DESPOIS DE LANZAR O COIAZO, VEÑEN DEFENDELA

Por fin chove. A algúns tamén lles chove moito na cabeza. E non me refiro ás pingas de auga, non. Queren converterse en adaís da lingua galega ó mesmo tempo que lanzan a pedra, o coiazo da imposición. Sempre dixeron que había quen pretendía impoñernos a nosa propia lingua. E pregúntome eu: quen impón a quen?

Lembro aquela infancia na que, na escola, se se che escapaba unha palabra en galego —e escapábanse moitas e moitas veces, porque é a lingua na que nos pariron, nos criaron e na que vivimos—, a regra ou a vara do mestre voaba cara a man estendida e aberta do cativo. Sen compaixón. Por non falar como era debido.

Hai tempo atopeime cunha frase marabillosa que vén que nin pintada para a ocasión: “Se a miña lingua materna fai abalar os alicerces do teu Estado, é probable que construíras o teu Estado na miña terra”.

Pois aquí, en España —que digo en España, na propia Galicia!— hai moitos que pensan que algo minoritario pode facer abanear os seus principios máis agochados. E digo agochados porque, por fóra, repito, queren erixirse en adaís de todo aquilo que lles interesa.

Sucede algo moi semellante —que digo semellante, exactamente o mesmo!— cando pretenden converterse nos grandes defensores de Castelao. Eles, precisamente eles, que o condenaron ó exilio e o censuraron como poucas veces se censurou a un home da súa dimensión. Abondaría con que eses novos defensores do ilustre galego consultasen as instrucións que se ditaron tras a súa morte.

Agora queren facelo seu. Como queren facer súa a lingua. Pero primeiro houbo que perseguila, silenciala e desprezala. E agora, despois de lanzar o coiazo, veñen dicirnos que a defenden.

Café Kibu. A Valenzá. Martes, 10 de novembro de 2026

O INFINITO, O DEPENDE E O CARALLO

Miro cara ó infinito, e non vexo nada. Miro máis alá do infinito, e vexo menos. Debe ser que os ollos teñen as súas limitacións ou que a realidade, ás veces, se empeña en agocharse detrás do que temos diante. O esencial, se cadra, non é mirar, senón ver. Porque mirar miramos todos, pero ver xa é outra cousa. Iso si, para ver primeiro hai que mirar, aínda que non sempre abondan os ollos: tamén cómpre poñer algo da cabeza e, sobre todo, non deixar que o pensamento nos estorbe demasiado.

Hoxe toca, unha vez máis, a filosofía barata. Esa que non precisa grandes bibliotecas nin tratados de moitos volumes, porque se constrúe con catro palabras ben colocadas, unha dose de imaxinación e outra de descaro. É aquela na que se lanzan pensamentos ó aire, se adornan opinións, se versifican os sentimentos e se esaxeran as ideas para acabar sen dicir absolutamente nada. Ou, o que é peor, dicindo moito sen que ninguén entenda nada. Ás veces, unha simple palabra pode encerrar todo un tratado filosófico. Por exemplo, o carallo.

O carallo, ademais de ser o patrón espiritual de Galicia, vale para un roto e para un descosido, para unha subida e unha baixada, para o que vai ben e para o que non ten xeito ningún. E por moito que se diga que o galego nunca sabe se sobe ou se baixa, iso non é verdade. Sabe, sabe, o que pasa é que monea os ombreiros e solta un depende, que é unha maneira moi elegante de non dar explicacións. O galego coñece ben a natureza humana e sabe que a xente adoita preguntar máis polo interese que pola curiosidade.

E así seguimos, mirando cara ó infinito sen ver gran cousa, filosofando sen saber moi ben de que falamos. Filosofar sen saber tampouco é tarefa doada, pois algo sempre se sabe. Eu, polo de agora, quedo co depende. E, se a cousa se complica, co carallo.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Domingo, 8 de novembro de 2026

DEZ CHOURIZAS E UNHA LIBRA DE CHOCOLATE

No mes de maio escribira dous ou tres relatos sobre a impresión que me causara a lectura do libro de Julio Llamazares “El viaje de mi padre”. Neles facía constar que mesmo era moi probable que o meu pai e o del chegasen a coincidir, xa que o pai de Llamazares pertencera á 83 División, integrada por soldados procedentes de Galicia e do Norte de España.

Pois ben, nese mes de maio xa tiña no meu poder as fotografías dunha carta que meu pai escribira desde Teruel o 14 de marzo de 1938 e que me mandara a miña cuñada moito antes da publicación daqueles relatos. Unha carta que, cousas da vida, aínda lin o outro día.

E aquí podo volver dicir o mesmo que escribira naqueles relatos, facéndome eco tamén do que contaba Llamazares: “Cando meu pai me contaba historias da guerra, eu non lle facía moito caso e agora arrepíntome diso”. Pois iso mesmo me pasara a min: non lle prestara demasiada atención ó que meu pai me contaba da guerra e, no caso desta carta, téndoa xa no meu poder, tampouco me preocupara de lela. Pena de fillo.

Porén, agora xa que a lin, podo confirmar que os nosos pais non chegaron a coincidir. Segundo consta na carta, meu pai estaba destinado no 194º Batallón da 108ª División, 2ª Compañía, Estafeta de Campaña nº 13, na fronte de Teruel.

Ese era o enderezo que lle facilitaba ó seu pai, meu avó, por se quería mandarlle algunha cousa. De feito, o día anterior a escribir a carta que agora teño fotografada, comunicáralle que recibira o paquete coas dez chourizas e unha libra de chocolate que lle enviara. Dicía tamén que non tivese pena por el, pois dábanlle ben de comer, que andaban de pobo en pobo e que as súas forzas seguían avanzando.

Remata a misiva preguntando por seus irmáns e demais familia.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 7 de novembro de 2026

ENTRE A BARBARIE E A LIBERDADE

Hai datas que o calendario non debería deixar pasar sen deterse un intre. O 9 de novembro é unha delas. Un día que, en anos distintos, quedou gravado na memoria da humanidade por dous acontecementos que, aínda que de signo ben diferente, marcaron profundamente o curso da historia europea. Un deles representa a escuridade máis absoluta do ser humano; o outro, a esperanza de que os muros, mesmo os que parecen eternos, poden acabar derrubándose.

Na noite do 9 de novembro de 1938, a Alemaña nazi desencadeou unha brutal onda de violencia contra a poboación xudía. Pasou á historia co nome de Noite dos Cristais Rotos, pola multitude de escaparates esnaquizados que cubrían as rúas. Sinagogas incendiadas, comercios saqueados, vivendas arrasadas e miles de persoas humilladas e agredidas. Máis de trinta mil xudeus foron detidos e enviados a campos de concentración. Non foi un estalido espontáneo de violencia, senón unha acción organizada polo réxime nazi, que evidenciaba ata onde podía chegar o odio cando se converte en política de Estado.

Aquela devastación non foi un episodio illado, senón un dos pasos decisivos cara ó horror que viría despois: a persecución sistemática e o exterminio de millóns de persoas durante o Holocausto. A Noite dos Cristais Rotos deixou ó descuberto a indiferenza, a complicidade e o silencio dunha sociedade que, en boa medida, asistiu sen reaccionar. Porque a barbarie non sempre comeza nos campos de exterminio; ás veces comeza cando se acepta a discriminación, cando se mira para outro lado ou cando se considera que a dignidade duns seres humanos vale menos ca a doutros.

Cincuenta e un anos despois, en 1989, Europa viviu unha escena radicalmente distinta. En Berlín, tras décadas de división, o Muro que separaba a República Democrática Alemá da República Federal Alemá comezou a abrirse. Aquel símbolo de formigón, arame a vixilancia, que durante moitos anos dividira familias, amizades e vidas, converteuse de súpeto nun lugar de encontro. Miles de persoas cruzaron os pasos fronteirizos, abrazáronse, choraron e empezaron a derrubar, coas súas propias mans, unha barreira que parecía imposible de vencer.

Dous acontecementos e dúas leccións para a humanidade. En 1938, o odio levantaba muros de intolerancia e sementaba a destrución; en 1989, a vontade de liberdade derrubaba os muros que separaban os pobos. A historia pode avanzar cara á barbarie cando esquecemos a dignidade humana, pero tamén pode abrir camiños de esperanza cando os pobos deciden non resignarse.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 7 de novembro de 2026

O VOO DOS SOÑOS NA COVA DO DESEXO

Namorei das cores da bolboreta e deixei que a rula dos soños aterrase sobre as flores dun toxo, xusto á entrada da cova do desexo. Era unha tarde de outono, desas nas que o vento xoga coas follas e fai bailar os pensamentos. No ceo, unhas nubes brancas espallábanse amodiño, coma se quixesen acompañar a miña nostalxia.

Decidín quedar en silencio para gozar daquela paisaxe e compartir a maxia do momento. Todo parecía fluír ó ritmo dun blues de B.B. King ou de Bessie Smith, enchendo o ambiente dunha dozura difícil de explicar. Pensei que cada persoa podería poñerlle a súa propia música a aquel poema imaxinario, composto por sesenta e nove versos cheos de gozo, ilusión, tenrura e esperanza.

Mentres tanto, deixei que os latexos do meu corazón alborotasen o sosego da bolboreta e que os asubíos do vento empurrasen a rula cara ó horizonte. A luz do sol comezaba a esmorecer e a cova enchíase dun silencio especial, deses que non precisan palabras para expresar sentimentos. Era un silencio que namoraba o instante e facía que o tempo parecese deterse.

Alí, entre as sombras do serán e o voo dos paxaros, sentín que todo ía e viña, como aquelas nubes de algodón que viaxaban lentamente polos ronseis da melancolía. Comprendín que tamén hai beleza nos momentos tristes, porque neles se agochan lembranzas, emocións e pequenos anacos de felicidade. Xa o dicía Víctor Hugo: “A melancolía é o pracer de estar triste”.

E así, sen présa ningunha, abandoneime á maxia daquela tarde, coa esperanza de que a bolboreta, a rula e os meus soños volveran atoparse algún día na cova do desexo.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 6 de novembro de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 6 de novembro de 2026

MATAR O TEMPO

Apertei o paso. Ata daquela ía amodiño, pero xa sabía que, cando ando amodo, canso máis e antes. E eu o que quería era matar o tempo. Así que decidín acelerar a andaina, como se tivese algún sitio ó que chegar ou algo que facer.

Non tardei moito en parar. Chegara a un cruzamento de catro camiños e, de súpeto, asaltáronme as dúbidas: por cal debía coller? Como a decisión non parecía doada, sentei a pensar. Empecei a analizar as distintas posibilidades, buscando razóns para escoller un camiño ou outro. Pero, cada vez que me inclinaba por algún, aparecía un argumento que me facía cambiar de opinión. Aínda que non tiña ningunha présa, comecei a poñerme nervioso. Era normal: estaba perdendo o tempo en case trapalladas. E non esquezamos que eu saíra precisamente para matalo.

Medio desesperado, decidín deixar a elección en mans do azar. Pensei en ir eliminando os camiños a cara ou cruz. Collín os dous da esquerda, lancei ó aire unha moeda de dous euros e... caeu de canto. Volvín lanzala e, para o meu asombro, caeu outra vez de canto. Quedei mirando para a moeda sen dar creto. Empecei a pensar que me vira o demo ou que, cando menos, algo raro estaba pasando.

Como non estaba disposto a renderme, ocorréuseme outro sistema: mirar o último número das matrículas dos coches que pasasen. Do 1 ó 4. Segundo fosen aparecendo, eliminaría o camiño correspondente, empezando polo da esquerda. Ó final, cando só quedase un, ese sería o que collería. Parecíame un método tan razoable como calquera outro. Só había que esperar.

Levo dúas horas esperando e aínda non pasou ningún coche. Definitivamente, viume o demo. Volvín por onde viñera e, agora mesmo, en vez de apertar o paso, botei a correr. Había que recuperar o tempo perdido... aínda que, xa nin sei se o matara antes ou se fora el quen acabara comigo.

Café Brétema. A Valenzá. Mércores, 4 de novembro de 2026

UNHA ANDAINA POUCO ANDAINA

Levaba uns meses sen facer unha das miñas andainas. Aínda que, desta vez, case sería mellor chamarlle ruta turística e non andaina. Porque fun en coche. A Santa Mariña de Augas Santas. Aínda que, iso si, os dous últimos quilómetros fíxenos andando e... lendo.

A lectura case era obrigatoria: quería aproveitar o sol e rematar de ler o libro galego “Villardevós”, de Silvio Santiago. E remateino, claro. Quedábanme tan só corenta páxinas e, en menos de dous quilómetros, caeron.

Ó rematar o libro, e como aínda quedaba un treito para chegar a Santa Mariña, alixeirei o paso e tan só unha vez me detiven un pouco para recoller unhas cantas castañas que atopei na cuneta da esquerda. Se cadra non dan para un magosto, pero para matar o tempo e a fame con elas.

Santa Mariña de Augas Santas é unha aldea bonita, cunha fermosa igrexa, unha famosa fonte e unha interesante historia que non vou contar porque, quen máis quen menos, xa sabe dela. E, se alguén non a coñece, ala, a botar man da enciclopedia.

Logo das correspondentes fotos para subir ás redes sociais —hoxe non somos ninguén se non ensinamos as nosas vidas—, volvín polo coche e seguín pola mesma estrada, á aventura. Porque non sabía a onde ía parar aquela estrada. Pero dá igual: a algún lugar chegará. E chegou a Taboadela, para rematar en Ponte Noalla. Aí, como xa coñecía o camiño, díxenme que nun amén estaría na casa. E estiven en menos dun amén.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 2 de novembro de 2026