MARATÓN DE CEBOLAS

Tomei prestado o mandil da avoa. Collín unha táboa, un coitelo e unhas restras ou mangados de cebolas. Levo trinta e seis horas picando cebolas. Ós meus pés, unha lagoa de bágoas.

A verdade é que xa non sei se choro polo óxido de propanotial, pola canseira de tanto picar ou pola rabia que me dá. Dixéronme que picase cebolas para un batallón, e levo picadas xa para máis dun rexemento. Que maneira de picar e que forma de chorar!

O peor é que me atopo nese momento en que me falta un amén para acabar por aborrecer, por anoxar a cebola. Co que a min me gusta! Máis frita ca crúa, iso si. Porén, nunha ensalada, que non falten uns aros de cebola crúa. Gústame calquera empanada, leve cebola ou non; mais, se a leva, xa é gloria bendita. E se leva moita, pois case un orgasmo... de gozo e de saboreo.

Unha vez, de rapaz, rogueille á miña nai, coas mans xuntas en sinal de oración, que me fritise unha tixola enteira de cebolas. Fíxoo. Gocei como nunca gozara. Pero, despois... mellor non falar do asunto, da apurada.

Que alguén berre que deixe de picar cebolas! Xa vou para unha maratón. Xa non teño bágoas. A lagoa hai un bo anaco que se converteu en océano. O rexemento pasou a ser exército. Mais, mentres non chegue a contraorde, eu sigo.

Sobre a mesa cada vez semella haber máis restras. Pídolle a quen corresponda que non planten máis cebolas. Que se pasen ós allos. Eu xa chorei dabondo por esta colleita.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 18 de xullo de 2026

O ASASINATO DE PANCHO VILLA

O 20 de xullo de 1923, hai hoxe 103 anos, México escribía un dos seus capítulos máis tráxicos. Na cidade de Parral, no estado de Chihuahua, era asasinado a tiros o xeneral Francisco "Pancho" Villa, un dos grandes protagonistas da Revolución Mexicana e unha das figuras máis populares e controvertidas do século XX no continente americano.

Villa, que contaba con 45 anos de idade, viaxaba nun automóbil acompañado por varios colaboradores cando un grupo de homes armados abriu fogo contra o vehículo. O ataque foi fulminante: máis de corenta disparos acabaron coa vida do antigo líder revolucionario, que levaba dous anos retirado da actividade política e militar na facenda de Canutillo, tras aceptar un acordo co Goberno mexicano.

A morte de Villa non foi un acto illado nin un simple axuste de contas. Historiadores coinciden en sinalar que detrás do atentado existiu unha ampla conspiración na que participaron destacados políticos e militares, decididos a eliminar para sempre un personaxe que seguía exercendo unha enorme influencia popular e que podía converterse nun perigo para o novo réxime.

Ó longo dos anos tamén xurdiron numerosas lendas arredor do seu asasinato. Unha das máis coñecidas sostén que o magnate da prensa estadounidense William Randolph Hearst, inimigo declarado de Villa desde o ataque revolucionario á localidade de Columbus (Novo México) en 1916, tería ofrecido 5.000 dólares —uns 94.000 dólares actuais— ó presidente mexicano Plutarco Elías Calles para recibir como macabro trofeo a cabeza do guerrilleiro. Porén, esta historia carece de probas documentais sólidas e a maior parte dos investigadores considéraa unha lenda alimentada pola rivalidade entre Hearst e o revolucionario mexicano.

O que si está amplamente documentado é que, anos despois da súa morte, o cadáver de Pancho Villa foi profanado e o seu cranio desapareceu da tumba en circunstancias nunca esclarecidas. Aquel roubo alimentou aínda máis o misterio e deu pé a innumerables teorías, entre elas, a suposta intervención de sociedades secretas ou de coleccionistas estadounidenses.

Máis dun século despois, Pancho Villa segue a ser unha figura de enorme impacto histórico. Para uns foi un bandoleiro sanguinario; para outros, un defensor dos campesiños e das clases máis humildes. Entre o mito e a realidade, o seu legado segue vivo na memoria colectiva de México, mentres o seu asasinato permanece como un dos crimes políticos máis simbólicos e enigmáticos da Revolución Mexicana.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 18 de xullo de 2026

RESPIRAR PALABRAS

Ando baixo de inspiración. Agora toca descubrir se me refiro á de coller aire ou á de deixar caer palabras sobre unha páxina en branco. Ás dúas, para que enganarnos.

Inspiro mal porque o sufoco é enorme. Custa respirar. E respirar consiste, precisamente, en coller aire e soltalo. Parece doado, pero hai días nos que ata iso pesa. Se non respiro, afogo. Se afogo, morro. E se morro..., a tomar por aquel sitio a outra inspiración, esa que vive das ideas e das palabras.

En canto á inspiración literaria, sigo igual de escaso. Mais algo acabará por caer. Algo sempre cae. Ás veces é unha palabra; outras, unha lembranza ou unha imaxe teimuda que se instala na cabeza. Que se me deito sobre un leito de fentos. Que se me tiro ós toxos. Que se a rula aniña nas asaduras da miña alma... ou da miña conciencia, que nunca tiven moi claro onde fai mellor o niño. Que se a Perla Negra continua navegando baixo unha tempestade inmensa.

Ó final todo chega. Pouco a pouco. Paso a paso. Palabra tras palabra e frase tras frase, ata que o papel deixa de estar baleiro. Logo vén o significado, e aí xa cada quen carga coa súa propia sabedoría. Hai quen procura unha lectura entre liñas. Outros botan as mans á cabeza porque non entenden nada. E, para ser sincero, compréndoos: nin eu mesmo consigo entenderme sempre.

Así e todo, sigo intentando inspirarme. Métome por unha canella en silencio, buscando o carreiro dun peito. Déixome conquistar por un enorme sorriso e por unha gargallada desas que limpan a tristura. Saboreo uns pementos mentres deixo que o tempo pase sen présa, con calma e con sosego. E entre cancións de Elvis Presley e as bandas sonoras de Ennio Morricone, descubro que quizais a inspiración nunca marchara de todo. Simplemente estaba agardando a que eu volvese aprender a respirar.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 17 de xullo de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 18 de xullo de 2026

AS CORREDOIRAS DO DESEXO

 

A música comezou sen que ningún dos dous soubese quen dera o primeiro paso. El tocoulle as castañolas a ela. Ela, sen dicir palabra, respondeu cunha mirada que falaba máis ca mil cancións. El bailou na palma da man dela, confiando cada momento á delicadeza dos seus dedos, como se o mundo enteiro desaparecese arredor deles.

Ó pouco, correron polas corredoiras dos anhelos, deixando atrás as dúbidas e os medos. Correron tanto que acabaron por perderse. Chamáronse unha e outra vez, mais o eco confundía as súas voces. Atopáronse por un intre, sorriron e volveron separarse entre os camiños que se bifurcaban sen aviso.

Cada un berrou polo outro, coa esperanza de que o corazón soubese atopar o rumbo que os pés esqueceran. Mais o silencio fíxose dono e señor do momento. Algo se torceu. A ilusión converteuse en incerteza e o tempo pareceu deter o seu paso.

De lonxe escoitouse un novo berro. Na outra punta do bosque respondeu outro. El camiñou cara á voz que cría recoñecer. Ela botouse a correr na dirección oposta, convencida de que aquel era o seu destino. O tempo pasaba e a distancia parecía medrar.

Sen renderse, el soprou no trombón para ela. As notas atravesaron o aire coma un fío invisible. Ela respondeu tocando a pandeireta, enchendo o bosque dun son vivo e esperanzador. Pouco a pouco, as melodías comezaron a atoparse, igual que os seus pasos.

Xa case oían os latexos dos corazóns; el os dela e ela os del. O desexo del aumentaba mentres as ansias dela crecían. Cando se atoparon, abrazáronse con forza, berraron de alegría e, por fin, aprenderon a gozar tamén do silencio compartido. Despois volveron correr, bailar e rir polas corredoiras do desexo, comprendendo que, ás veces, perderse é a única maneira de descubrir o verdadeiro valor de reencontrarse.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 16 de xullo de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 17 de xullo de 2026

Foto: Baños de Molgas (Ourense)

A CADENCIA DAS LECTURAS

Cánsanseme os músculos. Debe ser a nugalla. Ou o andar moi amodiño. Cando leo, ando amodiño. Cando non leo, hai quen me chama o Rápido de Bouzas. Ou todo ou nada. Ou arre ou xo. Dereito ou revés. Cara ou cruz. Si ou non. Ceo ou inferno. E así deica o infinito e máis alá.

Acabo de empezar “El amo”, de Santiago Díaz. Pola mañá, mentres facía o xantar, rematei “La víspera”, de Manuel Jabois. Gustoume. Mañá, cando o devolva á biblioteca, levarei outro en préstamo. E así van transcorrendo as miñas lecturas: unha detrás doutra, sen respiro. Leo andando ou deitado na cama; sentado, poucas veces. Na cama tamén leo cada vez menos porque, coa idade, os topeneos axiña fan acto de presenza. Cando aparecen, non queda outra que pechar o libro e pousar un pouquiño a corna.

Si, debía ser o de andar amodiño, porque cada vez noto menos canseira nos músculos. Se fose a nugalla, nin ganas tería de escribir. E estou escribindo. Sentado na terraza dun café. Á sombra. Aínda que hoxe as nubes tapan de cando en vez o Lorenzo. Xa era hora! Canta canícula, por Deus!

Oxalá chovese café no campo, cantaba Juan Luis Guerra. A min abóndame con que caian unhas pingas de orballo sobre o mambo que bailo ou, mellor aínda, que chova café na miña gorxa... na que xa leva un cacho chovendo.

Cos músculos xa descansados, inicio unha nova aventura: pechar o caderno, pagar o café e marchar. Con canseira ou sen ela, con nugalla ou sen nugalla, con pros e contras, con arres e xos. E coa música dunha banda sonora nos oídos.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 13 de xullo de 2026

Foto: Biblioteca da Valenzá (Barbadás)

A MEMORIA DOS QUE NON ESQUECEN

Restrinxín, limitei as visitas ó espazo sideral. Porque me perdía. E tardaba demasiado en encontrarme. Así, unha vez tras outra. Chegou o momento en que decidín poñerlle límites a esas viaxes, convencido de que, ás veces, tamén hai que saber regresar á terra.

Aínda así, agora, non sei que é peor. Porque noto que, de cando en vez, consigo perderme sen necesidade de levantar os pés do chan: pérdome nos pensamentos. O outro día, por exemplo, ocorréuseme pensar que o proceder dunha parte do sector gandeiro en Galicia ten evidentes vestixios de esperpento. Van con quen van, cando non hai que ser un lince para decatarse de que, eses cos que van, sempre atoparon máis complicidade nos intereses dos grandes empresarios ca nos dos cidadáns de a pé.

En Galicia hai quen cre que con tres, dez ou quince vacas chegará a ser un gandeiro capitalista, un empresario do rural ou pouco menos ca un terratenente. A realidade é máis teimuda: son, simplemente, labregos. E non é o mesmo ser gandeiro ca ser labrego. Agora, o que queira entender que entenda.

Sigo perdido, pero sigo intentando atoparme. É complicado. A gratitude en silencio serve de pouco. Din que quen dá, non debería volver lembrar o que deu; pero quen recibe nunca debería esquecer. Moitos esqueceron. A inmensa maioría esqueceu. Pero, aínda que hai esquecementos que queiman, sempre haberá memorias que engrandecen.

E eu teño memoria. Aínda que ás veces ande perdido polo espazo sideral e polos recunchos dos pensamentos, do pasado, do presente e do propio tempo. Será precisamente o tempo quen acabe poñendo a cada quen no seu lugar. Antes, agora e máis adiante: o que queira entender que entenda.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Domingo, 12 de xullo de 2026

UNHA DÉBEDA CON VILAR DE FLORES

Nova andaina chitoliana. Desta volta, en coche. Cerquiña, a apenas vinte minutos da casa. Fun a Vilar de Flores, no concello de Allariz.

Sempre quixera ir andando desde a estrada que une Allariz con Baños de Molgas —uns tres quilómetros, calculo—, pero os máis de trinta graos de temperatura fixéronme desistir da idea e optar pola comodidade do coche.

Nunca estivera en Vilar de Flores. E, porén, levaba media vida querendo coñecer aquel lugar. A razón era ben sinxela: a miña nai ía todos os anos. Non perdoaba un 15 de agosto, día da romaría na honra da Asunción da Virxe María. Para ela aquela data era tan sagrada como as novenas dos Milagres, en xeral, e, moi especialmente, o Día 8.

Sempre me chamou a atención que, sendo tan devota da Virxe dos Milagres —e tamén do San Salvador de Baños de Molgas—, non deixase pasar nin un ano sen baixar a Vilar de Flores. E iso nun tempo no que non abondaban as ocasións para abandonar as tarefas da casa e da labranza. Pero aquel día tiña algo especial para ela.

Ía no autobús que, segundo contaba, deixaba os romeiros ó pé da costa porque a estrada, estreita e revirada entre as aldeas, non permitía continuar. O resto do camiño había que facelo a pé, costa arriba.

Durante moitos anos sempre quixen ir. Cando ía ela, alguén tiña que quedar atendendo as labores agrícolas e a facenda, levándoas ó monte. Despois, por unhas circunstancias ou por outras, foi pasando o tempo e... ata o outro día.

Durante toda a visita lembrei a miña nai. E comprendín mellor por que aquel lugar significaba tanto para ela. O santuario é fermoso; a aldea, preciosa. Un deses recunchos que, ás veces, levan toda unha vida agardando por nós.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 11 de xullo de 2026