SESENTA ANOS DA PISCINA DE BAÑOS DE MOLGAS

O 31 de xullo de 1966 —cumpríronse o venres sesenta anos— Baños de Molgas escribiu unha pequena páxina da historia do deporte ourensán. A vila inauguraba a segunda piscina regulamentaria da provincia, unha instalación chamada a converterse nun referente tanto para a competición como, co paso dos anos, para o lecer estival. Cun vaso de 25 metros de longo, só a precedía a de Ribadavia, e ambas eran as únicas da provincia homologadas para acoller competicións oficiais de natación.

As crónicas da época destacaban o privilexiado emprazamento da nova instalación, situada no Parque Ansuíña. Daquela, o Concello aínda non adquirira o que hoxe coñecemos como Parque das Mestras. Ambos os espazos estaban separados polo río Sor, xusto na súa desembocadura no río Arnoia.

A inauguración serviu tamén para estrear a piscina cunha competición de natación, na que participaron corenta deportistas, baixo a dirección técnica do Servizo de Actividades Deportivas de Xuventudes e coa colaboración do Colexio de Cronometradores da Federación de Atletismo.

As probas, adaptadas ó nivel competitivo da natación ourensá daqueles anos, disputáronse integramente en estilo libre. O programa incluía carreiras de 25 metros para nenas, 25 metros para nenos menores de trece anos, 50 metros para mozos menores de dezanove anos e 100 metros para os maiores desa idade. Ademais, organizáronse unhas atractivas probas de exhibición con relevos: 3 x 25 estilos femininos e 4 x 50 estilos masculinos. Ó remate da xornada, os mellores clasificados recibiron artísticos trofeos.

Os participantes desprazáronse desde Ourense nun autobús que saíu ás cinco da tarde do Parque de San Lázaro. Para poder competir era preciso inscribirse previamente, por rigorosa orde de chegada, na Delegación de Xuventudes, situada no número 4, primeiro andar, da rúa Cardenal Quevedo. As rapazas debían formalizar a inscrición na Sección Feminina.

Aquelas competicións tiveron continuidade durante varios veráns. Polo de agora, foi posible documentar as catro primeiras edicións, celebradas entre 1966 e 1969, unha mostra do interese que espertou unha instalación que supuxo un importante avance para o deporte na provincia.

Seis décadas despois, a piscina segue sendo un dos grandes puntos de encontro do verán en Baños de Molgas. Non acolle campionatos, pero cada día énchese de rapazada e familias que gozan da auga, do sol, das sombras dos rexos carballos e das instalacións deportivas situadas á outra beira do Arnoia.

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 31 de xullo de 2026

A DITADURA DA CALOR

Maldita calor! Desde as once da mañá, pechado na casa. E con todo o que significa para min saír ou non saír. Se non saio, cáeme a casa enriba. O día lembroume, por momentos, aqueles malditos días do encerro pola Covid. Nin sequera valeu de moito ler ou fochicar no ordenador: os minutos facíanse interminables e as horas, eternas.

Saín, por fin, ás nove da noite. E... maldita xente! Quixen parar na terraza da cafetaría de sempre, pero foi imposible: estaba ata os topes. Tiven que seguir ata outra, onde apenas quedaba unha mesa libre. Lanceime a por ela coma un poseso, coma un energúmeno, coma un endemoñado. Non fose o demo que alguén daquela maldita xente ma arrebatase diante dos fociños.

Empezo a recoñecer que o encerro me está afectando. Noto a adrenalina a remexer nas miñas ideas, e os pensamentos avanzan cara á destrución... do que sexa: da calor, do sol, da casa e, como non, da xente. Desa xente que parece non ter consideración ningunha. Acaso non lles transmite o meu rostro a impotencia e a carraxe de quen leva todo un día encerrado? Deixarme sen mesa... Agora mesmo síntome coma un can rabioso.

Pero, claro, como ía saír antes se aínda ás nove e media da noite hai trinta graos? Se saio ás catro da tarde —como máis ou menos fago sempre—, dáme tal insolación que quedo no camiño, no atallo coma un ovo fritido. E, porén, case o prefiro. Antes iso ca deixar que a casa me esmague. Xa mo dicía miña nai: “Ai, neno, a casa non cae enriba de ti”. Pois eu sigo tendo medo a morrer esmagado. Case mellor facelo dun golpe de calor.

Café Brétema. A Valenzá. Martes, 28 de xullo de 2026

O PETRÓGLIFO DE BARRICOBOS

As tardes de andar no monte coas vacas daban para moito. Principalmente para aburrirse. Menos mal que eu tiña o vicio da lectura, nunha época na que era capaz de pasar horas e horas cun libro nas mans. Mais, aínda así, a canseira acababa por aparecer e o aburrimento axiña comezaba a furgar na cabeza.

Ás veces botaba man do can, do Uriarte, e xogabamos ás aloucadas. Pero, ou ben el ou ben eu, cansabamos tamén ó pouco e o aburrimento volvía facer acto de presenza.

Na tarde do 26 de xullo de 1976, despois de esgotar aqueles dous pasatempos —a lectura e o Uriarte—, busquei un novo entretemento. Cun caxato, sobre o lique e o musgo dun penedo de Barricobos, empecei a debuxar o escudo do Real Madrid, coa intención de procurar ó día seguinte un ferro que me permitise afondar o debuxo na pedra. Falando claro: quería esculpilo.

Deuse a feliz coincidencia de que, na mañá seguinte, no monte Medo, atopei un ferro semellante a un punteiro, perfecto para o que tiña pensado facer.

Así foi que o 27 de xullo de 1976 —fixo o outro día exactamente cincuenta anos— deixei de lado a lectura e mais o Uriarte e dediquei boa parte da tarde á miña excelsa obra. Con retranca, imaxinaba que, co paso do tempo, aquel escudo do Real Madrid acabaría convertido no famoso petróglifo de Barricobos. Quen sabe... Ó mellor co tempo dabondo...

Hoxe, cincuenta anos despois —o tempo pasa e todo cambia—, só queda a nostalxia daquel fervor seareiro. Porque, se daquela era un madridista fanático, hoxe sigo sendo fanático, pero xusto no sentido contrario. Porén, esa nostalxia non ten que ver co equipo, senón co agarimo que lle gardo a aquela arroutada adolescente e á inocencia con que soñaba deixar a miña pegada nun penedo de Barricobos.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 27 de xullo de 2026

CRÓNICA DUNHA PAUSA

Ganas me dan de non moverme do sitio. Cheguei co espírito derrotado e deixei caer a nugalla sobre unha cadeira da terraza da cafetaría. Á sombra. Que quenta de raio. Desde a porta do local díxenlle ós camareiros: cheguei. E xa entenden. Levo moitos anos sen pedir a consumición. É sempre a mesma: un café.

Andaba unha mosca por aquí tocándome... iso. Xa non me toca nada. Fixen de achapamoscas —como me chamou unha vez unha sobriña—, e fíxenlle a festa, claro. E, ollo ó parche, caceina, atrapeina, pilleina, achapeina coa man esquerda, o que demostra que son un auténtico profesional da caza de moscas coas mans. Nada de matamoscas nin rabo de gaitas: man aberta, lanzamento á velocidade da luz, pechala antes dun amén... e mosca cazada.

Digo que cheguei co espírito derrotado, pero, grazas ó descanso e á sombra, aquel xa empeza a erguerse sobre os cadáveres da preguiza. Grazas ó descanso, á sombra e, tamén, ás pingas de orballo que van caendo sobre un papel en branco. Non un branco inmaculado —porque ten liñas—, pero branco ó cabo.

A verdade é que as pingas de orballo levan anos salvándome do aburrimento mentres tomo o café. E, ollo a outro parche, adoito bebelo en tres sorbos xustos, polo que alguén pode pensar que non hai tempo para aburrirse. Depende. Ás veces chega a duración dun alustro. Non dicimos moitas veces que un segundo é todo un mundo?

Co espírito xa resucitado, seguirei un pouco máis sentado —na terraza, á sombra—, porque cada vez se está mellor.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Domingo, 26 de xullo de 2026

O HOME DA GADAÑA

Anda o vento ferido facendo das súas pola carballeira das Costelas. Isidoro Soleto Saleta leva a gadaña sobre o ombreiro dereito. Díxolle a un veciño, co que se cruzou polo carreiro do Piual, que ía segar a herba ó Pontón Pequeno.

A Isidoro chámanlle Oro. A xente é imprevisible: o lóxico sería que abreviasen o nome con Isi, pero preferiron quedar co final: Oro. Quizais pensaron que, chamándolle así, terían máis posibilidades de facerse ricos, tanto eles coma el.

Mais Isidoro, Oro para todo o mundo, leva toda a vida cunha gadaña ó lombo para darlle de comer a tres pobres vacas, que, sendo sinceros, apenas lle deixan un can de ganancia. Mesmo na súa casa ou ouro, como xoia, brilla pola súa ausencia. Pobre home.

O home, ou o paisano que nos ocupa, vive só, ó final da vila de Baños de Molgas, na saída cara a Bouzas e Allariz. Quizais por iso se relaciona tan pouco co resto dos veciños. Dáse, ademais, a circunstancia de que a maioría das súas fincas quedan nesa mesma dirección, de xeito que atravesar o centro da localidade molguesa acontece de pascuas a ramos. Mesmo para chegar ó lugar onde se atopa agora adoita ir polas aforas da vila, seguindo carreiros e atallos moi pouco transitados.

Tan axiña como Isidoro Soleto entra no lameiro, afía a gadaña, apaga o cigarro, encurva o lombo e, nun amén, inicia o cabañón. E, nun alustro, remata o lameiro. Por algo se chama Pontón Pequeno.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 25 de xullo de 2026

O CINEMATÓGRAFO ESQUECIDO DOS MILAGRES

O pasado sábado, 25 de xullo, Día da Patria Galega, cumpríronse 100 anos do pasamento de Mariano Díez Tobar. Nado o 21 de maio de 1868 en Tardajos, unha localidade situada a apenas dez quilómetros da cidade de Burgos, era fillo dunha familia labrega. Intúo que moi poucos saberán quen foi realmente este home ou, mellor dito, este frade paúl, nin tampouco porque asoma hoxe a este Recuncho Hebdomadario, que procuro relacionar, sempre que é posible, con algunha nova ou efeméride da miña contorna, é dicir, de Baños de Molgas.

Aproveitando que falta apenas un mes para as novenas dos Milagres, anímovos a visitar o Museo Etnográfico, Científico e Sacro do Santuario da Nosa Señora dos Milagres. Alí, poderedes contemplar un aparello composto por unha lente, unha manivela e un mecanismo de engrenaxes, construído polo propio Mariano Díez Tobar.

Díez Tobar foi un dos inventores máis singulares do seu tempo. Dotado dunha extraordinaria curiosidade científica, desenvolveu numerosos aparellos e solucións técnicas, aínda que nunca procurou a notoriedade nin o beneficio económico derivado das súas creacións. Entre elas destaca un cinematógrafo concibido a comezos da década de 1890, varios anos antes de que os irmáns Lumière presentasen publicamente o seu célebre invento. Aínda que a consideración de Díez Tobar como verdadeiro precursor do cinema continúa a suscitar debate entre os historiadores, a súa achega é hoxe amplamente recoñecida como unha contribución pioneira ó desenvolvemento da proxección de imaxes en movemento.

A súa figura segue a ser reivindicada como a dun inventor brillante que, pola súa modestia e polo seu desinterese en patentar os seus descubrimentos, permaneceu durante décadas practicamente á marxe da historia oficial da cinematografía.

En 1889, sendo profesor de Ciencias nun colexio da Congregación da Misión (os paúis) en Murguía (Álava), xa chama a atención polo seu interese no estudo e desenvolvemento da proxección de imaxes en movemento. Tres anos máis tarde, na mesma localidade e posteriormente en Bilbao, pronuncia unha conferencia que esperta notable interese baixo o título: O cinematógrafo: descrición do aparello polo que as imaxes das persoas, o mesmo ca das demais cousas, existan no momento ou xa desaparecesen, aparecen vivas e coma se fosen reais, coas súas cores, movementos, etc, ante a nosa vista.

Finalmente, en 1893, constrúe o cinematógrafo que hoxe se conserva e expón no museo dos Milagres. Unha peza de extraordinario valor histórico.

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 24 de xullo de 2026

ESCOITAR A SOIDADE

Arrodeárona coma lobos da estepa, cos xestos de desesperación gravados no rostro. Ela aceptou o envite e escoitou con paciencia, case con resignación. Escoitou historias que non deberían contarse e que, porén, precisan ser narradas: penas que non saben nadar, desgrazas que hai que aturar, calamidades que veñen e van.

Viu sorrisos que de alegría tiñan ben pouco. Eran, máis ben, sorrisos tristes; xestos melancólicos e nostálxicos; ás veces, tenros; outras, duros. A vida en estado puro.

Pero, por riba todo iso, ela percibiu a soidade de cadaquén. Máis fonda aínda que a propia desventura, que o propio infortunio. E axiña comprendeu que ela era a táboa de salvación dos naufraxios emocionais de todos eles.

Así foi como, pouco a pouco, deixou caer palabras de consolo e xestos de acougo, sen conseguir evitar que os seus propios sorrisos acabasen por parecerse ós deles: tristes, cansos, resignados.

Sabía que abondaba con escoitar. E escoitaba. Escoitaba a soidade de cadaquén. Que xa é difícil escoitar a soidade. Mais, ás veces, déixase oír desde lonxe: é un berro seco que esgaza a gorxa... a gorxa da vida, da existencia.

A vida, en xeral, é moi puta e, en particular, cada quen coñece as súas feridas ou cada un sabe as súas. E Deus... Deus non sabe nada. Porque, se soubese algo, non permitiría que...

Ela marchou e sentiuse libre diante de tanta desgraza, de tanta adversidade. Se é que por liberdade pode entenderse deixar de escoitar. Porque as penas e os pesares continuaban co seu ruxerruxe no campo da feira da súa conciencia.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 24 de xullo de 2026