ENTRE A NOSTALXIA E O CANSAZO

Cada vez que chega unha fin de semana longa ou unha ponte laboral, sempre se dixo que os madrileños foxen da súa cidade e, pola contra, os de fóra, tentan furgar nela, escaravellala, descubrila. Nesta fin de semana longa que acaba de pasar, sucedeu exactamente iso. Eu mesmo caín na trampa.

Unha trampa desexada desde había exactamente 31 anos. Moito tempo sen ver nin visitar unha cidade na que vivín nove anos, un mes e quince días; todos eles marabillosos, aínda que os catro primeiros foron tan espléndidos que non atopo palabras para describilos.

De volta á realidade actual, cómpre dicir que foron tres días extenuantes e esgotadores, porque había que ensinarlles o máximo posible ós rapaces. Para coñecer Madrid fan falla anos. Nin sequera tivemos tres días completos. Creo que a un deles non lle quedaron ganas de volver, pois é dos que foxen das aglomeracións e dos momentos abafantes, e, claro, unha cidade grande non casa cos seus desexos de tranquilidade.

En tres días, as andainas chitolianas transcorreron por eses lugares que todo o mundo imaxina —e, por suposto, hai que pasear, camiñar, andar—. Ademais, por se fose pouco, un dos días dedicámolo a dous museos, e aí os pés sofren o indecible, porque iso non é andar: é cargar todo o peso sobre eles. E xa non digo nada do calo que teño na planta do pé esquerdo. Chegabamos á casa do meu irmán co único desexo de descalzarnos e tombarnos. Percorrer Madrid en dous días e pico non é, desde logo, para botar foguetes.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 4 de maio de 2026

A ARTE DE DICIR QUE ESTOU BEN

Estás ben? Estou. Sempre estou ben. Se estou mal, teño que dar explicacións. Ás veces non apetece dalas. E iso que son dos laretas, dos que deixan a lingua solta ou lle dan á esgalla. Ademais, que carallo, cando estou mal teño a opción de tirarme ós toxos ou desde a ponte das Cepas. Se me tiro ós toxos, pícome. Se me tiro desde a ponte das Cepas, en Baños de Molgas, esnáfrome e mátome. Caer sobre os penedos do río Arnoia desde 49 metros de altura non creo que me permita saír ben parado. Mellor tirarse ós toxos.

A maiores, hai toxos especiais. Hai toxos que teñen a flor tan bonita que ata se desexa, ata dá gusto tirarse a eles e cos ollos pechos. Dixen que o toxo é o símbolo de Galicia? Podía ser o patrón, pero tal honor resérvase para o carallo. O carallo recoñécese en todo o planeta, mesmo na Lúa. Porque xa hai tempo que di a canción que hai un galego na Lúa. E se hai un galego, como non vai estar o carallo!

Estás ben? Estou. Estou ben aquí, e na Lúa, e en Australia, e na lápida dun cemiterio, e no Outeiro Barbeiro ouleando, e na ponte vella de Baños de Molgas tirándome ó Arnoia, e no sofá vendo unha película, e polo paseo do río lendo. No sofá, vendo a película, é como mellor estou: descansando e gozando.

A maiores, hai películas especiais. Hai películas longas e curtas, con ritmo e sen ritmo, boas e malas, de ciencia ficción e de humor, con drama e con acción. As de acción entreteñen máis, aínda que tamén as hai para deixar de velas ós vinte minutos. Dicía un crítico que cando unha película non gusta ós vinte minutos... malo. E tan malo: xa case é mellor deixala.

Estás ben? Estou. Eu sempre estou ben.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 30 de abril de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Luns, 4 de maio de 2026

Foto: Ponte Vella de Baños de Molgas

O CASO DO METÍLICO

O 2 de maio de 1963 a prensa galega recollía unha nova tráxica: un taberneiro de Santa Eufemia, no concello de Baños de Molgas, falecía tras consumir bebidas alcohólicas manipuladas. A noticia, que podería parecer un feito illado, sumábase en realidade a unha das maiores crises sanitarias e alimentarias da España franquista: o chamado Caso do Metílico, coñecido tamén por moitos historiadores como a verdadeira “colza do franquismo”.

A intoxicación comezara meses antes, cando diversas empresas distribuíron alcohol metílico destinado a usos industriais para a elaboración fraudulenta de bebidas alcohólicas. O metanol, altamente tóxico para o consumo humano, foi empregado para abaratar custos na produción de licores, augardentes e outras bebidas que chegaron a bares, tabernas e fogares sen ningún tipo de control sanitario efectivo.

As consecuencias foron devastadoras. Centos de persoas sufriron cegueira irreversible, lesións neurolóxicas e graves secuelas físicas. Moitas outras perderon a vida tras consumir pequenas cantidades de bebidas adulteradas. As cifras oficiais falaron de arredor de medio cento de mortos, aínda que diversas investigacións posteriores elevaron considerablemente ese número e apuntaron á ocultación de datos por parte das autoridades franquistas.

Galicia foi un dos territorios especialmente golpeados pola traxedia. En Ourense rexistráronse numerosos casos, e localidades pequenas viron como veciños e taberneiros enfermaban ou falecían de forma repentina. O caso do taberneiro de Santa Eufemia converteuse nun símbolo desa dimensión local dunha catástrofe de alcance estatal.

O réxime franquista tratou de minimizar o impacto do escándalo. A censura limitou a información publicada e evitou que a crise derivase nun debate máis profundo do sistema de control sanitario e da corrupción empresarial, sen afondar nas responsabilidades estruturais.

Porén, detrás da intoxicación había unha cadea de neglixencias: empresas sen escrúpulos, falta de inspeccións eficaces e unha administración máis preocupada pola súa imaxe pública ca pola protección da cidadanía.

Sesenta e tres anos despois daquela noticia publicada o 2 de maio, o falecemento do taberneiro de Baños de Molgas serve para recuperar unha memoria incómoda. As traxedias silenciadas non desaparecen: simplemente agardan a que alguén volva contar a súa historia.

Finca Fierro. Barbadás. Xoves, 30 de abril de 2026

O ESPECTÁCULO DE RIR E CHORAR

Establecín o récord mundial de rir e chorar; en intervalos de tan só cinco minutos. Comecei primeiro coas risas durante cinco minutos e, ós dez segundos, xa comezaba coas bágoas. Cinco minutos, dez segundos; cinco minutos, dez segundos. Así levo xa 32 días.

Neses dez segundos teño tempo de botarlle un grolo e, noutros, doulle un bocado ó que me ofreza o público.

Porque teño público, moito público. E segundo vai transcendendo a animalada —o evento, o asunto que estou levando a cabo—, cada vez se suma máis xente. O máis bonito de todo é que rin comigo, rin a gargalladas. Tamén é certo que, nos choros, non chegan a chorar, pero si se lles nota certa tristura. Aínda que hai algúns que, quizais polos nervios ou polo esperpento que están a presenciar, seguen a rir.

Cando xa quedo saciado de comer e beber, aproveito os dez segundos para atender ós medios de comunicación, mesmo ás barrabasadas dalgúns veciños que me animan de todas as maneiras habidas e por haber. Son boa xente. Eu tamén me porto ben con eles. Hai empatía. De cando en vez sóltolles un “vai por vós, veciños” e comezo a rir a cachón. Eles non tardan en seguirme.

32 días non é moco de pavo nin peixe podre. Ó pouco de iniciar o desafío souben de dous ou tres que acometeran tal reto e o deixaran ás poucas horas. O meu vai camiño de ser imbatible, eterno. Porque, por se aínda non o sabedes —e por se aínda non o dixen—, vou seguir con el, a ver se aguanto polo menos 32 días máis.

Cousas de rir e de chorar.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 28 de abril de 2026

O MEU TESOURO DE PAPEL

Tívenlle medo. Ó tempo, á treboada, á chuvia. E non por se me mollaba eu, senón polo libro. Sufro cando vexo que lle cae tan só unha pinga de auga, mesmo de orballo. Teño os libros por algo tan sagrados que, ó rematalos, quero que sigan igual que cando saíron da imprenta. Non os subliño, non lles dobro as esquinas, non os marco; ata non hai moito forrábaos, aínda que agora recoñezo que xa non teño paciencia para facelo. Iso si, teño cabeza para que non se me estraguen por culpa da chuvia. O trato seguirá sendo exquisito.

Cando vexo que lles cae algunha pinga, non tardo nin un segundo en metelos debaixo da camisa. O problema é que algunhas camisas de verán son finas coma papel. Hoxe levo unha desas, tan fina que non me serve de cobertoira. De aí o medo... ó tempo, á treboada, á chuvia.

Tamén é verdade que, ultimamente, adoito traer sempre comigo unha mochila desas que se colgan ó ombreiro e podo gardar o libro nela. Mais sei tamén que, ante unha treboada, todo se empapa e pasa e traspasa e molla.

De aí que, na metade do traxecto, deixase de ler e emprendese o camiño de volta á casa. Non vaia ser o demo que se me enchoupe o libro. É mellor que me enchoupe eu ata criar ras ca que caia unha soa pinga de auga sobre a miña xoia, o meu tesouro.

Ó final semella que tiven sorte, aínda que tamén é certo que non podo cantar vitoria: houbo que facer a parada obrigatoria para tomar un café e, como non, contar o que acabo de contar. Quedan aínda uns cincocentos metros para chegar á casa e as treboadas, as trombas de auga chegan nun santiamén; o santi para o alustro e o trono, e o amén para a descarga líquida.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 28 de abril de 2026

UNHA ANDAINA SEN BAIXAR DO COCHE

Andei perdido. Quixen facer unha andaina chitoliana, pero nin sequera baixei do coche. Nun certo lugar non collín o desvío correcto, non souben por onde tirar e mandei todo para aquel sitio onde as costas perden o seu honesto nome.

A culpa foi miña, si, porque saín da casa tan precipitadamente que non estudei ben o traxecto. Eu, como paso dos GPS, son máis de mapas, que intento analizar a fondo. Aínda así, case sempre erro en algo. Imaxinade se nin sequera estudase as estradas polas que teño que ir.

Ademais de todo iso, tampouco me preocupou demasiado o erro nin a perda. Pensei que, mesmo chegando ben ó destino, ó mellor non facía falta tal andaina, porque vía perfectamente as nubes de treboada que xa se estaban apoderando do lugar. Seguro que non me arriscaba a que, nun momento dado, me puxese pingando. E menos en sitios que non coñezo ben.

Porén, o cabreo e a carraxe quixeron metérseme nas entrañas, mais non os deixei: ás veces préstame andar por onde nunca andei, coa sensación de estar descubrindo lugares novos. Logo, para máis aquel, e como o meu é conducir, mel nas filloas ou ouro sobre azul. É dicir, que o importante era saír dar unha volta co coche e ir por sitios polos que nunca pasara nin circulara.

Tamén se deu a coincidencia de que me divertín escoitando pola radio o partido de fútbol entre o Raio Vallecano e a Real Sociedade, que no segundo tempo tivo de todo: goles e moita polémica nos doce minutos de desconto.

Café O Liñar. A Valenzá. Domingo, 26 de abril de 2026

O VIRACHAQUETAS DOS VERSOS

Son o virachaquetas dos versos; vou dun a outro como alma en pena e coa conciencia negra. E con tanto ir e virar non consigo completar o poema. É igual; eu son pura poesía... de versos soltos. Ou libres.

Son o botafumeiro da aurora. Madrugo queimando pólvora tras os “atracadores” da posguerra. Subo outeiros, chouto valados, cruzo ríos, pateo vales e cando vexo algún “asaltador”, disparo. Menos mal que disparo tan só cun deses versos soltos dunha ditadura que nos esmagou.

Son o lercha que non deixa torre en pé nin candea acesa. Aínda que, ás veces —a maioría das veces—, non diga nada que ninguén saiba. Pero queda bravo esbardallar sobre a conciencia de moitos. A miña sempre queda tranquila... aínda que siga negra.

Son Víctor Manuel protestando, Elvis Presley movendo á pelve, Sabina versificando e o fillo da Generosa dicindo que dúas máis dúas son catro e que aquí paz e despois gloria. Son o virachaquetas dos ruxerruxes.

Son o tifón na calma, o silencio no ruído, o lobo no rabaño de ovellas, o inmigrante na patria racista, o migallo de pan na pota do caldo e a flor do toxo na gaiola do desexo. Son o Xesucristo que non fai milagres e o demo que bendí todas as boas accións.

Son o virachaquetas das bandas sonoras. De Hans Zimmer paso a Alexandre Desplat, de Morricone a Vangelis, de Alberto Iglesias a John Williams, de Leonard Bernstein a Max Steiner, John Barry, Jerry Goldsmith, James Horner, Danny Elfman, Nino Rota, Rachel Portman, Henry Mancini, Bill Conti ou Maurice Jarre...

Son Casablanca e o Titanic e a Perla Negra e Jack Sparrow e Mad Max e Supermán.

Son o ganso do poema sen versos.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 24 de abril de 2026