O BERRO DE QUITO

O 10 de agosto de 1809 marcou un momento decisivo na historia de Quito e de toda Hispanoamérica. Naquela data de hai 217 anos, un grupo de crioulos e outros sectores da sociedade quiteña rebelouse contra as autoridades coloniais. Os sublevados depuxeron ó presidente da Real Audiencia de Quito, o conde Ruiz de Castilla, e constituíron unha Xunta Soberana de Goberno.

A iniciativa produciuse nun contexto de profunda crise política na monarquía española. En 1808, Napoleón Bonaparte invadira España e obrigara a abdicar ó rei Carlos IV. O seu fillo, Fernando VII, converteuse en rei, pero pouco despois foi deposto e mantido prisioneiro polos franceses. Ante esta situación, en diferentes territorios xurdiron xuntas que afirmaban gobernar en nome do monarca.

En Quito, os protagonistas do levantamento declararon a súa fidelidade a Fernando VII, aínda que ó mesmo tempo reclamaban unha maior autonomía fronte ás autoridades coloniais. Entre os principais impulsores do movemento destacaron Juan Pío Montúfar, Juan de Dios Morales, Manuel Rodríguez de Quiroga e Juan de Larrea.

A nova xunta pretendía organizar o goberno do territorio e defender os intereses dos quiteños. O acontecemento do 10 de agosto pasou así á historia como o Primeiro Grito de Independencia de Ecuador.

Con todo, o movemento non conseguiu consolidarse durante moito tempo. As autoridades españolas reaccionaron e o poder colonial foi restaurado. En 1810, unha dura represión contra os partidarios da revolución provocou numerosos mortos. A pesar da derrota, as ideas de autonomía e liberdade non desapareceron. Pola contra, continuaron estendéndose e contribuíron ó proceso independentista que triunfaría anos despois.

A importancia do levantamento de Quito transcende, polo tanto, os seus resultados inmediatos. O acontecemento converteuse nun símbolo da loita contra o dominio colonial español. Por iso Quito recibiu o título de Luz de América, en referencia ó seu carácter pioneiro.

A cidade é lembrada como un dos primeiros lugares de Hispanoamérica onde se intentou crear un goberno propio nun momento de crise da monarquía española. O 10 de agosto celébrase actualmente en Ecuador como unha data de gran significado nacional.

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 7 de agosto de 2026

SON

Son o foguete que anunciará a festa. Estoupo. Canto. Bailo. Bailo sobre a idiosincrasia de todo un pobo e canto por quen marchou e por quen regresou; os que xa non volven, lévoos na memoria. Estoupo de ledicia, de gozo ante o ruxerruxe dunha inocentada infantil e ante o rebumbio dunha retranca sen fin.

Son o alustro que anuncia a tormenta. E, ó mesmo tempo, deixo que o trono agrome do máis fondo das entrañas e que as pingas de auga afoguen os pensamentos errados. E meto medo. E mollo. E afogo. Afogo cun bambán de soños.

Son o desatoador que limpa as tubaxes da conciencia. Esta, recoñézoo, está demasiadas veces sucia, enlamada, manchada, emporcallada. Cómpre desatoala amodiño, con pingas de orballo enchoupadas de sentido común.

Son o lobo que oulea desde os outeiros para escorrentar o medo. E volvo oulear para impor a lei da forza sobre o rabaño feble, inocente e submiso. Ouleo unha terceira vez para converterme no xefe da manda. Pero son o único lobo sobre o outeiro da soidade.

Son o Cristo da cruz. Crucificado polos pecados que non cometín. Ou talvez si. Cada quen é moi libre de escribir versículos nunha biblia ateigada de falsas verdades, ou de verdades tan dubidosas que acaban por parecer mentira. Morro na cruz polos oprimidos, polos pobres de espírito, polos amargados e polos tímidos, por quen vive con medo e por quen sofre en silencio. É un dicir. Porque, en realidade, non quero morrer nunca.

Son o arco da vella que, fronte a tanto cor, decide fundirse no negro. Así de simple. Así de inevitable, de sinxelo.

Café Brétema. A Valenzá. Mércores, 5 de agosto de 2026

A PROCESIÓN QUE NUNCA PERDOO

Cada vez síntome máis ateo. Pero que ninguén lle tusa ó San Salvador de Baños de Molgas nin á Virxe dos Milagres. E non pola relixiosidade en si, senón pola proximidade. O San Salvador está tan preto que se pode dicir que queda a dous pasos xustos da miña casa. A Virxe dos Milagres está a tres quilómetros, pero como botei alí oito anos estudando e, ademais, practicamente vou todos os anos ás súas novenas, é coma se tamén estivese a dous pasos.

Hoxe, 6 de agosto, é o San Salvador, o patrón de Baños de Molgas, o día grande da vila molguesa. E, aínda que me volvín ateo, a procesión non lla perdoo. Por tradición e por respecto. Porque hai que respectar os que cren.

Hoxe é San Salvador. Engalánanse as rúas molguesas e unha pequena banda de música encabeza a procesión. As miradas dos fregueses diríxense unha e outra vez ó acio de uvas que todos os anos leva colgado o santo nun dedo da man. Os nenos non lle quitan ollo porque, co bambán, co abaneo do santo que catro veciños —que se van relevando ó longo de todo o percorrido— levan ós ombreiros, o acio semella que lle entrou o baile de San Vito. E xorde a mesma pregunta de sempre: aguantará ou non aguantará semellante balanceo?

Son ateo, pero hoxe, 6 de agosto, este paisano marchará á media mañá para Baños de Molgas para asistir á procesión. Despois, como non, convidarase el mesmo á comida familiar do irmán que corresponda. Porque, ademais do santo e da procesión, este é o día máis importante e máis fermoso de Baños de Molgas, a vila que me viu nacer e na que me criei.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 4 de agosto de 2026

Fotos da procesión de 2016

DEIXAR QUE PASE A TARDE

Abrín a porta do coche e deixeina aberta un intre. Para que correra o aire. Para non abafar dentro. Cando entrei, púxenlle o aire acondicionado; é dicir, baixei as dúas ventás.

Arrinquei. En canto collín velocidade, pechei a ventá dereita. Polo ruído. Gústame escoitar a radio, tanto se botan noticias como música. E entre que xa non oio tan ben e o balbordo do vento...

A ventá esquerda seguía aberta. Polo aire e para poder sacar o cóbado, aínda que sexa ilegal.

Collín camiño de Baños de Molgas e non tardei en botar man do repertorio de insultos. Contra os demais, claro. Aquel que non acelera. O outro que non sinala cos intermitentes. Un terceiro que vai pegado ó meu parachoques traseiro —a eses adoito responderlles baixando un pouco a velocidade, para que se fodan—. Sempre conducimos á perfección; son os demais os que non dan unha a dereitas.

Crucei o Polígono. Pasei por Rioseco. Subín o porto de Piúca e, alí, desviei cara a Almoite. Nesa aldea si que reducín a velocidade: os outeiros que atravesan a estrada non están feitos para pasalos en terceira.

Entrei en Baños de Molgas. Os latexos do corazón empezaron a soar doutra maneira: máis nostálxicos, máis melancólicos, máis alegres. Con máis ritmo. Máis felices.

Esperei polo irmán. Baixamos ó Parque Ansuíña. Aquilo xa era outro mundo, outro frescor, outra luz, outro ambiente, cheo de sombras, do canto dos paxaros e do ruxerruxe da rapazada que se bañaba na piscina.

Conversas a esgalla. Entre nós. Cos veciños. Cos amigos. Ó cabo, a felicidade consiste niso: sentar na terraza do Parque Ansuíña e deixar que pase a tarde.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Domingo, 2 de agosto de 2026

Foto: Baños de Molgas (Ourense)

ESCOITO MÚSICA

Escoito música. Estiro unha perna que tiña encollida e encollo a outra que estaba estirada. Non sempre a harmonía coincide coa realidade nin o sol asoma tras dunha nube negra. Porque, en realidade, non hai tal nube.

Escoito música. Música forasteira. Ás veces latina, outras folclórica. Escoito bossa nova e ós grandes compositores de bandas sonoras. Con Elvis Presley báilanme os pés e con Guadi Galego algo me remexe na alma. A música amansa ás feras. Xeralmente é certo, aínda que tamén hai cancións que poñen os pelos de espeto ou que arrepían as carnes.

Escoito música e penso que a inocencia é ese estado de tanta inxenuidade e tanta candidez que o pensamento bota a correr cara á infancia, e mesmo máis alá dela. A infancia é coma un arco da vella no que as cores permanecen gravadas na memoria.

Escoito música. Da mañá á noite. Mentres ando e cando fico quieto. Correndo e cociñando. Xantando e ceando. De pé e sentado. Agora mesmo estou sentado, cunha perna dobrada e a outra medio estirada. Foi escribir isto e, ale, cambiei de postura. Xa imaxinades como.

Escoito música. Agora mesmo soa “Pale, Pale Moon”, na voz de Jayme Lawson, un dos temas da película “Os pecadores”. O dito: unha mestura musical feita a darlle cun sacho. Desde Los Cinco Latinos ata Chet Baker; desde “O Danubio azul” ata “A mis cuarenta y diez”; desde Caetano Velosa ata a cacho señora dona Barbra Streisand, con parada e fonda en Milladoiro, Luar na Lubre, Amancio Prada, Luz Casal, Los Suaves, Ialma, Fuxan os Ventos, Benedicto, Bibiano...

Escoito música. E, mentres a escoito, tamén me escoito un pouco a min.

Café Brétema. A Valenzá. Mércores, 29 de xullo de 2026

SESENTA ANOS DA PISCINA DE BAÑOS DE MOLGAS

O 31 de xullo de 1966 —cumpríronse o venres sesenta anos— Baños de Molgas escribiu unha pequena páxina da historia do deporte ourensán. A vila inauguraba a segunda piscina regulamentaria da provincia, unha instalación chamada a converterse nun referente tanto para a competición como, co paso dos anos, para o lecer estival. Cun vaso de 25 metros de longo, só a precedía a de Ribadavia, e ambas eran as únicas da provincia homologadas para acoller competicións oficiais de natación.

As crónicas da época destacaban o privilexiado emprazamento da nova instalación, situada no Parque Ansuíña. Daquela, o Concello aínda non adquirira o que hoxe coñecemos como Parque das Mestras. Ambos os espazos estaban separados polo río Sor, xusto na súa desembocadura no río Arnoia.

A inauguración serviu tamén para estrear a piscina cunha competición de natación, na que participaron corenta deportistas, baixo a dirección técnica do Servizo de Actividades Deportivas de Xuventudes e coa colaboración do Colexio de Cronometradores da Federación de Atletismo.

As probas, adaptadas ó nivel competitivo da natación ourensá daqueles anos, disputáronse integramente en estilo libre. O programa incluía carreiras de 25 metros para nenas, 25 metros para nenos menores de trece anos, 50 metros para mozos menores de dezanove anos e 100 metros para os maiores desa idade. Ademais, organizáronse unhas atractivas probas de exhibición con relevos: 3 x 25 estilos femininos e 4 x 50 estilos masculinos. Ó remate da xornada, os mellores clasificados recibiron artísticos trofeos.

Os participantes desprazáronse desde Ourense nun autobús que saíu ás cinco da tarde do Parque de San Lázaro. Para poder competir era preciso inscribirse previamente, por rigorosa orde de chegada, na Delegación de Xuventudes, situada no número 4, primeiro andar, da rúa Cardenal Quevedo. As rapazas debían formalizar a inscrición na Sección Feminina.

Aquelas competicións tiveron continuidade durante varios veráns. Polo de agora, foi posible documentar as catro primeiras edicións, celebradas entre 1966 e 1969, unha mostra do interese que espertou unha instalación que supuxo un importante avance para o deporte na provincia.

Seis décadas despois, a piscina segue sendo un dos grandes puntos de encontro do verán en Baños de Molgas. Non acolle campionatos, pero cada día énchese de rapazada e familias que gozan da auga, do sol, das sombras dos rexos carballos e das instalacións deportivas situadas á outra beira do Arnoia.

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 31 de xullo de 2026

A DITADURA DA CALOR

Maldita calor! Desde as once da mañá, pechado na casa. E con todo o que significa para min saír ou non saír. Se non saio, cáeme a casa enriba. O día lembroume, por momentos, aqueles malditos días do encerro pola Covid. Nin sequera valeu de moito ler ou fochicar no ordenador: os minutos facíanse interminables e as horas, eternas.

Saín, por fin, ás nove da noite. E... maldita xente! Quixen parar na terraza da cafetaría de sempre, pero foi imposible: estaba ata os topes. Tiven que seguir ata outra, onde apenas quedaba unha mesa libre. Lanceime a por ela coma un poseso, coma un energúmeno, coma un endemoñado. Non fose o demo que alguén daquela maldita xente ma arrebatase diante dos fociños.

Empezo a recoñecer que o encerro me está afectando. Noto a adrenalina a remexer nas miñas ideas, e os pensamentos avanzan cara á destrución... do que sexa: da calor, do sol, da casa e, como non, da xente. Desa xente que parece non ter consideración ningunha. Acaso non lles transmite o meu rostro a impotencia e a carraxe de quen leva todo un día encerrado? Deixarme sen mesa... Agora mesmo síntome coma un can rabioso.

Pero, claro, como ía saír antes se aínda ás nove e media da noite hai trinta graos? Se saio ás catro da tarde —como máis ou menos fago sempre—, dáme tal insolación que quedo no camiño, no atallo coma un ovo fritido. E, porén, case o prefiro. Antes iso ca deixar que a casa me esmague. Xa mo dicía miña nai: “Ai, neno, a casa non cae enriba de ti”. Pois eu sigo tendo medo a morrer esmagado. Case mellor facelo dun golpe de calor.

Café Brétema. A Valenzá. Martes, 28 de xullo de 2026