HISTORIA DUN DUELO MÍTICO

O 26 de outubro de 1881 (hai 145 anos), a pequena cidade mineira de Tombstone, no territorio de Arizona, foi escenario dun dos enfrontamentos armados máis famosos da historia dos Estados Unidos. Nunha parcela próxima ó O. K. Corral, varios representantes da lei enfrontáronse a un grupo de vaqueiros armados. O episodio, que apenas durou uns trinta segundos, acabaría converténdose nun dos grandes símbolos do Salvaxe Oeste e nunha fonte inesgotable de historias para o cinema.

Entre os protagonistas destacaban Wyatt Earp, coñecido pola súa actividade como alguacil, e o seu amigo John Henry Holliday, máis coñecido por Doc Holliday, dentista de profesión e xogador de cartas. Xunto a eles estaban Virgil e Morgan Earp, mentres que no bando contrario figuraban Billy e Ike Clanton e os irmáns Frank e Tom McLaury, entre outros. As tensión viñan de lonxe e estaban relacionadas co control do territorio, o cumprimento da lei e as rivalidades entre os grupos que operaban na rexión.

O resultado foi tráxico: Billy Clanton e os irmáns McLaury morreron no tiroteo, mentres que Virgil Earp, Morgan Earp e Doc Holliday resultaron feridos. Ike Clanton, pola súa banda, conseguiu fuxir. Aínda que o episodio foi breve, as súas consecuencias prolongáronse durante meses, con novos ataques, vinganzas e disputas que contribuíron a alimentar a fama dos irmáns Earp. Co paso do tempo, a realidade histórica mesturouse coa lenda, convertendo os protagonistas en figuras case míticas.

Hollywood atopou neste acontecemento un argumento ideal para o western. Unha das películas máis destacadas é “Paixón dos fortes” (1946), de John Ford e con Henry Fonda no papel de Wyatt Earp e Victor Mature como Doc Holliday. A obra ofrece unha visión poética e dramática da vida en Tombstone, aínda que modifica numerosos detalles históricos. Máis adiante, “Duelo de titáns” (1957), de John Sturges, foron Burt Lancaster e Kirk Douglas os que interpretaron a Earp e Holliday.

Décadas despois, outras producións recuperaron a historia con novos enfoques. “Tombstone” (1993), de George P. Cosmatos e protagonizada por Kurt Russell e Val Kilmer, destacou pola súa intensidade e pola interpretación de Holliday, mentres que “Wyatt Earp” (1994), de Lawrence Kasdan, con Kevin Costner no papel principal, apostou por unha narración máis ampla da vida do famoso alguacil.

Entre a historia documentada e a imaxinación cinematográfica, Wyatt Earp e Doc Holliday continúan representando un Oeste no que a realidade foi, en moitas ocasións, tan complexa como a propia lenda.

    Finca Fierro. Barbadás. Venres, 23 de outubro de 2026

APUNTAR BEN, ACERTAR MAL

Localicei o obxectivo. Apuntei. Disparei. Fallei. Nunca fun bo apuntando. Digo mal: apuntar, apunto sempre ben. Onde poño o ollo non poño a bala porque, nalgún momento, quizais a medio traxecto, se desvía. A causa de tal desvío puido ser o meu pulso ou un sopro de aire.

Digo que sempre fun malo disparando. Digo mal outra vez: disparar, disparo como se nada; simplemente aperto o gatillo e xa está. Tamén pode ser que a bala ou o balote se desvíen nese mesmo instante, pola presión sobre o gatillo, que fai que a pistola, o fusil, o CETME, a escopeta, a arma, se mova un chisco. Entón, o desvío produciríase xa na saída, e non a medio camiño, como dicía antes.

Para rematar de explicar o asunto da localización do obxectivo, teño que seguir dicindo que sempre fun malo atinando, acertando. Agora si, agora ese é o verdadeiro problema: fallo sempre.

Son tan malo acertando, tan malo atinando, que teño anécdotas a darlle cun sacho. Tamén digo mal (ai, por Deus, non dou unha no cravo, non acerto unha!), pois atinar, atino sempre; o que pasa é que, as veces que acerto, non é onde puxera o ollo.

Unha vez, polo san Martiño, antes do magosto de Baños de Molgas, estábamos xogando ó fútbol nas pistas de tenis. Apuntei coa perna ó balón e atineille á columna de granito da cerca que arrodea a cancha e sostén o aramado, para que non escapen os balóns nin as pelotas. Naquel momento non sentín nada e mesmo seguín xogando. Foi no propio magosto cando pensei que o pé me rebentaba a bota, de tanto como se me inchara.

O espazo non me dá para contar outras anécdotas. Que sigan, logo, no sacho.

    Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 22 de outubro de 2026

FILOSOFÍA BARATA PARA FUXITIVOS

Penso fuxir coa alegoría da reencarnación cinguida ó meu peito. A Australia, a Groenlandia, a Canadá, ó infinito e máis alá. Se cadra quedo na Terra Brava ou en San Bieito da Cova do Lobo. O lugar é o de menos. O caso é fuxir, escapar, desaparecer.

Escapar só. Ou con alguén, cun can, cun gato, cun sapoconcho, cun ganso, pero, iso si, con Leonard Cohen amansando os meus oídos. Tamén me conformo con Sabina, con Tom Waits ou con Lou Reed. Mesmo con Elvis Presley. O caso é, tamén, cruzar o Niágara en bicicleta. E quen veña detrás... que pedalee.

Hai que fuxir. Porque fuxir, ás veces, é bonito e liberador. Non aturas penas nin escoitas berros; non soportas rabaños de ovellas seguindo un carneiro. Cada quen que sitúe o carneiro no seu contexto.

Quero fuxir con eses soños que van e veñen polas corredoiras de certas filosofías baratas. Hai xente que lle busca á vida unha filosofía de seu, sen saber que esta, ás veces, non dá explicado moi ben a realidade do mundo nin a do ser humano en xeral. A mellor filosofía é a barata: aquela na que non hai nada, nin sequera un pensamento.

Porque os pensamentos tamén foxen comigo, xunguidos ó vento ferido, ó berro seco, ó verso solto, á flor do toxo, ás ás das bolboretas. Agora, que cada quen simule, que finxa un sentimento para espallalo polo caderno da reencarnación, entre liñas ficticias ou realidades escritas baixo a luz da lúa vella ou baixo o corusco dun candil.

Vémonos cando a fuga chegue ó seu destino. Ou ó seu final.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 19 de outubro de 2026

POESÍAS QUILOMÉTRICAS

Aínda que era un verso libre, Inocencio Suárez Lapetra era un poeta coma os clásicos, deses que escribían poemas longos, eternos. Inocencio Suárez nunca escribía poemas de menos de mil versos. Mesmo cunha das súas poesía bateu o récord mundial: medio millón de versos. Nin el mesmo sabe xa canto tempo lle levou escribila.

Escribía moito sobre temas románticos, cun fondo de melancolía. Pero tamén tiña poemas de protesta, sociais, pornográficos e mesmo deportivos. Os pornográficos, ó ser tan longos, tiñan o seu perigo. Un perigo mental e non tan mental. E quen queira entender, que entenda.

O curioso é que se afeccionou á poesía moi tarde, cando xa era máis que adulto. Xeralmente, comezaba os seus poemas nos bares, mentres tomaba un café e, dada a súa extensión, tiña que rematalos pola noites. Por certo, aquelas horas eran as que máis lle favorecían a inspiración.

Antes de dedicarse á poesía, Inocencio Suárez Lapetra escribía frases. Si, tal como o digo: só frases. Simples frases. Curtas, longas, retorcidas, filosóficas, nostálxicas, con certa química... Anotábaas no que tivese a man: nunha folla de xornal, na marxe dunha páxina do libro que estivese lendo, nun pano de papel dos bares e mesmo, en tempos pasados, nunha folla de papel de fumar.

Agora escribe poesías quilométricas todos os días. Non falla un só. Para iso ten que roubarlle horas ó sono, ás tarefas domésticas e, o que é peor, algunhas noites, renunciar a ver a súa película nocturna.

Pero o máis sorprendente da súa afección é que, cando remata unha poesía, rompe, tritura, esgaza ou racha a anterior.

Café Brétema. A Valenzá. Sábado, 17 de outubro de 2026

O NOBEL QUE CONSAGROU A CELA

Tal día coma hoxe de hai 37 anos, en 1989, o escritor español Camilo José Cela recibiu o Premio Nobel de Literatura, quizais ou sen quizais o galardón máis prestixioso do mundo das letras. A Academia Sueca recoñeceu así a súa capacidade para retratar a realidade social e humana do seu tempo cunha prosa rica, orixinal e chea de forza expresiva. Este premio supuxo a consagración internacional dun autor que xa ocupara un lugar destacado na literatura española do século XX.

Camilo José Cela naceu o 11 de maio de 1916 en Iria Flavia, no concello de Padrón. Aínda que desenvolveu boa parte da súa vida fóra de Galicia, mantivo unha relación importante coa súa terra natal. Durante a súa mocidade viviu en Madrid, onde iniciou estudos universitarios e entrou en contacto con diversos ambientes culturais. A Guerra Civil española e as difíciles circunstancias da posguerra influíron na súa visión do mundo e deixaron unha pegada significativa na súa obra literaria.

A súa carreira como novelista comezou con “La familia de Pascual Duarte”, publicada en 1942. Esta novela, de gran dureza e intensidade, presenta a vida dun campesiño marcado pola violencia e pola miseria, e converteuse nunha das obras máis representativas da narrativa española de posguerra. O libro destacou polo seu estilo directo e pola súa visión pesimista da condición humana. Anos despois, en 1951, Cela publicou “La colmena”, unha das súas creacións máis coñecidas, na que retrata a vida cotiá do Madrid da posguerra a través de numerosos personaxes e pequenas historias entrelazadas.

A produción literaria de Cela foi moi ampla e abarcou distintos xéneros, como a novela, os relatos, os libros de viaxes e os artigos xornalísticos. Entre os seus títulos máis destacados figuran tamén “Viaje a la Alcarria”, unha obra na que describe as paisaxes e os costumes dunha rexión castelá, e “Mazurca para dos muertos”, novela coa que obtivo a Premio Nacional de Literatura en 1984, e coa que me fixo pasar máis dunha apurada nas colas dos cines a causa das risas que soltaba de cando en vez. O seu estilo caracterízase pola riqueza do vocabulario, a experimentación narrativa, o humor ás veces cruel e a capacidade para representar as contradicións da sociedade.

A concesión do Premio Nobel recoñeceu a importancia da súa contribución á literatura universal. A Academia Sueca salientou a intensidade da súa prosa e a maneira en que esta reflectía a fraxilidade do ser humano. Cela xa recibira o Premio Príncipe de Asturias das Letras en 1987 e, en 1995, conseguiría o Premio Cervantes, outra das máximas distincións literarias en lingua española. Faleceu en Madrid o 17 de xaneiro de 2002, ós 86 anos.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 17 de outubro de 2026

MORDER OU COMER AS UÑAS?

Como me aburría, ou máis ben como non sabía en que matar o tempo, ía de camiño mordendo unha uña. Unha que, para máis aquel, teño escarallada desde rapaz por culpa dun guindastre daqueles ós que aínda había que dar manivela.

Entre a roda dentada grande e a pequena metín o índice da man esquerda para comprobar se conseguía frealas. Inocente, carallo, que es un inocente! E, para máis aquel, aínda levei unha labazada da nai por parvo. Máis ben por querer cortar a hemorraxia envolvendo o dedo no xersei que puxera, lóxico, perdido de sangue.

Morder: apertar con forza algo entre os dentes, ferir cos dentes.

Comer: introducir na boca un alimento sólido e tragalo. Repito: tragalo.

Fago estas dúas aclaracións porque todo o mundo adoita dicir: “Non comas as uñas”. Non creo que ninguén coma as uñas, é dicir, que as trague. Os que somos adictos a elas, mordémolas, pero non as tragamos.

Eu recoñezo que son un adicto a... mordelas. E amólame bastante que me digan que como as uñas. Mórdoas ata a coroación, ás veces mesmo ata facelas sangrar, pero acabo cuspíndoas, que non as trago.

Por nervios, por carraxe, por aburrimento... Son unha máquina mordendo nelas. Si, moi de tarde en tarde, fago o intento de deixalas medrar. Pero o intento é efémero, curto, dura pouco: primeiro empezo a refregar unhas coas outras, a furgar nelas e, cando xa consigo abrirlles camiño, alá van, adeus, moi boas! Xa vai unha detrás da outra.

Vendo o fútbol é cando máis as ataco, quizais porque, aínda que mire, teño que estar facendo algo. Ou non. Se cadra, só é vicio.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 16 de outubro de 2026

A CARBALLEIRA DA SEÑARDADE

El díxolle a ela: vou. Ela díxolle a el: vén. El foi. Ela esperou. Os dous perdéronse pola carballeira da señardade, sen saber moi ben se fuxían do mundo ou se, simplemente, tentaban atoparse a si mesmos. Cruzaron camiños cheos de lama. Andaron por tramos de asfalto. Goldraron regatos. Saltaron valados. Riron a esgalla, como se a felicidade fose unha ave silvestre que, por unha vez, decidira pousarse nos seus ombreiros.

A tarde era de outono, pero o sol semellaba de verán. O tempo dáballes igual, porque había momentos nos que os reloxos perdían o sentido e as horas deixaban de contar. Seguiron correndo e gozando polos lameiros da felicidade. Subiron outeiros. El ouleaba. Ela miañaba. Es os seus corazón latexaban ó mesmo ritmo, coma dous paxaros que atopasen, por fin, a mesma póla onde descansar.

Cando chegaron ó alto dunha lomba, detivéronse a contemplar o val. Alí abaixo, a vida continuaba coas súas présas, os seus medos e as súas despedidas. Eles, en cambio, tiñan nas mans aquel intre irrepetible, tan fráxil coma unha folla que o vento ameaza con levar. Ela mirouno ós ollos e el descubriu nesa mirada todos os camiños que aínda lles quedaban por andar. Non fixeron promesas. Ás veces, un silencio compartido vale máis ca mil palabras, e unha man apertando outra pode dicir todo o que a boca non se atreve.

Ó caer a tarde, as sombras alongáronse entre os carballos e o vento comezou a espallar as primeiras follas polo chan. Tiveron que regresar, aínda que ningún dos dous quería que rematase aquel día. El acompañouna ata o lugar onde os camiños se separaban. Ela sorriu con certa tristura. Atrás quedaba a carballeira da señardade.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 15 de outubro de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 16 de outubro de 2026