ACOSTA ÑU: A MASACRE DOS NENOS

O 16 de agosto de 1869 —fixo onte 157 anos— tivo lugar a batalla de Acosta Ñu, un dos episodios máis tráxicos da Guerra da Triple Alianza, conflito no que Paraguai se enfrontou a Brasil, Arxentina e Uruguai. O combate produciuse preto da actual cidade de Eusebio Ayala, no Paraguai, cando o exército paraguaio estaba xa moi debilitado.

A guerra provocara enormes perdas humanas e o Paraguai sufría unha grave falta de soldados adultos. Nesa situación, numerosos menores foron incorporados ás forzas paraguaias. En Acosta Ñu participaron centos de nenos, xunto con soldados veteranos, anciáns e mulleres. Algunhas fontes sitúan o número total de defensores arredor de 3.500, aínda que as cifras varían segundo os autores.

As tropas aliadas, principalmente brasileiras, eran moi superiores en número e armamento. Segundo fontes institucionais paraguaias, arredor de 20.000 soldados aliados enfrontaron as forzas paraguaias. A batalla comezou pola mañá e prolongouse durante varias horas.

A resistencia paraguaia foi finalmente derrotada. Moitos dos defensores morreron durante os combates e outros pereceron posteriormente. Os relatos sobre o episodio describen tamén o incendio dos bosques onde se refuxiaban os combatentes, agravando a dimensión da matanza.

A presenza de nenos no campo de batalla converteu Acosta Ñu nun símbolo especialmente doloroso da guerra. A súa participación foi consecuencia dunha contenda que levara o Paraguai ata unha situación extrema, na que a mobilización militar alcanzou tamén os menores. A historiografía posterior debateu tanto o número de nenos participantes como a maneira de interpretar o seu papel no conflito.

En Paraguai, a lembranza de Acosta Ñu quedou ligada á celebración do Día do Neno, que se conmemora cada 16 de agosto desde 1948. Así, unha xornada dedicada á infancia está tamén marcada pola memoria dos menores que morreron naquela guerra.

A historia de Acosta Ñu continúa sendo un poderoso símbolo da destrución provocada polas guerras e do sufrimento que poden padecer os nenos nos conflitos armados. Ó mesmo tempo, o seu recordo forma parte da memoria histórica e da identidade colectiva do Paraguai.

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 14 de agosto de 2026

IR OU NON IR

Resolvín a ecuación nun amén. O asunto estaba en decidir se ía ou non ía a tal ou cal lugar. Co ben que se está na cama! Ante esta exclamación, calquera pode entender o meu proceder, a miña solución á sinxela ecuación: non ir.

Deixar caer a cabeza sobre a almofada, pechar os ollos e soñar esperto non ten prezo. E, se non, sempre queda a opción de coller un libro, imaxinar os personaxes, percorrer os lugares, vivir as situacións sen necesidade de mover un pé. Outra gozada.

Ir ou non ir. Permanecer entre unhas sabas brancas, sabendo que podo vivir sen me mover. Saber que podo durmir, pechar os ollos e, cando me apeteza, abrilos de novo para contemplar o silencio. Porque o silencio tamén se pode ver. E, ás veces, mesmo se pode apalpar.

Desde a cama, o universo é cadrado. As ideas bailan ó ritmo de Zorba, o grego, e a imaxinación bule por entre as flores desas plantas que non sei nomear, pero que son fermosas, moi fermosas. Desde a cama tamén podo planear, proxectar unha andaina pola Devesa da Rogueira, por exemplo; percorrer co pensamento os seus camiños, subir polas súas sombras, sentir o rumor da auga sen saír de entre as sabas.

Porque desde a cama, e na cama, pódense facer moitas cousas: reais, espirituais, imaxinarias. Pódense vivir mentres estamos espertos e tamén mentres durmimos.

Desde a cama, as conversas flúen e aboian por riba dos sentimentos que semellaban durmidos, pero que, de súpeto, estoupan en latexos que mesmo mancan no peito. Hai palabras que saben atopar camiños que levaban tempo pechados. Hai silencios que din máis ca unha conversa enteira. Agora que cada quen soñe co que lle conveña.

Ir ou non ir. A ecuación resólvoa nun alustro: desde a cama, a liberdade está nos pensamentos. E que mellor lugar para os anhelos, para os desexos, para todo aquilo que aínda non aconteceu? Quizais por iso, ás veces, non ir sexa tamén unha maneira de viaxar.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 14 de agosto de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 15 de agosto de 2026

GLORIA BENDITA NA VENECIA OURENSÁ

Acabo de chegar de Ourense. Á Venecia ourensá, é dicir, ó Parque Ansuíña, en Baños de Molgas. E se onte a eclipse que aconteceu no noso país foi un espectáculo, esta terraza do parque, na que sobre unha das súas mesas descansa unha cunca de café, é unha marabilla. Que digo unha marabilla... gloria bendita, pura éxtase!

Vexo como a rapazada se baña na piscina. Vexo como as follas dos amieiros e dos carballos realizan unha danza aireada, a pesar dos 36 graos que marca o meu reloxo. Noto como o aire se me mete por debaixo da camiseta e me alivia os sobacos, as axilas. Escoito algún que outro paxaro cantar. E afirmo que paga a pena percorrer trinta quilómetros para gozar deste momento.

Hai tan só cinco ou seis mesas de terraza ocupadas porque aínda é cedo: as cinco e cuarto. Primeiro, a xente elimina a humidade da suor na “pileta” e, logo, vén refrescarse cunha bebida ou algún café. Eu, xa pode arder o mundo, que só tomo café. Perdón: o outro día tomei unha auga porque non sei cantos cafés estaban nadando xa no bandallo do meu estómago e, tamén de tanto falar coa familia, estaba seco.

Máis mesas ocupadas. Sitio privilexiado. Que pena que este ambiente e este lugar estean dispoñibles durante unha tempada tan curta. Case me dan ganas de alugar o bar durante todo o ano e facerlle publicidade tamén ás cheas do río Arnoia. Estas, por certo, moitas veces cobren e mesmo asolagan o propio bar. Cando ocorre, entón si, aí xa se lle pode chamar unha boa riada, e non estas que asoman polas redes sociais cando o río se sae tan só un chisco do seu leito.

Agora deixo de contar para sentir e gozar deste momento e desde este paraíso molgués.

Parque Ansuíña. Baños de Molgas. Xoves, 13 de agosto de 2026

UN LIBRO, UNHA ECLIPSE E 521 ANOS

Hai que contalo paso a paso, que é como mellor se entende e, eu, como mellor me explico.

Collín o libro, metino na mochila e subín ó coche baixo unha temperatura de moito pendello. É igual; os heroes aguantamos o que nos boten. Marchei correndiño para Os Castros, que, segundo os que saben, pertencen a Toén, Cartelle, Barbadás e A Merca, aínda que eu máis ben onde me fun situar foi na zona xa de Cartelle, limitando coa de Toén. Alí hai unha carrilleira entre uns castiñeiros que sabía que era o lugar perfecto, grazas á súa sombra, para ler mentres esperaba o gran acontecemento do 12 de agosto de 2026: a famosa eclipse.

Si, eu emprendera ese camiño tamén para ver a eclipse. Sen lentes, sen anteollos, claro. E éntrame un pouco a risa ó pensar nas mensaxes que me mandaron os fillos sobre o perigo do sol. Naquel momento tamén me rin, porque a ver se pensaban que eu era parvo.

Sen mirar en ningún momento directamente para o sol, contemplei un dos espectáculos máis fermosos que se poden ver en vida. Por onde andaba lendo —repito, á sombra—, non tardei en notar que cada vez me custaba máis seguir as liñas do libro, ata que chegou o momento que me dixen que xa era hora de ir para o lugar desde o que quería ver tal fenómeno cósmico.

Segundo ía, xa tiven que acender as luces do coche e, cando quixen baixar pola pista que vai a Santo Tomé, foime imposible, a non ser que quixese atropelar a xente. Incrible a cantidade de persoas que había naquela zona.

Foi dar a volta e notar, ó instante, como empezaba a volver o día. Impresionante. E, si, arrepentinme de non ter as lentes e pensei no espectáculo que tiveron que observar os da zona por onde a eclipse foi practicamente total.

Malo será que non vexa a próxima con 521 anos. Sei que a miña vida será lonxeva.

Finca Fierro. Barbadás. Xoves, 13 de agosto de 2026

NIN LIBERDADE NIN GAIOLA

Ía marchar, pero non marcho. Así de contundente me poño. Incluso xa me erguera da cadeira. E xusto cando me dispuña a gardar o móbil no peto dereito do pantalón vaqueiro, acordei non marchar. Así de taxativo. Volvín, entón, sentar.

Non marchei porque, realmente, estase ben: á sombra, na terraza da cafetaría. E sabendo que o sol aplana, quenta, case queima. A maiores, teño a compaña dunha pomba. Que si, que para as terrazas son unha peste, un encordio, pero son bonitas, moi bonitas. A min gústanme.

A ver, gustar gústame máis a rula. Será porque de rapaz convivín máis con elas. Era, por antonomasia, á que lle buscabamos os niños, máis incluso que ás merlas, quizais porque, se as colliamos, servíannos de mascotas. Eran as mascotas das aves.

Había auténticos especialistas en “armar o lazo” para coller os paxaros, xeralmente as rulas. Algúns andaban tamén detrás dos gaios e dos pombos. Se co lazo non se conseguía nada, optábase polas crías: vixiar o niño constantemente e, antes de que iniciasen o seu primeiro intento de liberdade, faciámolas prisioneiras da nosa avaricia.

Agora, nin liberdade nin gaiola; xa case non existen aqueles paxaros da nosa infancia. Todo se vai extinguindo. Nós mesmos fixemos e facemos que se extingan.

Vaia ho! Mira en que resultou o de non marchar: falar da rulas, esas aves que nos mantiñan ocupados nas mañás e nas tardes de monte, coas vacas, buscándolles os niños. Máis dunha vez perdín as vacas ou o burro por andar detrás das miñas queridas rulas.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 10 de agosto de 2026

UN CAMBIO DE PAISAXE

Necesito aire fresco, lugares novos, paisaxes cheas de nostalxia e sensación de harmonía. Persoas, non tanto; as imprescindibles. E non porque o xénero humano me moleste —máis ben, necesito del—, senón porque hai momentos nos que me chega cunha cascada, unha fervenza, o mar, a montaña, a beira dun río; en resumo: unha paisaxe.

E dáme igual que sexa no norte de León, por exemplo, ou en Huesca. Para varios días, prefiro Huesca. Sempre lle tiven ganas. Para un día ou unha fin de semana, chégame co norte de León. Teño por esa zona dous lugares que necesito ver, que teño que ver.

Necesito un cambio de aires. E non porque o que estou vivindo cheire ou estea podrecido, non; simplemente porque sempre me gustou coñecer lugares novos, cambiar de aires. Algo moi semellante ó que me acontece coa casa: porque, como a casa de cada un, non hai nada; pero, cada dous por tres, necesito saír dela para que non me caia enriba.

Estou ben onde estou e como estou, pero necesito saír da provincia, mesmo de Galicia, que, por sorte, teño moi vista. Necesito pensar tan só en que vou ver mañá, en saber se a ruta que planeei paga a pena ou non.

Si, sempre me gustou buscar rutas de sendeirismo e realizar as andainas. Ademais, nesta época de sol, as visitas ás cidades case non proceden. Mellor a natureza. En estado puro. Con seu ruído que nunca impera sobre o silencio... o dunha fervenza, por exemplo, ou a contemplación do mar desde un acantilado.

Definitivamente, preciso, necesito e teño que cambiar de aires.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Domingo, 9 de agosto de 2026

O BERRO DE QUITO

O 10 de agosto de 1809 marcou un momento decisivo na historia de Quito e de toda Hispanoamérica. Naquela data de hai 217 anos, un grupo de crioulos e outros sectores da sociedade quiteña rebelouse contra as autoridades coloniais. Os sublevados depuxeron ó presidente da Real Audiencia de Quito, o conde Ruiz de Castilla, e constituíron unha Xunta Soberana de Goberno.

A iniciativa produciuse nun contexto de profunda crise política na monarquía española. En 1808, Napoleón Bonaparte invadira España e obrigara a abdicar ó rei Carlos IV. O seu fillo, Fernando VII, converteuse en rei, pero pouco despois foi deposto e mantido prisioneiro polos franceses. Ante esta situación, en diferentes territorios xurdiron xuntas que afirmaban gobernar en nome do monarca.

En Quito, os protagonistas do levantamento declararon a súa fidelidade a Fernando VII, aínda que ó mesmo tempo reclamaban unha maior autonomía fronte ás autoridades coloniais. Entre os principais impulsores do movemento destacaron Juan Pío Montúfar, Juan de Dios Morales, Manuel Rodríguez de Quiroga e Juan de Larrea.

A nova xunta pretendía organizar o goberno do territorio e defender os intereses dos quiteños. O acontecemento do 10 de agosto pasou así á historia como o Primeiro Grito de Independencia de Ecuador.

Con todo, o movemento non conseguiu consolidarse durante moito tempo. As autoridades españolas reaccionaron e o poder colonial foi restaurado. En 1810, unha dura represión contra os partidarios da revolución provocou numerosos mortos. A pesar da derrota, as ideas de autonomía e liberdade non desapareceron. Pola contra, continuaron estendéndose e contribuíron ó proceso independentista que triunfaría anos despois.

A importancia do levantamento de Quito transcende, polo tanto, os seus resultados inmediatos. O acontecemento converteuse nun símbolo da loita contra o dominio colonial español. Por iso Quito recibiu o título de Luz de América, en referencia ó seu carácter pioneiro.

A cidade é lembrada como un dos primeiros lugares de Hispanoamérica onde se intentou crear un goberno propio nun momento de crise da monarquía española. O 10 de agosto celébrase actualmente en Ecuador como unha data de gran significado nacional.

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 7 de agosto de 2026