CASE, PERO NON

Hoxe, o regato dos Muíños, ó seu paso pola Valenzá, xa case semella un río. Case. Do dito ó feito vai un treito. Outros fan cousas sen que se lles altere a conciencia: segundo un xornal da nosa terra, “un galego que exerceu como xuíz é asesor legal do grupo neonazi Núcleo Nacional”. Aí están os xuíces, que se supón que deben ser imparciais, asesorando eses grupos en vez de combatelos. O que digo sempre: ninguén é imparcial. O que pasa é que algúns disimulan mellor ca outros.

Pois si, nótase a chuvia, a pouca chuvia destes días. Oxalá seguise así algúns días máis. Si, xa sei que é molesta e todo iso, pero moi necesaria. Agora mesmo, a min acaba de amolarme... que non caese nin unha pinga! Saín dar un paseo e non levei comigo o ladrillo de 748 páxinas de Dolores Redondo, por pesado e coa case certeza de que chovería. Ó final ese “case” quedou en nada: non choveu e, a cada paso que daba, levábame o demo. Co que me gusta ler mentres ando e coa necesidade que teño de avanzar na lectura para devolver os libros en préstamo dentro do prazo!

“Case” é un adverbio que expresa que o significado do enunciado non se cumpre ou non se cumpriu totalmente, pero que falta ou faltou moi pouco para que así fose. Ó regato fáltalle ser río. Ó ex-xuíz fáltalle xuízo. E á tarde escura e ameazante de chuvia fáltanlle as pingas.

Case si, pero non. Case ganso, pero pato. Case arre, pero xo. Case bolboreta, pero eiruga. Case choro, pero río. Case canto, pero asubío. Case marcho e... vou cumprir co dito: marcho.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 13 de novembro de 2026

A BENDITA DESGRAZA DE LER

Que eu saiba, levo catro noites sen ver películas. Unha auténtica desgraza. Un crime. Unha calamidade.

A primeira noite, por culpa dun partido de baloncesto dun dos meus fillos. A segunda, a causa do partido de fútbol Atlético de Madrid-Barcelona. E a terceira e cuarta noite, por culpa da lectura.

A miña “bendita desgraza” —a da lectura— consiste en entrar na biblioteca e atoparme, xusto de fronte, cos estantes das novidades. Nunha ollada rápida, vin a premiada novela de Isabel Allende, “La hora antes del alba”, e, a continuación, un auténtico ladrillo de 748 páxinas de Dolores Redondo, “Todas las noches, todas las ciudades”.

Como son un avaricioso e quero ler os libros antes que ninguén —xa me pasaba o mesmo co cine: tiña que asistir a practicamente a todas as estreas—, non que quedou outra que pedilos en préstamo. E, debido á fama e ó interese que espertan estas dúas obras, sei que, se alguén as reserva, xa non permiten renovar o préstamo. É dicir, hai que lelas en quince días.

Para rematala, ó chegar á casa non empecei ningún deses dous libros, senón un terceiro que xa tiña en préstamo.

Sumei as páxinas dos tres, dividinas entre os días dispoñibles e saíume unha media de 65 páxinas diarias, que tampouco é tanto... se tivese tempo. Pero agora as tarefas domésticas e gastronómicas consómenme o tempo, os nervios e as entrañas; ou sexa, a vida. E a vida é un minuto que se escapa nun amén.

Porén, xa conseguín baixar a media. Tanto que, se cadra, esta noite xa pode ver unha película.

Se cadra.

Café O Liñar. A Valenzá. Mércores, 11 de novembro de 2026

DESPOIS DE LANZAR O COIAZO, VEÑEN DEFENDELA

Por fin chove. A algúns tamén lles chove moito na cabeza. E non me refiro ás pingas de auga, non. Queren converterse en adaís da lingua galega ó mesmo tempo que lanzan a pedra, o coiazo da imposición. Sempre dixeron que había quen pretendía impoñernos a nosa propia lingua. E pregúntome eu: quen impón a quen?

Lembro aquela infancia na que, na escola, se se che escapaba unha palabra en galego —e escapábanse moitas e moitas veces, porque é a lingua na que nos pariron, nos criaron e na que vivimos—, a regra ou a vara do mestre voaba cara a man estendida e aberta do cativo. Sen compaixón. Por non falar como era debido.

Hai tempo atopeime cunha frase marabillosa que vén que nin pintada para a ocasión: “Se a miña lingua materna fai abalar os alicerces do teu Estado, é probable que construíras o teu Estado na miña terra”.

Pois aquí, en España —que digo en España, na propia Galicia!— hai moitos que pensan que algo minoritario pode facer abanear os seus principios máis agochados. E digo agochados porque, por fóra, repito, queren erixirse en adaís de todo aquilo que lles interesa.

Sucede algo moi semellante —que digo semellante, exactamente o mesmo!— cando pretenden converterse nos grandes defensores de Castelao. Eles, precisamente eles, que o condenaron ó exilio e o censuraron como poucas veces se censurou a un home da súa dimensión. Abondaría con que eses novos defensores do ilustre galego consultasen as instrucións que se ditaron tras a súa morte.

Agora queren facelo seu. Como queren facer súa a lingua. Pero primeiro houbo que perseguila, silenciala e desprezala. E agora, despois de lanzar o coiazo, veñen dicirnos que a defenden.

Café Kibu. A Valenzá. Martes, 10 de novembro de 2026

O INFINITO, O DEPENDE E O CARALLO

Miro cara ó infinito, e non vexo nada. Miro máis alá do infinito, e vexo menos. Debe ser que os ollos teñen as súas limitacións ou que a realidade, ás veces, se empeña en agocharse detrás do que temos diante. O esencial, se cadra, non é mirar, senón ver. Porque mirar miramos todos, pero ver xa é outra cousa. Iso si, para ver primeiro hai que mirar, aínda que non sempre abondan os ollos: tamén cómpre poñer algo da cabeza e, sobre todo, non deixar que o pensamento nos estorbe demasiado.

Hoxe toca, unha vez máis, a filosofía barata. Esa que non precisa grandes bibliotecas nin tratados de moitos volumes, porque se constrúe con catro palabras ben colocadas, unha dose de imaxinación e outra de descaro. É aquela na que se lanzan pensamentos ó aire, se adornan opinións, se versifican os sentimentos e se esaxeran as ideas para acabar sen dicir absolutamente nada. Ou, o que é peor, dicindo moito sen que ninguén entenda nada. Ás veces, unha simple palabra pode encerrar todo un tratado filosófico. Por exemplo, o carallo.

O carallo, ademais de ser o patrón espiritual de Galicia, vale para un roto e para un descosido, para unha subida e unha baixada, para o que vai ben e para o que non ten xeito ningún. E por moito que se diga que o galego nunca sabe se sobe ou se baixa, iso non é verdade. Sabe, sabe, o que pasa é que monea os ombreiros e solta un depende, que é unha maneira moi elegante de non dar explicacións. O galego coñece ben a natureza humana e sabe que a xente adoita preguntar máis polo interese que pola curiosidade.

E así seguimos, mirando cara ó infinito sen ver gran cousa, filosofando sen saber moi ben de que falamos. Filosofar sen saber tampouco é tarefa doada, pois algo sempre se sabe. Eu, polo de agora, quedo co depende. E, se a cousa se complica, co carallo.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Domingo, 8 de novembro de 2026

DEZ CHOURIZAS E UNHA LIBRA DE CHOCOLATE

No mes de maio escribira dous ou tres relatos sobre a impresión que me causara a lectura do libro de Julio Llamazares “El viaje de mi padre”. Neles facía constar que mesmo era moi probable que o meu pai e o del chegasen a coincidir, xa que o pai de Llamazares pertencera á 83 División, integrada por soldados procedentes de Galicia e do Norte de España.

Pois ben, nese mes de maio xa tiña no meu poder as fotografías dunha carta que meu pai escribira desde Teruel o 14 de marzo de 1938 e que me mandara a miña cuñada moito antes da publicación daqueles relatos. Unha carta que, cousas da vida, aínda lin o outro día.

E aquí podo volver dicir o mesmo que escribira naqueles relatos, facéndome eco tamén do que contaba Llamazares: “Cando meu pai me contaba historias da guerra, eu non lle facía moito caso e agora arrepíntome diso”. Pois iso mesmo me pasara a min: non lle prestara demasiada atención ó que meu pai me contaba da guerra e, no caso desta carta, téndoa xa no meu poder, tampouco me preocupara de lela. Pena de fillo.

Porén, agora xa que a lin, podo confirmar que os nosos pais non chegaron a coincidir. Segundo consta na carta, meu pai estaba destinado no 194º Batallón da 108ª División, 2ª Compañía, Estafeta de Campaña nº 13, na fronte de Teruel.

Ese era o enderezo que lle facilitaba ó seu pai, meu avó, por se quería mandarlle algunha cousa. De feito, o día anterior a escribir a carta que agora teño fotografada, comunicáralle que recibira o paquete coas dez chourizas e unha libra de chocolate que lle enviara. Dicía tamén que non tivese pena por el, pois dábanlle ben de comer, que andaban de pobo en pobo e que as súas forzas seguían avanzando.

Remata a misiva preguntando por seus irmáns e demais familia.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 7 de novembro de 2026

ENTRE A BARBARIE E A LIBERDADE

Hai datas que o calendario non debería deixar pasar sen deterse un intre. O 9 de novembro é unha delas. Un día que, en anos distintos, quedou gravado na memoria da humanidade por dous acontecementos que, aínda que de signo ben diferente, marcaron profundamente o curso da historia europea. Un deles representa a escuridade máis absoluta do ser humano; o outro, a esperanza de que os muros, mesmo os que parecen eternos, poden acabar derrubándose.

Na noite do 9 de novembro de 1938, a Alemaña nazi desencadeou unha brutal onda de violencia contra a poboación xudía. Pasou á historia co nome de Noite dos Cristais Rotos, pola multitude de escaparates esnaquizados que cubrían as rúas. Sinagogas incendiadas, comercios saqueados, vivendas arrasadas e miles de persoas humilladas e agredidas. Máis de trinta mil xudeus foron detidos e enviados a campos de concentración. Non foi un estalido espontáneo de violencia, senón unha acción organizada polo réxime nazi, que evidenciaba ata onde podía chegar o odio cando se converte en política de Estado.

Aquela devastación non foi un episodio illado, senón un dos pasos decisivos cara ó horror que viría despois: a persecución sistemática e o exterminio de millóns de persoas durante o Holocausto. A Noite dos Cristais Rotos deixou ó descuberto a indiferenza, a complicidade e o silencio dunha sociedade que, en boa medida, asistiu sen reaccionar. Porque a barbarie non sempre comeza nos campos de exterminio; ás veces comeza cando se acepta a discriminación, cando se mira para outro lado ou cando se considera que a dignidade duns seres humanos vale menos ca a doutros.

Cincuenta e un anos despois, en 1989, Europa viviu unha escena radicalmente distinta. En Berlín, tras décadas de división, o Muro que separaba a República Democrática Alemá da República Federal Alemá comezou a abrirse. Aquel símbolo de formigón, arame a vixilancia, que durante moitos anos dividira familias, amizades e vidas, converteuse de súpeto nun lugar de encontro. Miles de persoas cruzaron os pasos fronteirizos, abrazáronse, choraron e empezaron a derrubar, coas súas propias mans, unha barreira que parecía imposible de vencer.

Dous acontecementos e dúas leccións para a humanidade. En 1938, o odio levantaba muros de intolerancia e sementaba a destrución; en 1989, a vontade de liberdade derrubaba os muros que separaban os pobos. A historia pode avanzar cara á barbarie cando esquecemos a dignidade humana, pero tamén pode abrir camiños de esperanza cando os pobos deciden non resignarse.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 7 de novembro de 2026

O VOO DOS SOÑOS NA COVA DO DESEXO

Namorei das cores da bolboreta e deixei que a rula dos soños aterrase sobre as flores dun toxo, xusto á entrada da cova do desexo. Era unha tarde de outono, desas nas que o vento xoga coas follas e fai bailar os pensamentos. No ceo, unhas nubes brancas espallábanse amodiño, coma se quixesen acompañar a miña nostalxia.

Decidín quedar en silencio para gozar daquela paisaxe e compartir a maxia do momento. Todo parecía fluír ó ritmo dun blues de B.B. King ou de Bessie Smith, enchendo o ambiente dunha dozura difícil de explicar. Pensei que cada persoa podería poñerlle a súa propia música a aquel poema imaxinario, composto por sesenta e nove versos cheos de gozo, ilusión, tenrura e esperanza.

Mentres tanto, deixei que os latexos do meu corazón alborotasen o sosego da bolboreta e que os asubíos do vento empurrasen a rula cara ó horizonte. A luz do sol comezaba a esmorecer e a cova enchíase dun silencio especial, deses que non precisan palabras para expresar sentimentos. Era un silencio que namoraba o instante e facía que o tempo parecese deterse.

Alí, entre as sombras do serán e o voo dos paxaros, sentín que todo ía e viña, como aquelas nubes de algodón que viaxaban lentamente polos ronseis da melancolía. Comprendín que tamén hai beleza nos momentos tristes, porque neles se agochan lembranzas, emocións e pequenos anacos de felicidade. Xa o dicía Víctor Hugo: “A melancolía é o pracer de estar triste”.

E así, sen présa ningunha, abandoneime á maxia daquela tarde, coa esperanza de que a bolboreta, a rula e os meus soños volveran atoparse algún día na cova do desexo.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 6 de novembro de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 6 de novembro de 2026