MORRER ANTES DE CAER

O que me pasou o outro día sáese dos límites da realidade, da lóxica e, se me apuran, tamén do sentido común: resucitei de entre os mortos. Tal como o digo e tal como o vou contar.

Morrera dun infarto de miocardio cando me vin colgado da ponte das Cepas. O susto foi monumental: mirei para o río Arnoia, alá embaixo, tan ó fondo que me pareceu que estaba noutro concello e nin tempo tiven de deixarme caer.

Eu presentárame alí ás seis da tarde coa intención de saltar de boas a primeiras. Non por suicidarme, que tampouco hai que poñerse dramáticos, senón por curiosidade científica: quería saber como se cae desde case cincuenta metros e, de paso, comprobar se era posible caer de pé no medio do río. Un experimento coma outro calquera, aínda que recoñezo que o método era un pouco definitivo.

Non sei como caín, porque antes de soltar as mans xa estaba morto. Polo infarto. Axiña me atoparon, grazas a que eu deixara avisado nas redes que me ía tirar. As cousas ou se fan ben ou non se fan. O primeiro en chegar foi precisamente o médico de Baños de Molgas, que certificou a miña morte e confirmou que, aínda que o infarto non se me adiantase, o deceso viña de camiño.

Do río sacáronme coma quen recolle un saco despois da feira: máis que escarallado, roto por completo. Eu xa daba por rematada a experiencia, con moi pouco entusiasmo, todo hai que dicilo. Pero, contra todo prognóstico, ó pouco tempo volvín á vida. E aquí comeza a parte que nin eu mesmo dou explicado.

Porque resucitei sen feridas, sen traumas e, cousa aínda máis rara, sen ganas de volver probar. Ninguén sabe como volvín de entre os mortos; máis ben de entre os esnaquizados. Pero volvín.

Café Brétema. A Valenzá. Mércores, 23 de setembro de 2026

CAFÉ PARA A APOCALIPSE

Teño a boca seca. A calor é moita, mesmo andando pola sombra. Andei polo paseo do regato dos Muíños lendo en “Brooklyn Follies”, de Paul Auster. Á sombra aínda se pode ir tirando, pero cada vez que tocaba pasar polo sol era como morrer un pouco... asfixiado, sufocado, coa dignidade xusta para chegar ó seguinte anaco de sombra. Ó final, máis que ler a Auster, parecía que estaba esperando pola miña autopsia.

Teño a boca seca. Van traerme o café. Sempre oín dicir que o café é bo para cortar a sede, aínda que nunca entendín moi ben como unha cousa quente pode solucionar outra cousa quente. Eu sede non teño —son de pouco beber—; simplemente teño a boca seca. Que o café corte ou non corte a sede dáme igual. Eu tomo café porque é o que tomo. Se mo trouxesen salgado, supoño que tamén o tomaría. Hai hábitos que están por riba da meteoroloxía e mesmo da razón.

Vaise acabar o mundo. Non digo que sexa hoxe, pero con estas temperaturas, a practicamente finais de setembro, tampouco sería unha sorpresa. E ben pensado, se se acaba o mundo, non é tanta perda. Temos asumido que imos morrer todos, uns antes e outros despois. Así que, chegados ó caso, tanto ten morrer por separado como facer unha morte colectiva e aforrar trámites.

Non habería velorios, nin enterros, nin responsos, nin curas, nin aquelas visitas nas que todo o mundo di que era unha boa persoa. Seríamos simplemente corpos mortos espallados polos confíns do universo. A Terra desaparecería e o universo seguiría sendo universo, que é unha maneira bastante indiferente de dicir que non nos necesitaba.

Con sorte, se hai vida máis alá das estrelas, máis alá do infinito, e se os extraterrestres son espelidos, igual aproveitan o noso desastre para algo: abono para os seus terreos, por exemplo. Dáme que toda poboación mundial dá para moita semente.

Café Brétema. A Valenzá. Martes, 22 de setembro de 2026

A CITA CO ESPÍRITO MALIGNO

Citei ó espírito maligno na aldea dos Escornabios. Que dis, ho?, preguntoume Nemesio Bouzas, con claros síntomas de botarse a rir. Dubidei un bo cacho en explicarlle a miña situación nocturna. Esa na que os pesadelos furgan na conciencia e me espertan cada dous por tres. Por iso eu sempre digo, e sempre desexo, soñar esperto; desta maneira fágoo ó meu xeito.

Claro que, se me paro a explicarlle o asunto a Nemesio, pásaseme a citación. Porque, falando claro, non sei que será peor: se este home ou o meu espírito maligno.

Nemesio Bouzas Alacrán é fillo da señora Generosa e do señor Eladio, O Chimpafigos. Fáltalle unha fervura —ó fillo, non ó pai— e nunca ten présa. Quen máis, quen menos, foxe del a fume de carozo. Porén, hai ocasións nas que non queda outra que botar unhas parolas con el. Á parte do seu estado mental, ten arranques de carraxe que axiña o animan a botar man da forza bruta. É bo home, é un inocente ata que deixa de selo.

Nun alustro, opto por miralo de esguello e déixolle caer, con présa, que o espírito maligno non me esperará se me atraso só que sexan dous minutos.

Por unha vez, move a cabeza en sinal de entendemento e mesmo se aparta para un lado para deixarme pasar. Ata me desexa un bo día e unha boa viaxe deica a aldea dos Escornabois, que está a pouco máis de douscentos metros.

Cando cheguei, fun eu o que tivo que esperar uns longos minutos polo espírito maligno. Pero tan axiña como asomou, e sen máis preámbulos, canteille as corenta, e marchou el e marchei eu. Á volta tiven sorte de non atoparme co Nemesio.

Café Brétema. A Valenzá. Venres, 18 de setembro de 2026

O AVOGADO QUE CONQUISTOU A TELEVISIÓN

Hoxe cúmprense 69 anos da chegada á cadea estadounidense CBS dunha nova serie que acabaría converténdose nun clásico da televisión: “Perry Mason”. Baseada nos personaxes creados polo escritor Erle Stanley Gardner, a ficción combinaba o drama xudicial co misterio e a investigación criminal. A serie mantívose en antena durante nove tempadas, ata maio de 1966, e contou con 271 episodios. O seu protagonista era un avogado penalista dos Ánxeles especializado na defensa de persoas acusadas de crimes, especialmente de asasinato.

A estrutura dos capítulos seguía habitualmente un esquema moi recoñecible. Primeiro presentábase un conflito que remataba coa comisión dun crime e, pouco despois, as sospeitas recaían sobre unha persoa inocente. Perry Mason aceptaba a súa defensa e, coa axuda da súa secretaria Della Street e do detective privado Paul Drake, comezaba a investigar o caso. As probas parecían complicar cada vez máis a situación do acusado, ata que chegaba o momento decisivo no xulgado. Alí, mediante preguntas, contradicións e novas probas, Mason conseguía demostrar a inocencia do seu cliente e poñer ó descuberto o verdadeiro culpable.

O éxito da serie debeuse tamén, en boa medida, ó seu elenco de intérpretes. Raymond Burr converteuse no rostro inseparable de Perry Mason, nun papel que marcou a súa carreira. Ó seu lado estaban Barbara Hale, como a eficiente secretaria; William Hopper, como o investigador privado; William Talman, que interpretaba ó fiscal e era o principal adversario do artistiña nos xuízos; e Ray Collins, no papel do tenente de policía. A química entre estes personaxes contribuíu a crear unha fórmula televisiva que o público recoñecía e esperaba semana tras semana.

A repercusión de “Perry Mason” tamén chegou axiña a España. Televisión española estreou a serie o 5 de outubro de 1960, nun momento no que a televisión comezaba a entrar nos fogares españois e as producións estadounidenses adquirían unha presenza cada vez maior na programación. A cita co avogado era os xoves pola noite e a serie acadou un importante éxito popular. Permaneceu na programación durante varias tempadas, ata 1966. Posteriormente, TVE recuperou algúns episodios na segunda canle, aproveitando tamén a popularidade que Raymond Burr alcanzaría con “Ironside”.

Para os máis vellos do lugar, “Perry Mason” segue a ser unha referencia fundamental entre as series xudiciais e policiais da televisión.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 19 de setembro de 2026

A DESPEDIDA

As montañas erguíanse ao fondo, inmóbiles, como animais durmidos. Entre as flores voaban as bolboretas e, nas pólas máis altas, os paxaros anunciaban a chegada da tarde. O vento ouveaba entre os castiñeiros e arrastraba consigo o cheiro da terra húmida. Todo parecía tranquilo, demasiado tranquilo, coma se a paisaxe estivese agardando por alguén.

Ela camiñaba soa polo carreiro. Levaba unha pequena maleta na man e unha fotografía gardada no peto do abrigo. Facía anos que non regresaba a aquel lugar, pero recoñecía cada curva, cada pedra, cada sombra. Un segundo. Un minuto. Unha hora. O tempo parecía avanzar de maneira diferente alí, coma se as montañas o retivesen.

Ó chegar á vella casa, detívose diante da porta. Non había ninguén. Só un paxaro que asubiaba desde o tellado e o vento que batía contra as ventás. Por un instante, pareceulle escoitar a voz do seu pai chamándoa polo seu nome. Sorriu. Despois, un salouco escapou dos seus beizos. Abriu a porta e entrou.

Pola noite, a escuridade apoderouse de toda a bisbarra. Sentada fronte á lareira apagada, mirou a fotografía: nela aparecían os dous, moitos anos atrás, sorrindo diante daquela mesma casa. Entón comprendeu que non regresara para recuperar o pasado, senón para despedirse del. Fóra, os asubíos do vento semellaban saídos dunha banda sonora de Morricone. E, durante uns minutos, deixou que a melancolía fose o pracer de estar triste.

Á mañá seguinte marchou antes de que saíse o sol. Non levou a fotografía. Deixouna sobre a mesa, xunto á ventá. Cando se afastou pola estrada, unha bolboreta cruzou diante dos seus ollos. Ela detívose un instante, respirou fondo e continuou camiñando. O pasado quedaba atrás. O vento, mentres tanto, seguía contando a súa historia entre as montañas.

Café Alumbre. A Valenzá. Xoves, 17 de setembro de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 18 de setembro de 2026

A TEIMA DE METER OS FOCIÑOS

Modifiquei a estrutura do ADN dun cangrexo e, en vez de andar de lado, botou a voar. Non sei se foi un éxito científico ou unha auténtica putada para o cangrexo, pero o certo é que voaba. E aquí aparece a pregunta trampa: se os cangrexos andan de lado, por que dicimos «andar para atrás coma os cangrexos»? Quizais porque somos nós os que necesitamos que todo encaixe nas nosas expresións, aínda que a realidade teña a teima de non pedirnos permiso.

Pero o cangrexo non é o asunto. O asunto somos nós e esa afección tan nosa por meter os fociños onde ninguén nos chamou. Que me fixo a min o cangrexo? Nada. E, con todo, sentín a necesidade de modificalo, de darlle unhas ás para que fixese algo que nunca lle pedira facer. Se cadra porque temos esa manía de pensar que todo aquilo que non funciona como nós esperamos está mal feito.

Somos moi amigos de querer saber, de querer ditar, de querer manipular, de querer mandar, e bastante menos de obedecer, calar ou deixar estar. Queremos que os demais pensen como pensamos nós, camiñen por onde camiñamos nós e, se é posible, voen cando consideramos que chegou a hora de voar. Chamámoslle preocupación, consello, experiencia ou boas intencións. Ás veces mesmo lle poñemos un nome máis elegante: “é polo teu ben”. Curiosa expresión esa, que adoita aparecer cando alguén vai facer algo que nós non lle pedimos.

E así imos corrixindo vidas alleas: endereitamos pensamentos, limamos comportamentos e colocamos sentimentos no seu sitio. Se alguén anda de lado, queremos poñelo dereito; se vai para atrás, empurrámolo cara adiante; e se decide voar, xa aparecerá alguén para explicarlle que os cangrexos non voan e que toda a vida se fixo así.

Café Brétema. A Valenzá. Mércores, 16 de setembro de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Xoves, 17 de setembro de 2026

DIÓGENES E MÁIS EU

Dixo un tal Diógenes o Cínico, que seica era un filósofo grego —polo que tiña que ser listo, xa que filósofo non é calquera—, que o movemento demóstrase andando.

Ó mellor non o dixo ese tipo listo, porque outros tamén comentan que é un dito popular.

É igual; o caso é que a frase ten o seu aquel, xa que, aínda que é ben certo que o movemento se demostra andando, non é necesario andar para moverse.

O movemento tamén se demostra braceando, por exemplo. E hai xente que, ó falar, bracea de raio, de máis incluso. Eu mesmo braceo moito. E teño un irmán que, a maiores de bracear ó aire, hai que escaparlle un chisco, pois é dos que bracea sobre os brazos do demais. E dálle, e toca, e golpea, e abatana, e percute, e zorrega, e bate, e zurra. Como non teñas conta, déixache o brazo máis que mallado, mesmo con mazaduras.

Eu tamén teño un movemento frenético sen andar nada. O famoso tremor das pernas ou dos pés: ó estar sentado, como se tivese o baile de san Vito, empezo a taconear cos pés a tal velocidade que teño unha sobriña que, de nena, mesmo se me sentaba nas pernas para que estas deixasen de moverse. Máis o tic nervioso era e é tan forte que non hai maneira de detelo.

O movemento non só se demostra andando. A ver se, ó final, un pobre labrego, funcionario xubilado e algo paspán vai ser máis listo e intelixente ca os filósofos.

O movemento demóstrase de moitas maneiras. Mesmo botando a lingua a pacer.

Café Kibu. A Valenzá. Luns, 14 de setembro de 2026