempre, non entendo como non os machuquei, como non os aburrín a preguntas sobre a súa infancia, sobre a súa mocidade... Que meu pai estivo na guerra, por Deus! E só sei de dúas batallas súas, de dúas aventuras que viviu naquela contenda (unha vez, mandando na súa escuadra -era cabo-, perdeuse na néboa e case deu co inimigo; noutra ocasión fíxolle un ofrecemento á Virxe dos Milagres na batalla do Ebro -ou cruzando un río, xa non lembro ben-), e iso grazas a que as contaba el pola súa conta, non pola miña insistencia. Agora estou máis que arrepentido dese desinterese.

Os pais medran despois de morrer. A ver se medro algo eu; porque o que me sucedeu cos meus penso que lles sucederá tamén ós meus fillos: nunca preguntan nada, non amosan interese en saber. Certo é que eles terán a vantaxe de que deixarei todo escrito. A miña vida está nos meus escritos. Dependerá de que os lean ou non. En principio, nin isto. Despois, entendo, que tamén botarán as mans á cabeza. Malfadados!

Os pais medran despois de morrer. E tanto que si. Ó non telos, vaia se os botamos en falta. E a súa memoria álzase agora por riba de todas as ignorancias das que nos arrepentimos.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 12 de febreiro de 2026

Foto: A Lola da Amparo e o Manolo da Lola.

MEMORIA E VIOLENCIA EN KARATEPE

 

A derrota grega na Guerra Greco-Turca (1919-1922) marcou un dos episodios máis dramáticos do convulso final do Imperio otomán e o nacemento da Turquía moderna. Tras o avance inicial das tropa helenas en Anatolia occidental, a contraofensiva nacionalista turca alterou por completo o curso do conflito. A retirada do exército helénico converteuse nun proceso caótico, violento e profundamente traumático tanto para combatentes como para civís.

O conflito iniciárase co desembarco grego en Esmirna en 1919, amparado polas potencias vencedoras da Primeira Guerra Mundial. Porén, o movemento nacionalista liderado por Mustafa Kemal reorganizou as forzas turcas e lanzou unha ofensiva decisiva en 1922. As tropas gregas, superadas e coas liñas de subministro debilitadas, iniciaron unha retirada acelerada cara á costa do Exeo.

Neste contexto de colapso militar e desorde estratéxica producíronse numerosos abusos contra a poboación civil. As tensións acumuladas durante anos de guerra, propaganda e represalias mutuas desembocaran en actos de extrema brutalidade. A rexión de Anatolia converteuse en escenario de incendios, execucións sumarias e desprazamentos forzados.

Un dos episodios máis tráxicos, recollido por diversas fontes locais e testemuños posteriores foi o ocorrido na aldea de Karatepe o 14 de febreiro de 1922, fixo o sábado 103 anos. Durante a retirada, unidades gregas prenderon lume ó asentamento, queimando vivos a todos os habitantes desa aldea. O suceso quedou fixado na memoria local como un dos momentos máis dramáticos daquela retirada.

Con todo, este tipo de accións non foi exclusivo dun único bando. A guerra estivo marcada por unha dinámica de violencia recíproca na que aldeas gregas e turcas foron arrasadas segundo avanzaban ou retrocedían os exércitos. O caso de Karatepe, pola súa dimensión tráxica, converteuse nun símbolo do sufrimento civil nun conflito dominado pola polarización nacional e a deshumanización do adversario..

A traxedia de Karatepe ilustra a dimensión humana das guerras nacionais do século XX: máis alá dos movementos de tropas e as decisións políticas, foron as comunidades rurais as que pagaron o prezo máis alto. Lembrar estes feitos non implica alimentar resentimentos, senón comprender o custo real da guerra e a fraxilidade da convivencia cando o nacionalismo extremo se impón sobre a convivencia.

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 13 de febreiro de 2026

A ARCA NO PEIRAO DA ANSUÍÑA

Pensei que deixara de chover. Pero segue. Chove sobre mollado. Xa non queda ningún lugar seco. Chove sobre unha toxeira de Pinouzos. Chove sobre o ronsel que deixa o foguete Filomeno XXXIV, que vai camiño de máis alá das estrelas. Chove para asolagar boa parte de Baños de Molgas, aínda que os desa vila sabemos nadar: aprendemos no pío ou lavadoiro da burga. Chove sobre o corazón dos pobres e sobre a secante dunha circunferencia. A algúns chóvelles moito; demasiado. Mais sempre atopan algún paraugas que os acubille. Ou esbardallan baixo dun alpendre.

Pensei que deixara de chover. Un día tras outro chovendo semella un diluvio. E, por se este chega a universal, xa levo a arca de Noé a medio construír. Púxenlle Noé para que todo o mundo entenda. Puiden pór o meu nome, pero aquel personaxe é coñecido, e a xente tira máis polo familiar.

Mentres constrúo a barca, xa penso no que vou meter nela. Nada de animais nin de persoas: iso queda para a Biblia. Como son un presunto ateo e, ademais, gústame que nada nin que ninguén me moleste, estou a considerar a opción de non meter nada, nin sequera cousas materiais. A soidade é ese sentimento que se coce a lume lento, e o que vai a lume lento sabe mellor.

A arca de Noé constrúoa no peirao do parque Ansuíña, xusto á beira da desembocadura do Sor no Arnoia. Será a propia chea, a propio río e a propia barca quen decidan se isto merece ou non a categoría de diluvio. Se a barca chega a flotar polo Arnoia, será sinal de que o asunto xa é serio. Porén, dáme a min que, dun momento a outro, deixará de chover. Nestes intres chove sobre a bonita flor do toxo.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 10 de febreiro de 2026

Foto: Desembocadura do Sor no Arnoia (Baños de Molgas)

UN INCENDIO ÁS PORTAS DA PRIMAVERA

A finais de marzo de 1959 eu aínda andaba a mallar na ventre da miña nai, procurando a postura axeitada para, unha ducia de días máis tarde, saír polo seu útero, que alguén me cortase o cordón umbilical e comezar a berrar coma se se acabara o mundo. A finais de marzo dese ano, dou por feito que as mañás aínda eran frescas, pero que pouco a pouco a primavera, coas súas raiolas de sol, lle ía facendo a cama ó mes de abril.

A pesar de que me faltaban aínda eses días por descubrir as aventuras da vida, tiven a capacidade -ou polo menos así o imaxino- de escoitar e intuír o balbordo que se armou a pouco máis de sete quilómetros de distancia, máis en concreto en Calvelo, unha pequena aldea do concello de Baños de Molgas, por mor dun incendio.

O lume produciuse -semella que de forma fortuíta- nunha casa pertencente a Darío Novoa Novoa e levou por diante catro vacas. Hoxe en día, dicir catro vacas é só un dato, unha cantidade tras da que tanto ten cardos coma leitaregas, ou tanto ten xabón como fío negro, é dicir, nin fu nin fa. Mais naqueles anos era, con toda seguridade, case todo o seu capital. A perda foi valorada en 50.000 pesetas, unha cifra que hoxe non significaría gran cousa, pero que en 1959 representaba unha fortuna.

É moi probable que Darío non tivese máis que eses animais e que, co incendio, dun día para o outro, quedase sen nada, a velas vir. A vida do labrego naqueles tempos era moito máis dura e miserable ca hoxe, por moito que agora tampouco haxa motivo para lanzar as campás a voar.

Sempre lle tiven pánico ós incendios nas casas. Mesmo nas cortes, palleiras ou canastros, pola sinxela razón de que adoitan estar pegados ás vivendas. O medo non é que sexa pola perda material -que tamén-, senón pola idea horrible de morrer abrasado.

Finca Fierro. Barbadás. Martes, 10 de febreiro de 2026

CHUVIAS, MEMORIAS E PERSPECTIVA

Pois é certo que leva chovido. E segue. E, polo que parece, seguirá. Este mesmo periódico dicía o sábado que o que levamos de ano é o máis chuvioso do século. Será. E mesmo pode que de varios séculos. Pero... Sempre hai un pero para todo, incluso para o tempo climatolóxico.

Chover, chove moito; porén, as crecidas de ríos como o Arnoia ó seu paso por Baños de Molgas aínda non alcanzan as dimensións dalgunhas que eu recordo. Segundo as imaxes que vin nas redes sociais, tanto os vestiarios como o bar da piscina aínda non están cubertos por completo. E iso que eu coñezo alagamentos nos que non se vía ningunha edificación do parque Ansuíña.

Lembro, por exemplo, unha riada de comezos dos anos sesenta, cando ía á escola de don Graciliano, na que á ponte nova só lle quedaban tres chanzos da escaleira que sobe desde a Ansuíña para que a auga bicase a propia estrada principal. Nas imaxes actuais vese que o nivel anda polo descansillo desa escaleira, deixando aínda á vista, como mínimo, uns dez chanzos.

As redes sociais teñen boa parte de culpa de que a percepción das chuvias se descontextualice. Empeza a chover e xa semella que asoma o diluvio universal. Fotos por aquí, vídeos por alá e a sensación xeral é de asolagamento inminente. Cheguei a ver un vídeo do río dos Muíños (ex Barbañica) no que se advertía do perigo do ímpeto que levaba, de que tumba e dálle. Confeso que quedei algo abraiado, porque ese “río” é máis ben unha caldeira, como a dos Lamas ou a das Lamas, en Baños de Molgas; e, como acabo de escribir, sempre lles chamamos simplemente caldeiras, non ríos.

Co asunto das alertas, tamén nos volvemos un chisco mexeriqueiros. É certo que máis vale previr que curar; o problema é que ás veces prevemos con demasiada lixeireza. Non obstante, mellor así: cando pasa algo —mesmo se é un accidente fortuíto ou provocado pola natureza—, a xente revólvese con carraxe e axiña busca culpables.

Así é que vale: un regato convértese no Amazonas, a neve no pico da serra de San Mamede forma un alude como os do Everest ou do K2 e as xeadas fan máis dano ca o frío da Antártida. Agora só falta que a retranca se me volva en contra e que non pare de chover nunca, por moito que o refrán diga que nunca choveu que non escampara. Polo de agora, segue chovendo. E seguirá.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 7 de febreiro de 2026

Foto: Ponte vella de Baños de Molgas. Ano 2020

A COCAÍNA DOS POBRES

O outro día, lendo o libro “Askja”, do escritor de Pontedeume —máis en concreto de Nogueirosa— Antonio M. Fraga, atopeime cunha frase que me fixo lanzar, coma un lóstrego, o pensamento cara a Baños de Molgas. A frase en cuestión dicía que o licor café é a cocaína dos pobres.

Vaia por diante que son abstemio e que nunca me tirei ós toxos; nin sequera pasou xamais un porro polos meus beizos. Mais iso non é óbice para que non coñeza o poder e a atracción que exerce o licor café. Se pensei en Baños de Molgas foi porque, nos anos da miña infancia —e case podería asegurar que desde que o mundo é mundo—, a miña vila era a patria potestade desa bebida dos pobres. E tamén dos non tan pobres, porque, como a cocaína, o licor café tampouco distingue entre clases sociais.

Sabíase que desde o propio Ourense e desde todos os puntos cardinais, cando menos da xeografía galega, se desprazaba xente para tomar unhas copiñas de licor café xunto ó Domarco, tío do coñecido humorista e showman Moncho Borrajo.

Hoxe, se un pasa por xunto ó balneario, xusto enfronte da casa do Domarco, pode ver coches aparcados na estrada. Antigamente, os que ocupaban aquela recta eran as xuntas de vacas cos seus carros e arados, ou os burros atados ás árbores da beirarrúa, mentres os donos, os labregos facían parada na tenda do Domarco para tomar a súa copiña de licor café, o seu almorzo.

Se para Antonio Manuel Fraga era a cocaína dos pobres, para os de Baños de Molgas era, ademais, o almorzo. Ver aquela ringleira de carros aparcados constituía unha estampa auténtica, desas que non pasan desapercibidas e que quedan gravadas na memoria.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 6 de febreiro de 2026

Foto: Casa do Domarco (a da esquerda de de todo). Baños de Molgas.