RESPIRAR PALABRAS

Ando baixo de inspiración. Agora toca descubrir se me refiro á de coller aire ou á de deixar caer palabras sobre unha páxina en branco. Ás dúas, para que enganarnos.

Inspiro mal porque o sufoco é enorme. Custa respirar. E respirar consiste, precisamente, en coller aire e soltalo. Parece doado, pero hai días nos que ata iso pesa. Se non respiro, afogo. Se afogo, morro. E se morro..., a tomar por aquel sitio a outra inspiración, esa que vive das ideas e das palabras.

En canto á inspiración literaria, sigo igual de escaso. Mais algo acabará por caer. Algo sempre cae. Ás veces é unha palabra; outras, unha lembranza ou unha imaxe teimuda que se instala na cabeza. Que se me deito sobre un leito de fentos. Que se me tiro ós toxos. Que se a rula aniña nas asaduras da miña alma... ou da miña conciencia, que nunca tiven moi claro onde fai mellor o niño. Que se a Perla Negra continua navegando baixo unha tempestade inmensa.

Ó final todo chega. Pouco a pouco. Paso a paso. Palabra tras palabra e frase tras frase, ata que o papel deixa de estar baleiro. Logo vén o significado, e aí xa cada quen carga coa súa propia sabedoría. Hai quen procura unha lectura entre liñas. Outros botan as mans á cabeza porque non entenden nada. E, para ser sincero, compréndoos: nin eu mesmo consigo entenderme sempre.

Así e todo, sigo intentando inspirarme. Métome por unha canella en silencio, buscando o carreiro dun peito. Déixome conquistar por un enorme sorriso e por unha gargallada desas que limpan a tristura. Saboreo uns pementos mentres deixo que o tempo pase sen présa, con calma e con sosego. E entre cancións de Elvis Presley e as bandas sonoras de Ennio Morricone, descubro que quizais a inspiración nunca marchara de todo. Simplemente estaba agardando a que eu volvese aprender a respirar.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 17 de xullo de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 18 de xullo de 2026

AS CORREDOIRAS DO DESEXO

 

A música comezou sen que ningún dos dous soubese quen dera o primeiro paso. El tocoulle as castañolas a ela. Ela, sen dicir palabra, respondeu cunha mirada que falaba máis ca mil cancións. El bailou na palma da man dela, confiando cada momento á delicadeza dos seus dedos, como se o mundo enteiro desaparecese arredor deles.

Ó pouco, correron polas corredoiras dos anhelos, deixando atrás as dúbidas e os medos. Correron tanto que acabaron por perderse. Chamáronse unha e outra vez, mais o eco confundía as súas voces. Atopáronse por un intre, sorriron e volveron separarse entre os camiños que se bifurcaban sen aviso.

Cada un berrou polo outro, coa esperanza de que o corazón soubese atopar o rumbo que os pés esqueceran. Mais o silencio fíxose dono e señor do momento. Algo se torceu. A ilusión converteuse en incerteza e o tempo pareceu deter o seu paso.

De lonxe escoitouse un novo berro. Na outra punta do bosque respondeu outro. El camiñou cara á voz que cría recoñecer. Ela botouse a correr na dirección oposta, convencida de que aquel era o seu destino. O tempo pasaba e a distancia parecía medrar.

Sen renderse, el soprou no trombón para ela. As notas atravesaron o aire coma un fío invisible. Ela respondeu tocando a pandeireta, enchendo o bosque dun son vivo e esperanzador. Pouco a pouco, as melodías comezaron a atoparse, igual que os seus pasos.

Xa case oían os latexos dos corazóns; el os dela e ela os del. O desexo del aumentaba mentres as ansias dela crecían. Cando se atoparon, abrazáronse con forza, berraron de alegría e, por fin, aprenderon a gozar tamén do silencio compartido. Despois volveron correr, bailar e rir polas corredoiras do desexo, comprendendo que, ás veces, perderse é a única maneira de descubrir o verdadeiro valor de reencontrarse.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 16 de xullo de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 17 de xullo de 2026

Foto: Baños de Molgas (Ourense)

A CADENCIA DAS LECTURAS

Cánsanseme os músculos. Debe ser a nugalla. Ou o andar moi amodiño. Cando leo, ando amodiño. Cando non leo, hai quen me chama o Rápido de Bouzas. Ou todo ou nada. Ou arre ou xo. Dereito ou revés. Cara ou cruz. Si ou non. Ceo ou inferno. E así deica o infinito e máis alá.

Acabo de empezar “El amo”, de Santiago Díaz. Pola mañá, mentres facía o xantar, rematei “La víspera”, de Manuel Jabois. Gustoume. Mañá, cando o devolva á biblioteca, levarei outro en préstamo. E así van transcorrendo as miñas lecturas: unha detrás doutra, sen respiro. Leo andando ou deitado na cama; sentado, poucas veces. Na cama tamén leo cada vez menos porque, coa idade, os topeneos axiña fan acto de presenza. Cando aparecen, non queda outra que pechar o libro e pousar un pouquiño a corna.

Si, debía ser o de andar amodiño, porque cada vez noto menos canseira nos músculos. Se fose a nugalla, nin ganas tería de escribir. E estou escribindo. Sentado na terraza dun café. Á sombra. Aínda que hoxe as nubes tapan de cando en vez o Lorenzo. Xa era hora! Canta canícula, por Deus!

Oxalá chovese café no campo, cantaba Juan Luis Guerra. A min abóndame con que caian unhas pingas de orballo sobre o mambo que bailo ou, mellor aínda, que chova café na miña gorxa... na que xa leva un cacho chovendo.

Cos músculos xa descansados, inicio unha nova aventura: pechar o caderno, pagar o café e marchar. Con canseira ou sen ela, con nugalla ou sen nugalla, con pros e contras, con arres e xos. E coa música dunha banda sonora nos oídos.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 13 de xullo de 2026

Foto: Biblioteca da Valenzá (Barbadás)

A MEMORIA DOS QUE NON ESQUECEN

Restrinxín, limitei as visitas ó espazo sideral. Porque me perdía. E tardaba demasiado en encontrarme. Así, unha vez tras outra. Chegou o momento en que decidín poñerlle límites a esas viaxes, convencido de que, ás veces, tamén hai que saber regresar á terra.

Aínda así, agora, non sei que é peor. Porque noto que, de cando en vez, consigo perderme sen necesidade de levantar os pés do chan: pérdome nos pensamentos. O outro día, por exemplo, ocorréuseme pensar que o proceder dunha parte do sector gandeiro en Galicia ten evidentes vestixios de esperpento. Van con quen van, cando non hai que ser un lince para decatarse de que, eses cos que van, sempre atoparon máis complicidade nos intereses dos grandes empresarios ca nos dos cidadáns de a pé.

En Galicia hai quen cre que con tres, dez ou quince vacas chegará a ser un gandeiro capitalista, un empresario do rural ou pouco menos ca un terratenente. A realidade é máis teimuda: son, simplemente, labregos. E non é o mesmo ser gandeiro ca ser labrego. Agora, o que queira entender que entenda.

Sigo perdido, pero sigo intentando atoparme. É complicado. A gratitude en silencio serve de pouco. Din que quen dá, non debería volver lembrar o que deu; pero quen recibe nunca debería esquecer. Moitos esqueceron. A inmensa maioría esqueceu. Pero, aínda que hai esquecementos que queiman, sempre haberá memorias que engrandecen.

E eu teño memoria. Aínda que ás veces ande perdido polo espazo sideral e polos recunchos dos pensamentos, do pasado, do presente e do propio tempo. Será precisamente o tempo quen acabe poñendo a cada quen no seu lugar. Antes, agora e máis adiante: o que queira entender que entenda.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Domingo, 12 de xullo de 2026

UNHA DÉBEDA CON VILAR DE FLORES

Nova andaina chitoliana. Desta volta, en coche. Cerquiña, a apenas vinte minutos da casa. Fun a Vilar de Flores, no concello de Allariz.

Sempre quixera ir andando desde a estrada que une Allariz con Baños de Molgas —uns tres quilómetros, calculo—, pero os máis de trinta graos de temperatura fixéronme desistir da idea e optar pola comodidade do coche.

Nunca estivera en Vilar de Flores. E, porén, levaba media vida querendo coñecer aquel lugar. A razón era ben sinxela: a miña nai ía todos os anos. Non perdoaba un 15 de agosto, día da romaría na honra da Asunción da Virxe María. Para ela aquela data era tan sagrada como as novenas dos Milagres, en xeral, e, moi especialmente, o Día 8.

Sempre me chamou a atención que, sendo tan devota da Virxe dos Milagres —e tamén do San Salvador de Baños de Molgas—, non deixase pasar nin un ano sen baixar a Vilar de Flores. E iso nun tempo no que non abondaban as ocasións para abandonar as tarefas da casa e da labranza. Pero aquel día tiña algo especial para ela.

Ía no autobús que, segundo contaba, deixaba os romeiros ó pé da costa porque a estrada, estreita e revirada entre as aldeas, non permitía continuar. O resto do camiño había que facelo a pé, costa arriba.

Durante moitos anos sempre quixen ir. Cando ía ela, alguén tiña que quedar atendendo as labores agrícolas e a facenda, levándoas ó monte. Despois, por unhas circunstancias ou por outras, foi pasando o tempo e... ata o outro día.

Durante toda a visita lembrei a miña nai. E comprendín mellor por que aquel lugar significaba tanto para ela. O santuario é fermoso; a aldea, preciosa. Un deses recunchos que, ás veces, levan toda unha vida agardando por nós.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 11 de xullo de 2026

O DÍA EN QUE NACEU O MUNDIAL

Quedando sete días xustos para que remate este Mundial de Fútbol, no que oxalá España consiga mañá pasar, polo menos, á final, sería bonito recordar que precisamente hoxe se cumpren 96 anos da primeira edición que se celebrou en Uruguai. O 13 de xullo de 1930 iniciouse a maior celebración futbolística, en particular, e case, ou sen case, deportiva en xeral. Certo que os Xogos Olímpicos teñen o seu aquel, pero con algúns deportes tan minoritarios que, en conxunto, non creo que alcancen o seguimento estratosférico dun Mundial de Fútbol.

A elección de Uruguai como sede non foi casual. A selección celeste viña de proclamarse campioa olímpica en 1924 e 1928 e, ademais, o país celebraba o centenario da súa primeira Constitución. A FIFA, presidida polo francés Jules Rimet, considerou que era o escenario ideal para poñer en marcha unha competición propia, separada dos Xogos Olímpicos, coa intención de coroar cada catro anos á mellor selección do planeta.

Non obstante, aquel primeiro Mundial estivo moi lonxe das dimensións actuais. Só participaron trece seleccións: sete suramericanas, catro europeas e dúas norteamericanas. A longa travesía en barco a través do Atlántico, que podía durar máis de dúas semanas, fixo que moitos países europeos renunciasen á invitación. Francia, Bélxica, Romanía e Iugoslavia embarcáronse finalmente nunha aventura que hoxe resulta case inimaxinable.

Os partidos disputáronse en Montevideo, principalmente no estadio Centenario, construído para a ocasión e convertido desde entón nun auténtico templo do fútbol. As instalacións, os medios de comunicación e mesmo a organización pouco tiñan que ver cos estándares actuais. Non había retransmisións televisivas, as noticias chegaban con días de atraso e só uns poucos privilexiados podían seguir os encontros en directo desde as bancadas.

O torneo foi medrando en emoción ata desembocar nunha final soñada entre Uruguai e Arxentina. Ante máis de 68.000 espectadores, os anfitrións impuxéronse por 4-2 despois de remontar un 1-2 adverso ó descanso. Uruguai converteuse así no primeiro campión do mundo, iniciando unha historia que, case un século despois, continúa escribíndose.

Noventa e seis anos despois, todo mudou. O Mundial converteuse nun fenómeno planetario que paraliza países enteiros, mobiliza millóns de afeccionados e xera audiencias que ningún outro acontecemento deportivo consegue igualar. É dicir, a ilusión de conquistar o mundo a través dun balón.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 11 de xullo de 2026

PALABRAS QUE TAMÉN SON MEMORIA

Goldrei o río Arnoia á altura da ponte que leva a Foncuberta. Ben podía cruzar por esa ponte cara á Parrumeira, pero non. Aquel día apetecíame meterme no río, mollar os pés e goldralo.

O Dicionario da Real Academia Galega non recolle este significado da palabra goldrar como acción de cruzar un río descalzo, cos pantalóns arremangados ata os xeonllos ou ata onde dean de si. Para a RAG, goldrar significa preparar [as peles] para que solten o pelame e logo curtilas. Tamén define a goldra como a materia que desprende algo ó podrecer. Nada máis.

Envieilles unha consulta para preguntar por ese outro significado. Cando responderon, indicáronme que o termo aparece recollido polo sacerdote, profesor, lingüista e etnógrafo Eligio Rivas Quintas, quen dá a entender que este uso é propio da contorna de Baños de Molgas e doutros concellos limítrofes.

Eu son dos que pensan que, hoxe en día, os dicionarios deberían recoller todas aquelas palabras que emprega unha parte significativa da poboación. A capacidade que ofrecen os medios dixitais permite incorporar tamén formas consideradas incorrectas ou variantes dialectais, sempre indicando a súa condición e remitindo á forma normativa correspondente. Un dicionario tamén é un espello da lingua viva.

Pola miña zona sempre se dixo goldrar. E tamén carrancoña, augana, atugar e outras palabras que agora mesmo non me veñen á memoria e que tampouco aparecen nos dicionarios galegos. Con todo, forman parte da miña fala desde que teño recordo.

Así que, mentres a RAG investiga, eu seguirei goldrando o Arnoia camiño da Porfía, no monte de Pinouzos, en Baños de Molgas. Cando eramos rapaces e iamos coas vacas para o monte, antes de existir esa ponte, había que goldrar o río si ou si. Era a única maneira de pasar, a non ser que tivésemos un burro que nos fixese o servizo.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 9 de xullo de 2026

Foto: Lugar polo que goldrabamos o río antes de existir a ponte (Baños de Molgas)