O VIRACHAQUETAS DOS VERSOS

Son o virachaquetas dos versos; vou dun a outro como alma en pena e coa conciencia negra. E con tanto ir e virar non consigo completar o poema. É igual; eu son pura poesía... de versos soltos. Ou libres.

Son o botafumeiro da aurora. Madrugo queimando pólvora tras os “atracadores” da posguerra. Subo outeiros, chouto valados, cruzo ríos, pateo vales e cando vexo algún “asaltador”, disparo. Menos mal que disparo tan só cun deses versos soltos dunha ditadura que nos esmagou.

Son o lercha que non deixa torre en pé nin candea acesa. Aínda que, ás veces —a maioría das veces—, non diga nada que ninguén saiba. Pero queda bravo esbardallar sobre a conciencia de moitos. A miña sempre queda tranquila... aínda que siga negra.

Son Víctor Manuel protestando, Elvis Presley movendo á pelve, Sabina versificando e o fillo da Generosa dicindo que dúas máis dúas son catro e que aquí paz e despois gloria. Son o virachaquetas dos ruxerruxes.

Son o tifón na calma, o silencio no ruído, o lobo no rabaño de ovellas, o inmigrante na patria racista, o migallo de pan na pota do caldo e a flor do toxo na gaiola do desexo. Son o Xesucristo que non fai milagres e o demo que bendí todas as boas accións.

Son o virachaquetas das bandas sonoras. De Hans Zimmer paso a Alexandre Desplat, de Morricone a Vangelis, de Alberto Iglesias a John Williams, de Leonard Bernstein a Max Steiner, John Barry, Jerry Goldsmith, James Horner, Danny Elfman, Nino Rota, Rachel Portman, Henry Mancini, Bill Conti ou Maurice Jarre...

Son Casablanca e o Titanic e a Perla Negra e Jack Sparrow e Mad Max e Supermán.

Son o ganso do poema sen versos.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 24 de abril de 2026

DESTINO TRUNCADO EN GABÓN

O 27 de abril de 1993 (cúmprense hoxe 33 anos) produciuse unha das maiores traxedias da historia do fútbol africano. A selección nacional de Zambia viaxaba cara a Senegal para disputar un partido de clasificación para o Mundial de Fútbol de 1994 cando o avión no que se desprazaban sufriu un accidente mortal preto de Libreville, capital de Gabón.

O equipo zambiano era considerado unha das mellores xeracións da súa historia. Viñan de derrotar por 3-0 a Mauricio nun encontro de clasificación para a Copa de África e agora debían afrontar outro reto decisivo: gañar a Senegal para seguir soñando coa súa primeira participación nun Mundial.

O avión era un modelo militar de Havilland Canada DHC-5 Buffalo pertencente á forza aérea zambiana. O percorrido incluía varias escalas para recargar combustible: primeiro en Brazzaville, despois en Libreville e máis tarde en Abidjan antes de chegar a Dakar.

Durante a primeira parada xa se detectaran problemas mecánicos nun dos motores, pero o voo continuou. Poucos minutos despois de despegar de Libreville, un motor incendiouse. O piloto, confundido por un fallo nos instrumentos e afectado polo cansazo, apagou por erro o motor que funcionaba correctamente. O avión perdeu toda a potencia e acabou caendo no océano Atlántico, a uns 500 metros da costa de Gabón.

Non houbo superviventes. Morreron as 30 persoas que viaxaban a bordo: 18 futbolistas, membros do corpo técnico e cinco tripulantes. Entre as vítimas estaba o adestrador Godfrey Chitalu, unha lenda do fútbol zambiano. A noticia provocou unha enorme conmoción en África e no resto do mundo. Miles de persoas acudiron ós funerais celebrados en Lusaka.

A pesar da dor, Zambia reconstruíu rapidamente o seu equipo e conseguiu chegar á final da Copa Africana de Nacións de 1994.

Anos despois, en 2012, a selección zambiana conquistou a súa primeira Copa de África precisamente en Gabón, moi preto do lugar da traxedia. Esta vitoria dedicáronlla ós xogadores falecidos en 1993 e converteuse nun símbolo de superación e memoria.

Hoxe, o accidente de Libreville, segue a lembrarse como unha das páxinas máis tristes da historia do deporte africano, pois en Europa, África conta pouco.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 25 de abril de 2026

O ACTO CARITATIVO DO DÍA

Acabo de efectuar o acto caritativo do día. Por un bo tempo terei a conciencia tranquila. Case podería dicir que debería morrer coa alma enchida.

Saín ler —como adoito facer regularmente polas tardes— polo paseo do río dos Muíños, tamén como homenaxe ó Día do Libro. Por dúas ou tres veces sentei á sombra para tomar folgos, pois, aínda que o sol non brillaba con forza, o bochorno era enorme, mesmo molesto.

Como sempre remato a lectura ó chegar ó parque da Liberdade, é dicir, á avenida de Celanova, é a partir de aí cando fago traballar algo á cabeza buscando algo —un tema, unha frase, un acto, unha visión; ás veces chega simplemente unha palabra— sobre o que escribir.

Ós poucos metros cruceime cunha parella e dous nenos que mesmo me obrigaron a botar o pé fóra da beirarrúa para deixalos pasar. Uns pasos máis adiante vin algo no chan: un trapo, unha peza de roupa. Nun primeiro momento pensei que sería un fargallo e xa comecei a botar pestes pola porcallada da xente. Porén, e como as veces si penso que son algo intelixente, relacionei a parella coa vestimenta: volvín a cabeza e vin que a muller levaba outra peza de roupa colgada do bolso. Asimilei aquela coa que estaba no chan e tamén co dous nenos.

Sen sequera recoller a indumentaria, xa estaba chamando —máis ben berrando, porque a distancia xa era considerable— por eles. Volvéronse, sinaleilles a peza (unha chaquetiña) e a muller xa levou as mans á cabeza. Non oín ben o que dicían, mais o home xa lle estaba a reprochar a perda. Tranquiliceina cun sorriso e coa idea de que estas cousas pasan nas mellores familias.

Deume as grazas, inchóuseme o peito e souben que acababa de realizar o acto bondadoso do día. Como debe ser.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 23 de abril de 2026

OS PASOS REGULAMENTARIOS

Como tiña que cumprir cos pasos regulamentarios para que, segundo os que entenden, a saúde non se escangalle demasiado, non me quedou outra que poñerme ó camiño. Mirei cara ó horizonte e andei.

Andei detrás dos toxos verdes e das almas en pena. Andei á beira dun lagarto e por riba dun valado. Non tardei en facer unha pequena paradiña para recoller un verso que caera dun poema. Ó mellor deixárase caer. Ou tirárase el mesmo. Os versos libres, ás veces, son a hostia.

Andei con pasos caladiños e trepando con forza para facer algo de ruído. O ruído, penso eu, era máis ben para escorrentar o medo. O medo é como ese verso solto: libre. Porén, cando andaba en silencio, a melancolía rañaba, rabuñaba nas entrañas da memoria. Porque a memoria está precisamente aí para botarmos man dela. E hai recordos que empreñan a un de nostalxia.

Cando levaba a metade dos pasos regulamentarios, botei man da miña intelixencia e díxenme que aínda me quedaba a outra metade. De algo tiñan que valer as ensinanzas de don Graciliano. Por certo, tamén andei por aqueles tempos da infancia e da escola: era un neno espelido e experto en matemáticas. Co paso do tempo, a nugalla sumou e a intelixencia restou de tal maneira que acabei convertido nun estudante inepto que só se desenvolvía ben coas novelas do Oeste.

Non tardei en decatarme de que me quedaban dez pasos para completar os regulamentarios. Deinos contándoos mentalmente: un, dous, tres, catro... e dez. Primeiro berrei e despois ouleei. Ouleei pola carrapuchiña vermella e polo verso libre.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Mércores, 22 de abril de 2026

MANUAL DE INUTILIDADE TECNOLÓXICA

Quixen manipular nunha aplicación do móbil e non houbo maneira. En asuntos informáticos, tecnolóxicos e de redes sociais ando peixe. Aínda que o peixe non anda, que nada. Eu tampouco arreo, non tiro cara adiante porque, agora mesmo, estou quieto. Igual ca o móbil.

Está quieto porque non sei manexalo. Eu son máis de escribir, de andar, de ler, de berrar e de asubiar. Eu son o rei do polo frito. Perdón, ese era Ramoncín. Menos mal que si son rei de min mesmo. Porque, máis alá diso, non son nada: non sei mandar e nin sequera consigo mandar na aplicación do móbil.

Ó mellor é porque non o intento demasiado. Porque non experimento. Porque non furgo nin fochico. Dúas palabras ben fermosas. E as dúas empezan por efe: furgar e fochicar.

Furgar: escarvar superficialmente en algo; manipular algo alterando a súa disposición; ou andar co dedo no nariz. Deste último significado hai moitos exemplos. Abonda con parar nun semáforo e contemplar o panorama: máis dun condutor anda furgando nesa protuberancia.

Fochicar: escarvar na terra; manipular cousas que estaban en orde deixándoas revoltas ou en mal estado; facer calquera cousa a medias e sen maña; ou realizar o acto sexual. Esta última é a mellor definición: a que máis enche, a que máis se goza, a que máis se desexa.

Furgando e fochicando no móbil non saquei nada en claro. Mellor dito: non saquei nada. Porque para certas cousas non valgo un carallo.

Respiro porque, se non o fago, afogo. E por sorte sigo vivo... furgando e fochicando no móbil, a ver se a sorte acompaña, se nace un corvo branco, se soa a frauta. Aínda que, pensándoo ben, pouco vai soar. Porque onde non hai intelixencia, pouco se pode resolver.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 21 de abril de 2026

O GANSO QUE QUERÍA OULEAR

Quero ladrar coma un can e oulear coma un lobo, pero a natureza, sempre tan caprichosa, decidiu que o meu destino fose emitir algo parecido ó miau desafinado dun gato constipado.

Son o ganso do Parque dos Patos da Valenzá, aínda que, de cando en vez, collo impulso, bato as ás con dignidade e consigo chegar ata a Frieira das Mestras, por terras Baños de Molgas. Non sen esforzo: unha vez custoume tanto a viaxe que tiven que facer escala no peitoril da Ponte das Cepas, coa lingua fóra e a honra ferida.

Eu son ganso, si, pero no fondo nacín para ser lobo. Sempre quixen oulear. Ouleei moito desde o alto de Sudalomba e desde os barrancos de Barricobos, lugares de grande resonancia para quen ten aspiracións artísticas. Pero nada: o que me sae é un son ridículo que espanta máis pola pena ca polo medo.

E iso que veño de boa familia. Saín dun ovo asentado na beira esquerda do río Arnoia, xusto á altura da Pitediña, un lugar humilde pero con categoría. O problema foi que meus pais tiveron que emigrar cando uns veciños moi espelidos decidiron mover a auga da Frieira cara a outros terreos, porque xa se sabe que sempre hai quen ten moitas ganas de regar... as terras alleas.

Agora vivo bastante ben. Teño comida, teño estanque e teño público. Pero sigo coa mesma teima: ladrar coma un can e oulear coma un lobo. Máis ben oulear, que ladrar xa me parece pouco ambicioso. Repítoo sen vergoña: eu quería ser lobo.

Pero non. Son o ganso que corre detrás das pombas e dos patos para manter certa reputación. Cando non os collo, emito un son raro, case con bágoas nos ollos e a dignidade ferida, porque no fondo eu quería facer un ouveo deses que estremecen os montes. Mais a vida é así: cada quen ten que apandar co que lle tocou. Uns nacen lobos, outros cans e outros, coma min, nacemos gansos con exceso de ambición.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 20 de abril de 2026

Foto: A Frieira (Baños de Molgas)

A PROBA DA SUOR

Collín a gadaña e un caldeiro de metal e marchei segar a herba ó lameiro do Río Vello. Alí mesmo, á sombra duns amieiros, cravuñei a gadaña e, cando rematei de preparalo todo, púxenme á faena. Antes, iso si, colguei o caldeiro ó pescozo. E empecei a segar.

A estampa que ofrecía co caldeiro colgado debía ser bastante esperpéntica. Para que levar o caldeiro desa maneira e nesa parte do corpo? Moi sinxelo: para recoller a suor. “Ganarás o pan coa suor da túa fronte”, din, e eu quería comprobalo. Ademais, tiña curiosidade por saber canto suaba. Ós dez cabañóns aínda non caera a primeira gota. Son dos que case non súan nada. Porén, ante certos esforzos físicos, con sorte, igual pingo algunha gota.

No cabañón número trinta foi cando caeu a primeira. Rematei o lameiro con tan só unha pinga de suor! Marchei á casa, collín o pico e a pa e fun facer un pozo, só coa intención de ver se suaba. “Dándolle a estas dúas ferramentas todo o día, malo será”, pensei. O caldeiro estorbábame bastante, pero seguín teimando. Con todo, despois de vinte metros de profundidade, apenas pingaran tres gotas.

Seguín realizando traballos a esgalla: cortar leña, carrexar pedras, cavar máis fondo... e nada de nada. A suor resistíase como se fose un ben escaso.

Un pouco máis tarde decateime de algo inesperado: como realmente suaba, e ademais a cachón, era pensando. Pensando intensamente. Os pensamentos facíanme suar! En pouco máis de media hora, mergullado en reflexións fondas, case enchín o caldeiro. Desde aquel día comprendín que non todo esforzo é físico, e que ás veces a mente traballa moito máis ca o corpo.

Café Brétema. A Valenzá. Domingo, 19 de abril de 2026