martes, 17 de noviembre de 2026

O NORTE DAS RAS


Mirei cara á dereita e non vin nada. Mirei cara á esquerda e tampouco. De fronte estaba o outeiro, que non me deixaba ver máis alá. Xirei a cabeza e, por detrás, había unha néboa espesa que non deixaba ver un burro a tres pasos. Se cadra eran algúns máis, pero queda bonito esaxerar un pouco.

En resumo, estaba só e creo que perdido no monte. Algo extraordinario, porque eu adoito orientarme moi ben: polo sol, pola dirección do vento e, aínda que vos pareza incrible ou unha esaxeración, polo son do piar dos paxaros. E tamén polo croar das ras. Se unha ra croa á miña esquerda, é que está situada cara ó norte. Se un paxaro pía por riba da miña cabeza, daquela xa non hai dirección que valla. Ou si: cara ó espazo sideral.


Pero menos esbardallar e volvamos aclarar a situación, o momento, o instante. Estaba só e sen nada que me orientase. Porque non había sol —só un ceo negro coma a morte—, non había paxaros, non había ras. Todo aquilo, naquel momento, era coma o baleiro. Ou coma a nada.

Mesmo os toxos estaban sen flor, pois, aínda que non o dixese antes, tamén me sei orientar pola flor do toxo e polo voo dun paporrubio. As rulas son un caso á parte.

Sigo completamente perdido, á espera de que apareza algo que me oriente: o son dun asubío, o ouveo dun lobo, o ronsel dun avión... ou, simplemente, a valentía de tirar cara a adiante e acabar chegando a algún lugar.

Sempre se chega a algún lugar.


Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 17 de novembro de 2026

lunes, 16 de noviembre de 2026

BERRAR SEN DICIR PALABRA


A Eustaquio Salazar pásalle exactamente o mesmo que a Víctor Manuel: ten a lingua rota de tanto morder silencio. Tantos anos calando, tragando palabras e gardando para si todo aquilo que necesitaba dicir acabaron por deixarlle o órgano da fala feito un desastre. Mesmo tivo que mandar fabricar unha funda especial para protexelo. Pero hai días nos que a desesperación pode máis ca a prudencia e comeza a roer, a rillar na propia funda, coma se quixese acabar dunha vez con todo aquel silencio acumulado.

Para evitar semellante desatino, adoita subir ós outeiros máis altos da contorna. Alí, lonxe das miradas a das orellas indiscretas, abre a boca e berra. Ás veces tamén oulea coma os lobos, quizais porque pensa que os animais entenden mellor ca as persoas a necesidade de expresar o que un leva dentro. Non pronuncia palabras, non constrúe discursos: simplemente deixa saír un interminable “aaahhhh” que parece non ter nin principio nin final.


Menos mal que a natureza o dotou dunha boa gorxa. Os seus berros escóitanse a quilómetros de distancia e atravesan a noite coma unha chamada de socorro. Non insulta, non ameaza, non acusa a ninguén. Tampouco pretende convencer ou cambiar a mundo. Só necesita desafogar, baleirar por uns instantes todo aquilo que leva tantos anos encerrado no peito. Porque, para Eustaquio, berrar é unha maneira de seguir falando sen ter que utilizar a lingua.

As noites son especialmente difíciles. Cando todo queda en silencio e ata o vento parece conter a respiración, medra nel a tentación de morderse a lingua. Entón comprende que nin a funda pode soportar tal presión. Por iso abandona a casa, sobe ó outeiro e comeza de novo o seu ritual. Berra, oulea, colle aire e continua.


Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 16 de novembro de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Luns, 16 de novembro de 2026

sábado, 14 de noviembre de 2026

DE GASPAR A PENSILVANIA: A HISTORIA ESQUECIDA DE ANTONIO GUEDE QUINTAS


Ás veces, as hemerotecas gardan historias de persoas que, malia teren vivido lonxe da súa terra, nunca deberían quedar no esquecemento. Na procura de personaxes e novas relacionadas coa miña vila e co concello de Baños de Molgas, atopeime coa figura de Antonio Guede Quintas, un sindicalista e militante libertario galego que naceu en Gaspar, unha pequena aldea deste municipio ourensán, e morreu en Jessup, Pensilvania, o 13 de novembro de 1937. Este pasado venres cumpríronse 89 anos do seu falecemento.

Mineiro de profesión, Guede viviu arredor de trinta anos en Norteamérica, repartindo a súa vida entre Pensilvania e Canadá. Lonxe da súa Galicia natal, mantivo unha intensa actividade sindical e solidaria, vinculada ó movemento anarquista e libertario. A súa participación non se limitou á militancia persoal, senón que tamén prestou apoio económico a compañeiros e iniciativas que defendían os ideais de emancipación dos traballadores.


Un dos episodios máis significativos da súa traxectoria produciuse en 1924, cando contribuíu a financiar a viaxe de José Ledo Limia, outro veciño de Gaspar do movemento anarquista, e outros dezaseis galegos ós Estados Unidos, coa colaboración de militantes mexicanos. Dous anos despois, en 1926, desde Scranton, achegou fondos para a defensa e os gastos de presos mexicanos en Texas. En xaneiro de 1927, a súa actividade de relación e contacto entre militantes quedou reflectida nun anuncio publicitario na revista Sagitario, de Tampico, no que procuraba localizar a José Rodríguez Blanco, natural de Puebla de Sanabria.

A súa presenza tamén quedou rexistrada na prensa libertaria da época. Entre 1927 e 1929 colaborou en Cultura Proletaria, publicación editada en Nova York, así como en El Libertario, de Madrid, e na xa citada Sagitario. Esta última, fundada e dirixida en México polo escritor Humberto Rivas, entre 1926 e 1927, foi unha revista literaria e cultural que serviu de ponte entre as vangardas europeas e hispanoamericanas e a realidade política daqueles anos. Un espazo no que cultura, pensamento e compromiso social atopaban un lugar común.

Hoxe, case nove décadas despois, recuperar o nome de Antonio Guede Quintas é tamén recuperar unha parte da historia de Baños de Molgas e da emigración galega. Un home nacido nunha pequena aldea que, desde a distancia, contribuíu á organización e á solidariedade obreira en América. A súa historia lembra que a memoria dos pobos tamén se constrúe coa vida de persoas anónimas.



Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 14 de novembro de 2026

viernes, 13 de noviembre de 2026

CASE, PERO NON


Hoxe, o regato dos Muíños, ó seu paso pola Valenzá, xa case semella un río. Case. Do dito ó feito vai un treito. Outros fan cousas sen que se lles altere a conciencia: segundo un xornal da nosa terra, “un galego que exerceu como xuíz é asesor legal do grupo neonazi Núcleo Nacional”. Aí están os xuíces, que se supón que deben ser imparciais, asesorando eses grupos en vez de combatelos. O que digo sempre: ninguén é imparcial. O que pasa é que algúns disimulan mellor ca outros.


Pois si, nótase a chuvia, a pouca chuvia destes días. Oxalá seguise así algúns días máis. Si, xa sei que é molesta e todo iso, pero moi necesaria. Agora mesmo, a min acaba de amolarme... que non caese nin unha pinga! Saín dar un paseo e non levei comigo o ladrillo de 748 páxinas de Dolores Redondo, por pesado e coa case certeza de que chovería. Ó final ese “case” quedou en nada: non choveu e, a cada paso que daba, levábame o demo. Co que me gusta ler mentres ando e coa necesidade que teño de avanzar na lectura para devolver os libros en préstamo dentro do prazo!

“Case” é un adverbio que expresa que o significado do enunciado non se cumpre ou non se cumpriu totalmente, pero que falta ou faltou moi pouco para que así fose. Ó regato fáltalle ser río. Ó ex-xuíz fáltalle xuízo. E á tarde escura e ameazante de chuvia fáltanlle as pingas.

Case si, pero non. Case ganso, pero pato. Case arre, pero xo. Case bolboreta, pero eiruga. Case choro, pero río. Case canto, pero asubío. Case marcho e... vou cumprir co dito: marcho.


Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 13 de novembro de 2026

miércoles, 11 de noviembre de 2026

A BENDITA DESGRAZA DE LER


Que eu saiba, levo catro noites sen ver películas. Unha auténtica desgraza. Un crime. Unha calamidade.

A primeira noite, por culpa dun partido de baloncesto dun dos meus fillos. A segunda, a causa do partido de fútbol Atlético de Madrid-Barcelona. E a terceira e cuarta noite, por culpa da lectura.

A miña “bendita desgraza” —a da lectura— consiste en entrar na biblioteca e atoparme, xusto de fronte, cos estantes das novidades. Nunha ollada rápida, vin a premiada novela de Isabel Allende, “La hora antes del alba”, e, a continuación, un auténtico ladrillo de 748 páxinas de Dolores Redondo, “Todas las noches, todas las ciudades”.


Como son un avaricioso e quero ler os libros antes que ninguén —xa me pasaba o mesmo co cine: tiña que asistir a practicamente a todas as estreas—, non que quedou outra que pedilos en préstamo. E, debido á fama e ó interese que espertan estas dúas obras, sei que, se alguén as reserva, xa non permiten renovar o préstamo. É dicir, hai que lelas en quince días.

Para rematala, ó chegar á casa non empecei ningún deses dous libros, senón un terceiro que xa tiña en préstamo.

Sumei as páxinas dos tres, dividinas entre os días dispoñibles e saíume unha media de 65 páxinas diarias, que tampouco é tanto... se tivese tempo. Pero agora as tarefas domésticas e gastronómicas consómenme o tempo, os nervios e as entrañas; ou sexa, a vida. E a vida é un minuto que se escapa nun amén.

Porén, xa conseguín baixar a media. Tanto que, se cadra, esta noite xa pode ver unha película.

Se cadra.


Café O Liñar. A Valenzá. Mércores, 11 de novembro de 2026

martes, 10 de noviembre de 2026

DESPOIS DE LANZAR O COIAZO, VEÑEN DEFENDELA


Por fin chove. A algúns tamén lles chove moito na cabeza. E non me refiro ás pingas de auga, non. Queren converterse en adaís da lingua galega ó mesmo tempo que lanzan a pedra, o coiazo da imposición. Sempre dixeron que había quen pretendía impoñernos a nosa propia lingua. E pregúntome eu: quen impón a quen?

Lembro aquela infancia na que, na escola, se se che escapaba unha palabra en galego —e escapábanse moitas e moitas veces, porque é a lingua na que nos pariron, nos criaron e na que vivimos—, a regra ou a vara do mestre voaba cara a man estendida e aberta do cativo. Sen compaixón. Por non falar como era debido.

Hai tempo atopeime cunha frase marabillosa que vén que nin pintada para a ocasión: “Se a miña lingua materna fai abalar os alicerces do teu Estado, é probable que construíras o teu Estado na miña terra”.


Pois aquí, en España —que digo en España, na propia Galicia!— hai moitos que pensan que algo minoritario pode facer abanear os seus principios máis agochados. E digo agochados porque, por fóra, repito, queren erixirse en adaís de todo aquilo que lles interesa.

Sucede algo moi semellante —que digo semellante, exactamente o mesmo!— cando pretenden converterse nos grandes defensores de Castelao. Eles, precisamente eles, que o condenaron ó exilio e o censuraron como poucas veces se censurou a un home da súa dimensión. Abondaría con que eses novos defensores do ilustre galego consultasen as instrucións que se ditaron tras a súa morte.

Agora queren facelo seu. Como queren facer súa a lingua. Pero primeiro houbo que perseguila, silenciala e desprezala. E agora, despois de lanzar o coiazo, veñen dicirnos que a defenden.


Café Kibu. A Valenzá. Martes, 10 de novembro de 2026

lunes, 9 de noviembre de 2026

O INFINITO, O DEPENDE E O CARALLO


Miro cara ó infinito, e non vexo nada. Miro máis alá do infinito, e vexo menos. Debe ser que os ollos teñen as súas limitacións ou que a realidade, ás veces, se empeña en agocharse detrás do que temos diante. O esencial, se cadra, non é mirar, senón ver. Porque mirar miramos todos, pero ver xa é outra cousa. Iso si, para ver primeiro hai que mirar, aínda que non sempre abondan os ollos: tamén cómpre poñer algo da cabeza e, sobre todo, non deixar que o pensamento nos estorbe demasiado.

Hoxe toca, unha vez máis, a filosofía barata. Esa que non precisa grandes bibliotecas nin tratados de moitos volumes, porque se constrúe con catro palabras ben colocadas, unha dose de imaxinación e outra de descaro. É aquela na que se lanzan pensamentos ó aire, se adornan opinións, se versifican os sentimentos e se esaxeran as ideas para acabar sen dicir absolutamente nada. Ou, o que é peor, dicindo moito sen que ninguén entenda nada. Ás veces, unha simple palabra pode encerrar todo un tratado filosófico. Por exemplo, o carallo.


O carallo, ademais de ser o patrón espiritual de Galicia, vale para un roto e para un descosido, para unha subida e unha baixada, para o que vai ben e para o que non ten xeito ningún. E por moito que se diga que o galego nunca sabe se sobe ou se baixa, iso non é verdade. Sabe, sabe, o que pasa é que monea os ombreiros e solta un depende, que é unha maneira moi elegante de non dar explicacións. O galego coñece ben a natureza humana e sabe que a xente adoita preguntar máis polo interese que pola curiosidade.

E así seguimos, mirando cara ó infinito sen ver gran cousa, filosofando sen saber moi ben de que falamos. Filosofar sen saber tampouco é tarefa doada, pois algo sempre se sabe. Eu, polo de agora, quedo co depende. E, se a cousa se complica, co carallo.


Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Domingo, 8 de novembro de 2026