O AVOGADO QUE CONQUISTOU A TELEVISIÓN

Hoxe cúmprense 69 anos da chegada á cadea estadounidense CBS dunha nova serie que acabaría converténdose nun clásico da televisión: “Perry Mason”. Baseada nos personaxes creados polo escritor Erle Stanley Gardner, a ficción combinaba o drama xudicial co misterio e a investigación criminal. A serie mantívose en antena durante nove tempadas, ata maio de 1966, e contou con 271 episodios. O seu protagonista era un avogado penalista dos Ánxeles especializado na defensa de persoas acusadas de crimes, especialmente de asasinato.

A estrutura dos capítulos seguía habitualmente un esquema moi recoñecible. Primeiro presentábase un conflito que remataba coa comisión dun crime e, pouco despois, as sospeitas recaían sobre unha persoa inocente. Perry Mason aceptaba a súa defensa e, coa axuda da súa secretaria Della Street e do detective privado Paul Drake, comezaba a investigar o caso. As probas parecían complicar cada vez máis a situación do acusado, ata que chegaba o momento decisivo no xulgado. Alí, mediante preguntas, contradicións e novas probas, Mason conseguía demostrar a inocencia do seu cliente e poñer ó descuberto o verdadeiro culpable.

O éxito da serie debeuse tamén, en boa medida, ó seu elenco de intérpretes. Raymond Burr converteuse no rostro inseparable de Perry Mason, nun papel que marcou a súa carreira. Ó seu lado estaban Barbara Hale, como a eficiente secretaria; William Hopper, como o investigador privado; William Talman, que interpretaba ó fiscal e era o principal adversario do artistiña nos xuízos; e Ray Collins, no papel do tenente de policía. A química entre estes personaxes contribuíu a crear unha fórmula televisiva que o público recoñecía e esperaba semana tras semana.

A repercusión de “Perry Mason” tamén chegou axiña a España. Televisión española estreou a serie o 5 de outubro de 1960, nun momento no que a televisión comezaba a entrar nos fogares españois e as producións estadounidenses adquirían unha presenza cada vez maior na programación. A cita co avogado era os xoves pola noite e a serie acadou un importante éxito popular. Permaneceu na programación durante varias tempadas, ata 1966. Posteriormente, TVE recuperou algúns episodios na segunda canle, aproveitando tamén a popularidade que Raymond Burr alcanzaría con “Ironside”.

Para os máis vellos do lugar, “Perry Mason” segue a ser unha referencia fundamental entre as series xudiciais e policiais da televisión.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 19 de setembro de 2026

A DESPEDIDA

As montañas erguíanse ao fondo, inmóbiles, como animais durmidos. Entre as flores voaban as bolboretas e, nas pólas máis altas, os paxaros anunciaban a chegada da tarde. O vento ouveaba entre os castiñeiros e arrastraba consigo o cheiro da terra húmida. Todo parecía tranquilo, demasiado tranquilo, coma se a paisaxe estivese agardando por alguén.

Ela camiñaba soa polo carreiro. Levaba unha pequena maleta na man e unha fotografía gardada no peto do abrigo. Facía anos que non regresaba a aquel lugar, pero recoñecía cada curva, cada pedra, cada sombra. Un segundo. Un minuto. Unha hora. O tempo parecía avanzar de maneira diferente alí, coma se as montañas o retivesen.

Ó chegar á vella casa, detívose diante da porta. Non había ninguén. Só un paxaro que asubiaba desde o tellado e o vento que batía contra as ventás. Por un instante, pareceulle escoitar a voz do seu pai chamándoa polo seu nome. Sorriu. Despois, un salouco escapou dos seus beizos. Abriu a porta e entrou.

Pola noite, a escuridade apoderouse de toda a bisbarra. Sentada fronte á lareira apagada, mirou a fotografía: nela aparecían os dous, moitos anos atrás, sorrindo diante daquela mesma casa. Entón comprendeu que non regresara para recuperar o pasado, senón para despedirse del. Fóra, os asubíos do vento semellaban saídos dunha banda sonora de Morricone. E, durante uns minutos, deixou que a melancolía fose o pracer de estar triste.

Á mañá seguinte marchou antes de que saíse o sol. Non levou a fotografía. Deixouna sobre a mesa, xunto á ventá. Cando se afastou pola estrada, unha bolboreta cruzou diante dos seus ollos. Ela detívose un instante, respirou fondo e continuou camiñando. O pasado quedaba atrás. O vento, mentres tanto, seguía contando a súa historia entre as montañas.

Café Alumbre. A Valenzá. Xoves, 17 de setembro de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 18 de setembro de 2026

A TEIMA DE METER OS FOCIÑOS

Modifiquei a estrutura do ADN dun cangrexo e, en vez de andar de lado, botou a voar. Non sei se foi un éxito científico ou unha auténtica putada para o cangrexo, pero o certo é que voaba. E aquí aparece a pregunta trampa: se os cangrexos andan de lado, por que dicimos «andar para atrás coma os cangrexos»? Quizais porque somos nós os que necesitamos que todo encaixe nas nosas expresións, aínda que a realidade teña a teima de non pedirnos permiso.

Pero o cangrexo non é o asunto. O asunto somos nós e esa afección tan nosa por meter os fociños onde ninguén nos chamou. Que me fixo a min o cangrexo? Nada. E, con todo, sentín a necesidade de modificalo, de darlle unhas ás para que fixese algo que nunca lle pedira facer. Se cadra porque temos esa manía de pensar que todo aquilo que non funciona como nós esperamos está mal feito.

Somos moi amigos de querer saber, de querer ditar, de querer manipular, de querer mandar, e bastante menos de obedecer, calar ou deixar estar. Queremos que os demais pensen como pensamos nós, camiñen por onde camiñamos nós e, se é posible, voen cando consideramos que chegou a hora de voar. Chamámoslle preocupación, consello, experiencia ou boas intencións. Ás veces mesmo lle poñemos un nome máis elegante: “é polo teu ben”. Curiosa expresión esa, que adoita aparecer cando alguén vai facer algo que nós non lle pedimos.

E así imos corrixindo vidas alleas: endereitamos pensamentos, limamos comportamentos e colocamos sentimentos no seu sitio. Se alguén anda de lado, queremos poñelo dereito; se vai para atrás, empurrámolo cara adiante; e se decide voar, xa aparecerá alguén para explicarlle que os cangrexos non voan e que toda a vida se fixo así.

Café Brétema. A Valenzá. Mércores, 16 de setembro de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Xoves, 17 de setembro de 2026

DIÓGENES E MÁIS EU

Dixo un tal Diógenes o Cínico, que seica era un filósofo grego —polo que tiña que ser listo, xa que filósofo non é calquera—, que o movemento demóstrase andando.

Ó mellor non o dixo ese tipo listo, porque outros tamén comentan que é un dito popular.

É igual; o caso é que a frase ten o seu aquel, xa que, aínda que é ben certo que o movemento se demostra andando, non é necesario andar para moverse.

O movemento tamén se demostra braceando, por exemplo. E hai xente que, ó falar, bracea de raio, de máis incluso. Eu mesmo braceo moito. E teño un irmán que, a maiores de bracear ó aire, hai que escaparlle un chisco, pois é dos que bracea sobre os brazos do demais. E dálle, e toca, e golpea, e abatana, e percute, e zorrega, e bate, e zurra. Como non teñas conta, déixache o brazo máis que mallado, mesmo con mazaduras.

Eu tamén teño un movemento frenético sen andar nada. O famoso tremor das pernas ou dos pés: ó estar sentado, como se tivese o baile de san Vito, empezo a taconear cos pés a tal velocidade que teño unha sobriña que, de nena, mesmo se me sentaba nas pernas para que estas deixasen de moverse. Máis o tic nervioso era e é tan forte que non hai maneira de detelo.

O movemento non só se demostra andando. A ver se, ó final, un pobre labrego, funcionario xubilado e algo paspán vai ser máis listo e intelixente ca os filósofos.

O movemento demóstrase de moitas maneiras. Mesmo botando a lingua a pacer.

Café Kibu. A Valenzá. Luns, 14 de setembro de 2026

DOUS DÍAS

Xa me habituei á claridade do día. Levaba encerrado vinte e sete anos, como Nelson Mandela, na máis completa escuridade. Absoluta escuridade. Nin unha abertura, regaña, físgoa, nin un raio. Mesmo cando abrían a xanela para deixarme a comida, non se reflectía no interior nin o máis mínimo resplandor. Ante isto, entendo que estaría encerrado nun soto demasiado profundo.

Como cheguei alí e a esa situación? Nin eu mesmo o sei. Só recordo que unha noite deiteime na cama da miña casa e, cando espertei, estaba nesa habitación, ou habitáculo, ou foso, ou zulo, ou como se lle queira chamar. En completo silencio. Na máis absoluta escuridade.

Non coñecín a ninguén e tampouco me deron nada para matar o tempo. Alí quedei, tombado no xergón fedorento, con apenas tres metros para pasear.

Ó principio quixen contar os pasos que daba, porque pensaba que o meu encerro sería efémero. Pero, vendo que aquilo seguía e seguía, deixei de contar. Xa perdera a conta varias veces.

Os días transcorrían no xergón, paseando, sentándome e berrando. Berrar, berrei moito. E non para chamar a atención, senón para liberarme da miña carraxe, da miña impotencia, da miña pena. Berraba tamén porque sempre me gustou berrar. E cando non berraba, asubiaba.

Asubiaba sempre o mesmo tema.

E do mesmo xeito que aparecín nese cuarto sen saber como, tamén aparecín de novo na miña casa sen saber como me levaron. Aparecín hai dous dúas.

De aí que aínda me estea habituando á claridade do día.

Café Dos Patos. A Valenzá. Sábado, 12 de setembro de 2026

OS NENOS HEROES DE CHAPULTEPEC

Era a mañá do 13 de setembro de 1847 (fixo onte 179 anos) e a Cidade de México vivía momentos de grande preocupación. As tropas estadounidenses avanzaban cara á capital despois de varias vitorias no territorio mexicano. No alto do outeiro de Chapultepec erguíase o castelo, que daquela era tamén un colexio militar. Alí estudaban varios mozos cadetes que soñaban con converterse algún día en soldados. Entre eles estaban Juan de la Barrera, Juan Escutia, Francisco Márquez, Agustín Melgar, Vicente Suárez e Fernando Montes de Oca. Eran moi novos, pero sabían que o seu país estaba en perigo.

Desde as murallas podían ver como o exército inimigo se achegaba lentamente. O ruído dos canóns facíase cada vez máis forte e o medo comezaba a apoderarse dos defensores. Os oficiais ordenaron que os cadetes abandonasen o castelo para poñerse a salvo, pero aqueles mozos decidiron quedar e loitar xunto ós soldados mexicanos. A batalla foi dura e as tropas estadounidenses atacaron Chapultepec con gran forza, mentres os defensores resistían como podían.

Os cadetes disparaban desde as posicións que conseguían ocupar e axudaban ós soldados feridos. Porén, o inimigo era numeroso e, pouco a pouco, as defensas mexicanas foron cedendo. Un tras outro, os mozos cadetes caeron durante o combate. Algúns morreron defendendo as murallas e outros perderon a vida cando intentaban impedir o avance das tropas ianquis. A situación parecía perdida e o castelo estaba piques de caer en mans do inimigo.

A lenda conta que Juan Escutia, ó ver que os estadounidenses estaban a piques de apoderarse da bandeira mexicana, envolveuse nela e lanzouse desde o alto do castelo para evitar que fose capturada. Así, segundo a tradición, preferiu morrer antes que permitir que a bandeira caese en mans dos invasores. Os seis cadetes quedaron para sempre unidos a aquela batalla e pasaron á historia co nome de “Nenos Heroes de Chapultepec”.

Co paso dos anos, a súa historia converteuse nun símbolo de valor, sacrificio e amor á patria. A batalla de Chapultepec foi unha derrota militar para México, pero a memoria daqueles mozos mantívose viva. Cando hoxe se lembran os seus nomes, non só se recorda unha guerra, senón tamén a decisión duns cadetes que, malia a súa mocidade e o perigo que os rodeaba, decidiron permanecer xunto ós seus compañeiros e defender o seu país ata o final.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 12 de setembro de 2026

DAS CANADAS Á LATA DAS SARDIÑAS

Nunha conversa por guasap, alguén me mandou saúdos a canadas. Era a primeira vez que lía ese vocábulo. Tiña lido ou oído —cando se mandan bicos, saúdos ou abrazos— a esgalla, a barullo, a carradas, a darlle cun pau ou un sacho, a embute, á envorca, a varrer..., pero nunca a canadas.

Como me gusta saber, axiña botei man do dicionario da RAG e... Canada: “Recipiente, polo xeral de latón, utilizado para muxir as vacas”. Canado: “Medida de capacidade para líquidos, principalmente viño e leite, que varía, segundo as zonas de Galicia, entre catro e oito litros”.

Meu pai, para munguir as vacas, usaba unha lata das sardiñas dun quilo —ou unha cunca grande— que, cada vez que ma cedía para que eu a baleirase no cubo, sempre lle botaba un trago. Beber aquel leite quentiño, acabado de munguir, era gloria bendita.

Naqueles tempos, a lata de sardiñas era de tanta utilidade como, por exemplo, o propio burro, que, o pobre, apandaba con todo. Coa lata das sardiñas sacabamos a calda do pote, levabámoslle o millo degrañado ás pitas, colliamos auga, colliamos fariña ou centeo para botalo á saqueta, e tantas e tantas cousas.

A canadas. Unha vez máis, demóstrase que a variedade da nosa lingua é realmente espectacular. Se a lingua castelá é rica, a galega penso que aínda o é máis. Que nun territorio tan pequeno existan dez, vinte vocábulos para dicir o mesmo é digno de gabanza. É máis, ó mellor nun simple quilómetro á redonda xa hai variedade en certas palabras.

Rematado o espazo, aproveito para mandar saudiños a canadas para todos.

Café Brétema. A Valenzá. Venres, 11 de setembro de 2026