ONDE LATEXAN AS PALABRAS

Empezo. Un novo caderno. Un agasallo polo aniversario. Un caderno no que caerán feixes de relatos, pingas de orballo, ruxerruxes de feitos, moreas de pensamentos e latexos de sentimentos. Un caderno no que será de día e se fará de noite, no que os soños bailarán ó ritmo do rock and roll de Elvis Presley e asubiarán os spaghetti western de Ennio Morricone.

Neste novo caderno, a luz daralle paso á escuridade; no barullo haberá momentos de silencio, e o silencio durmirá sobre a almofada dos desexos. O lobo ouleará desde un outeiro e a noite pecha será a raíña das palpitacións acompasadas do tempo.

Haberá relatos nucleares e inmaculados, narrativas universais e aldeás, terrícolas e marítimas, labregas e filosóficas. Haberá camiños por escoller e carreiros fixos, con atrancos e sen eles. Haberá paz e sosego, ebulición e excitación; haberá risas, e penas, e pesares, e berros, e bicos, e abrazos.

Neste novo caderno, cada palabra dirá algo, cada frase subirá o ton ou calmará as ansias, cada parágrafo tensará o relato e cada historia pousará todo iso nas páxinas brancas que explicarán toda unha vida. A vida consiste en contar e deixar correr. Por este caderno pasarán vidas.

Xa está practicamente completa a primeira páxina desta estrea, na que se di algo e non se di nada, na que as pingas de orballo caen mansamente coa intención de abrir camiño ó que queda por dicir. Nesta primeira páxina, xa nada máis. Nas seguintes, a tinta azul dos pensamentos marcará os tempos.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 7 de abril de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Martes, 7 de abril de 2026

O FILLO DA PESETA

Pecho os ollos. Así vexo con maior claridade. Penso, non na morte da becerra, senón na peseta. Á miña nai chamábanlle A Peseta. Eu, ó principio, pensei que seriamos ricos, pero axiña vin que andar detrás de tres vacas e un burro non era ningunha riqueza. Despois, pouco a pouco, fun sabendo o significado real do alcume de miña nai.

Seica era “lixeira de cascos”. Nin sequera unha bailanacriba, senón que, ó parecer, lle fervía a peseta. Aí foi cando realmente empecei a entender o auténtico sentido do seu alcume. A partir de aí mirábaa e... pobre, dábame pena. Xa estaba velliña, a pesar de que, por idade, aínda non alcanzase esa categoría de madurez; pero o traballo do campo e, agora imaxino, o outro “traballo”, fórona murchando, mirrando, secando.

En realidade, miña nai chámase Gumersinda Sotelo Castro e é filla da Conacha. Xa para rematala! Quizais entón non fose cousa de mamá ser lixeira de cascos; quizais lle viñese o “asunto” de herdanza, de sangue. Agora mesmo, cos ollos pechados, non me queda outra que compadecerme das dúas. Vou poñer a escusa dos tempos duros, dos tempos da miseria, do malvivir e das defensas que cada quen tiña que levar a cabo como mellor soubese ou puidese.

Eu chámome Gumersindo... para acabar de rematala! No carné de identidade, pero para a veciñanza e mesmo para toda a contorna, son O Fillo da Peseta (menos mal que non me chaman O Can). Teño dezasete anos. Mañá cumpro os dezaoito e xa lle dixen á miña nai que marcharía. Para onde non sei, pero non quero seguir sendo O Fillo da Peseta. Polo significado da mesma. Abro os ollos e non vexo un carallo.

Finca Fierro. Barbadás. Martes, 7 de abril de 2026

O ESPELLO DEFORMADO DO CINEMA

O ser humano é, por natureza, un ser profundamente contraditorio. Tan axiña critica con dureza como, ó pouco, se desfai en loanzas. Nun intre pode insultar e, no seguinte, suplicar ou admirar aquilo mesmo que antes desprezaba. Esta dualidade, case inherente á condición humana, reflíctese con especial claridade no ámbito cultural.

Non hai tantos anos, unha boa parte da sociedade renegaba do chamado “landismo”, da parella cómica Esteso e Pajares e das coñecidas españoladas. Considerábanse produtos de escaso valor, simples, vulgares e pouco dignos dunha cultura cinematográfica que aspirase a algo máis elevado. Porén, o paso do tempo semella ter cambiado pouco as cousas, ou tal vez as mudou para peor, pois agora asistimos a unha entrega masiva ó fenómeno coñecido como “torrentismo”.

Santiago Segura leva xa rodadas seis películas de Torrente, cun personaxe que encarna moitos dos valores que, en teoría, a sociedade actual di rexeitar: é racista, machista, corrupto, franquista, alcólico e dunha vulgaridade extrema. Trátase dun individuo basto, groseiro e chocalleiro, un compendio de todo aquilo que publicamente criticamos unha e outra vez. Realmente renegamos deses comportamentos ou simplemente finximos facelo?

Debo recoñecer que nunca vin unha película completa de Torrente. A simple visualización dun tráiler foi suficiente para afastarme delas. Aínda así, e malia escribir sobre o fenómeno, non agocho a miña antipatía tanto polo personaxe como polo seu creador. Non obstante, este texto non pretende ser unha crítica persoal nin un ataque directo, senón unha reflexión máis ampla.

O verdadeiro eixe deste relato reside na contradición cultural do noso país. Os filmes de Torrente baten récords de audiencia e enchen salas, a pesar de seren obras que dificilmente poden asociarse co concepto de calidade cinematográfica. Mentres tanto, grandes nomes do cinema español —como Saura, Buñuel, Bardem, Erice ou Bigas Luna— non aparecen nin sequera entre as 50 películas máis vistas.

Este dato resulta, cando menos, revelador. Non estamos a falar de figuras menores, senón de auténticos referentes da historia do cinema. A súa ausencia nas listas de maior audiencia pon de manifesto unha realidade incómoda: o éxito comercial non sempre vai da man do valor artístico.

Dito doutro xeito: máis que contradición, o que existe é unha preocupante pobreza cultural que se manifesta no que vemos, no que consumimos e, sobre todo, no que decidimos valorar.

    Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Mércores, 1 de abril de 2026

    Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 4 de abril de 2026

A MOCHILA DA MEMORIA

El mirouna de esguello. Ela estaba no asento do copiloto, suxeita a unha pequena mochila negra. Ían camiño de Muros.

De cando en vez, a nostalxia del estaba preñada de melancolía. A dela, pobre, flotaba polo pequeno espazo interior do vehículo.

El conducía. Ela cantaruxaba cantos gregorianos. El, escoitándoa, sorría. Din que a melancolía é o pracer de estar triste. Eles, os dous, estaban melancólicos, si, pero non tristes. Ían ó que ían.

A entrada a Muros foi algo caótica: feiras, mercados, procesións de Semana Santa, de paixón. Paixón como a deles. Viron a áncora e volveron sorrir. Sabían que aquela áncora tiña historia. Non puideron cumprir o seu desexo alí mesmo porque, xusto ó seu carón, na peaña da áncora, había moreas de roupa. E tampouco era plan de luxar a vestimenta.

El volveuna mirar de esguello. Ela seguía acordoada, atada á mochila. Mirouno de fronte e asentiu. Marcharon xuntos na procura das augas do mar. Sen dubidar.

El abrazouse á mochila e deixou que se espallasen os recordos: os días de ir e vir, os instantes fermosos e mesmo as carraxes que, de cando en vez, asoman na vida de calquera. Ela, mentres se ía, sorríalle a el, á memoria compartida, ó tempo vivido xuntos.

Repetiron practicamente o mesmo en Lira. Porque había que ir a Lira. Muros e Lira, Lira e Muros. Como tiña que ser.

En Lira, desde o paseo marítimo, el espallou de novo as lembranzas baixo o sorriso dela. Ela deixouse ir e, baixo os mesmos cantos gregorianos, quedou durmindo o soño dos xustos, placidamente, coa conciencia tranquila e unha fonda paz interior. El soltou un salouco. Ela nadou cara ó infinito e máis alá.

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 3 de abril de 2026

Foto: Praia Mar de Lira (Carnota - A Coruña)

ENTRE O RELOXO E O CARALLO

Miro o reloxo. Marca a hora tal. Que máis dá o instante, o momento. A fin de contas o tempo pasa e todo cambia. A vida segue. O loureiro continúa verde. A flor de toxo resplandece. O vento, ás veces, asubía. E os paxariños cantan e gaban a Deus, como dicía aquel.

Deixo de mirar o reloxo e escoito música. Din que a música amansa ás feras. A min non me amansa porque son un pan bendito... ou iso digo eu. Miña nai dicíame algunha vez que eu lle saíra torto. E o que di unha nai vai á misa. Eu ben sabía que se refería á política. Mais, por moito aviso materno, este paisano non comungou con rodas de muíño. E alá cada quen coa súa conciencia.

Volvo mirar o reloxo e, efectivamente, o tempo pasou. Dicía Henry Van Dyke que “o tempo é demasiado lento para aqueles que esperan, demasiado rápido para aqueles que temen, demasiado longo para aqueles que lamentan, demasiado curto para aqueles que celebran. Pero para quen ama, o tempo é eterno”. Porén, para un galego, o tempo non precisa dunha definición tan longa, porque, para un galego, o tempo é o carallo!

O carallo. O auténtico patrón de Galicia. A palabra que serve tanto para o tute como para a brisca. Arre carallo! Manda carallo! Tocar o carallo. No quinto carallo. Fai un sol do carallo. Vai rañar o carallo! Non me toques o carallo! Que carallo che importa! Déixate de caralladas! É un home de carallo! Que carallo pasa? O dito: o patrón de Galicia. Por certo, o segundo patrón da nosa terra é o toxo. A flor súa flor é a raíña da nosa esencia.

Agora, nin reloxo nin carallos: todo ten o seu principio e o seu fin. Aquí poño o remate, o fin.

Finca Fierro. Barbadás. Xoves, 2 de abril de 2026

DO VISO Ó FRAGOSO

Levaba tempo sen facer rutas turísticas. Case —ou sen case— podería dicir que anos. O outro día, non sei onde, vin e lin a palabra Lobeira. Díxenme que aí nunca estivera e que xa chegara o momento de ir. É máis, desde ese instante comecei a tramar a idea de visitar todas aquelas capitais municipais nas que aínda non puxera os pés.

E xa que a intención era ir a Lobeira, tampouco quería facelo ás cegas. Busquei información e atopei, polo menos, dous lugares de interese: a capela da Nosa Señora do Viso e a Fervenza do Grou.

Xa diante da Nosa Señora do Viso quedei algo abraiado pola súa marabillosa situación: no macizo da Serra do Leboreiro, desde onde se divisa unha boa parte da comarca. Atópase a 852 metros de altitude e a capela presenta un arco de medio punto. Ademais da súa localización privilexiada, chama a atención o conxunto do recinto e o ben conservado que está.

A través do guasap recomendáronme achegarme ata Grou para tomar un café. Fun e alí ninguén soubo darme razón da Fervenza do Grou —agora sei tamén que lle chaman Fecha dos Infernos de Baixo—. Con todo, faláronme da Fervenza do Fragoso —ou Corga do Poleiro—, e con iso xa me abondaba: que fose fervenza, ruxidoira, seimeira ou catarata.

É certo que, para vela, tiven que percorrer un carreiro rozado pero con bastantes atrancos que dificultaban a andaina. Hai un camiño que leva a un miradoiro, mais, como me advertiran que desde alí non se podía ver o salto de auga, nin o intentei. Por iso optei polo carreiro de abaixo. Non cheguei ó alto de todo da fervenza, pero o que vin foi suficiente para deixarme o bico doce e confirmar que pagara a pena percorrer tantos quilómetros.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 31 de marzo de 2026

LECTURA EN MOVEMENTO

Saín da casa cunha bolsa de lixo nunha man e dúas caixas de cartón na outra. A bolsa, para o contedor verde; o cartón, para o azul. Seguín camiño. No atallo, asombreime do moito que medraran as herbas, e as patacas dun veciño ó final do carreiro. Antes incluso de chegar ó paseo do río dos Muíños, xa abrira o libro “Minnesota”, de Joe Nesbø.

Paso a paso, fun pasando páxinas a esgalla. Cando cheguei ó parque dos Patos, boteille unha ollada o meu —xa amigo— ganso. Sorrín ó lembrar unha amiga que di que ela sempre lle chamará “oca” e, ó río, Barbañica, porque leva toda a vida chamándolles así.

Pasado o parque dos Patos da Valenzá, non tardei en sentar no pequeno muro do paseo. Si, aínda que pareza mentira, ás veces sento. Dígoo porque como sempre sinalo que leo andando... pero tamén me deteño. Só un intre: unhas veces para facer tempo e, outras, ata chegar a un novo capítulo.

Logo dese ínfimo descanso, reiniciei o paseo e a lectura. Había algo de barullo á altura do campo de fútbol dos Carrís, mais non impediu que seguise a trama do libro. Os últimos metros do percorrido tiven que facelos con moita lentitude e mesmo con algunha que outra parada para poder alcanzar un novo capítulo e colocar alí o marcapáxinas plastificado, no que asoma unha foto da Aira de Arriba, un debuxo dos Milagres e o nome de Baños de Molgas.

Pechei o libro, puxen os auriculares, abrín Spotify e emprendín o camiño de volta á casa pola avenida de Celanova, con parada incluída para saborear un café e contar o que acabo de contar.

Café Alumbre. A Valenzá. Domingo, 29 de marzo de 2026