ENTRE O LOITO E AS ELECCIÓNS

A semana que nos acaba de deixar estivo marcada por importantes acontecementos políticos e sociais, tanto en Galicia como no conxunto de España. Dúas noticias destacaron especialmente: a convocatoria anticipada das eleccións xerais para o vindeiro 29 de novembro e o falecemento de Xosé Manuel Beiras, unha das figuras máis relevantes do nacionalismo galego contemporáneo. Xunto a elas, a vivenda, os conflitos laborais e os fenómenos meteorolóxicos ocuparon un lugar destacado na actualidade.

O luns 5, o presidente do Goberno, Pedro Sánchez, anunciou a convocatoria de eleccións para o domingo 29 de novembro. A decisión abriu unha nova etapa de confrontación entre as forzas políticas, que deberán presentar as súas propostas nunha campaña electoral prevista entre o 13 e o 27 de novembro. E segundo as enquisas... que Deus nos colla confesados e, ós pensionistas, que nos colla aforrando, polo menos, ata ese 29; porque as baixadas das pensións van ter o seu aquel.

A outra gran noticia da semana chegou o xoves 8, coa morte de Xosé Manuel Beiras, ós 90 anos. Economista, profesor universitario e intelectual comprometido con Galicia, Beiras foi unha figura fundamental na evolución do nacionalismo galego. Como voceiro nacional do Bloque Nacionalista Galego durante máis de dúas décadas, destacou pola súa oposición ós gobernos de Manuel Fraga e pola defensa da identidade, da lingua e do autogoberno de Galicia. Tras abandonar o BNG, participou na fundación de Anova, mantendo o seu compromiso coa transformación política e social do país.

A súa desaparición provocou numerosas mostras de pesar e recoñecemento —agás a do seu paisano Núñez Feijóo, que de cando en vez reivindica a Castelao. Hai que foderse!—. Máis alá da súa actividade institucional, Beiras deixou unha fonda pegada no pensamento económico e político galego, así como na mobilización de varias xeracións. A súa traxectoria simboliza unha parte esencial da historia recente de Galicia e reabre o debate sobre o futuro do nacionalismo, a unidade das súas correntes e a defensa dos intereses propios nun escenario electoral especialmente importante.

Mentres tanto, a crise da vivenda continuou a xerar preocupación e mobilización cidadá. En distintos puntos de España mantivéronse as acampadas para reclamar solucións ó problema do acceso a unha vivenda digna. En Galicia tamén houbo conflitos laborais no ensino concertado, reivindicacións de melloras salariais e anuncios de mobilizacións sindicais contra o encarecemento da vida.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 10 de outubro de 2026

PENSAR É UNHA FAENA

Dosifiquei o esforzo de pensar, que ultimamente estaba pensando demasiado e iso nunca trae nada bo. Pensei na morte da becerra e descubrín que levaba xa media vida sen ter vacas, que tampouco é unha traxedia, pero dá que pensar. Pensei no silabario bendito e aquí, por fin, decateime de que pensara ben: usei tanto esa expresión que xa forma parte da miña personalidade, aínda que ultimamente anda máis de figos a béveras.

Porén, polas noites, cando durmir se converte nunha actividade para xente con sorte, volven os pensamentos pequenos, que son os peores. Que se é boi ou vaca, que se arre ou xo, que se entre Pinto e Valdemoro, que se subo ou baixo, que se a flor do toxo é branca ou amarela. E, xa postos, se as bolboretas voan ou reptan.

Así ata deixar de pensar, que é cousa bastante máis complicada do que parece. Sempre se dixo que a cabeza non para, pero o peor non é que non pare: é que ás veces ferve. (Aquí teño que facer unha paréntese porque estou escoitando a Lee Marvin cantar “Wand´rin´ Star”, e hai cousas que un non pode escoitar sen pensar nel, na súa voz e naquela marabilla que lle saíu a un home que, segundo parece, foi a única vez que cantou na súa vida.)

Sigo. Como non vai ferver a cabeza se estou falando dunha cousa e xa estou pensando noutra. Hai que dosificar o pensamento, como quen administra unha medicina ou reparte uns doces para que cheguen ata o final. O problema é que un pensamento chama por outro, e cando queres darte conta, xa tes unha romaría dentro do cranio.

Así é que vou probar e deixar a mente en branco, que parece unha cousa sinxela ata que un a intenta. Porque, en canto aparece o branco, aparece tamén o negro. E aínda queda a dúbida máis importante: se os pensamentos teñen cor, quen lla pon? Eu, por se acaso, xa non penso máis. Ou iso penso.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 6 de outubro de 2026

CRÓNICA DUN AVISTAMENTO

Levaba tempo sen vela. Ata penso que anos e anos. Unha lontra. Foi á altura do parque dos Patos, na Valenzá. Que bonita! E, para máis aquel, era noviña. Todos os animais noviños son dignos de querer, son máis simpáticos. Practicamente todos os seres vivos.

O dicionario da Real Academia Galega pon como primeira acepción o termo londra. Eu sempre as coñecín por lontras. Porén, xa o teño dito moitas veces: a riqueza da nosa lingua.

Non me deu tempo a fotografala porque, a condenada, andaba a mergullarse, a somerxerse na auga, e cando preparei a cámara do móbil xa se metera polo oco que deixaban dúas grandes pedras de granito. Tan só deixou fóra o rabo.

Eu andaba a ler. Pero ler non consiste en non apartar a ollada do libro. De cando en vez hai que mirar o panorama; tamén para non tropezar ou chocar con algo. Así, ás veces, vexo bolboretas pousándose nas flores dos toxos e outras descubro recantos do regato dos Muíños nos que non hai ningunha pinga de auga.

Estiven esperando un cacho, a ver se a lontra se animaba a saír de novo, xogar e tomar o sol. Mais, como a min as esperas desespéranme, volvín a abrir o libro “En el blanco”, de Ken Follett, e seguín coa lectura. Por pouco tempo. Axiña subín para á Avenida de Celanova para tomar un café e deixar constancia do avistamento da lontra.

Porque, tamén tomando o café... as esperas desesperan. E eu teño que facer algo. Así é que o fixen: escribín sobre a lontra. Ou londra.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 5 de outubro de 2026

Foto: Parque dos Patos. A Valenzá (Barbadás)

REMIGIO GARRIDO, UN NARRADOR DE BAÑOS DE MOLGAS

Na historia da literatura galega do século XIX hai autores que, malia deixaren unha pegada discreta, merecen ser recuperados do esquecemento. E se, ademais, naceron no concello de Baños de Molgas, a razón para recuperalos é aínda maior. É o caso de Remigio Garrido Bouzas, que naceu en 1830 e estudou no Seminario Conciliar de Ourense. Exerceu o sacerdocio en varias parroquias rurais da provincia, ata establecerse en Escornabios —fermoso topónimo—, no concello de Trasmiras, onde morreu o 7 de outubro de 1907. O vindeiro mércores cumprirase o seu 119 cabodano.

Garrido Bouzas foi tamén escritor e colaborador de O Tío Marcos da Portela, unha das publicacións fundamentais para a difusión da literatura galega no último terzo do século XIX. Nas súas páxinas empregou o curioso pseudónimo de Roque Grilo Berza, unha identidade que chegou a ser bastante coñecida entre os lectores. Segundo a investigación do Centro Ramón Piñeiro, mesmo Valentín Lamas Carvajal —o fundador dese semanario— tardou en descubrir quen se agochaba detrás daquela sinatura.

Baixo ese nome publicou tres relatos en galego. O primeiro, simplemente titulado “Conto”, apareceu en decembro de 1885. Ambientado nunha pequena aldea da Limia, ten como protagonista un abade e presenta situacións cómicas protagonizadas tamén por un grupo de mozos e pola irmá do crego. O relato combina os feitos cotiáns cos soños e pesadelos do sacerdote, empregando a confusión e o xogo de palabras como principais recursos humorísticos.

En febreiro de 1886 apareceu “No novo nome das patacas. Conto”, unha narración na que se aprecia a influencia da tradición oral. O relato comeza cun refrán sobre a pataca, presentada como alimento esencial tanto para os pobres como para os ricos. Garrido aproveita así un elemento tan común na vida rural galega para construír unha historia sinxela, popular e chea retranca.

A terceira narración é “Historia, conto, sainete ou como queira chamarse, da ama dun señor abade”, publicada en 1887. O propio título xa anuncia o ton desenfadado da obra, que recupera personaxes, ambientes e formas de contar propios do mundo rural.

A figura de Remigio Garrido Bouzas resulta, polo tanto, especialmente interesante para comprender aquela primeira narrativa galega que se foi abrindo camiño nas páxinas da prensa. Roque Grilo Berza foi unha voz agochada tras un alcume, pero os seus relatos permiten recuperar hoxe a imaxe dun escritor atento á fala popular, ós costumes e ó humor da sociedade rural do seu tempo.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 3 de outubro de 2026

UNHA POLTRONA NON OUTORGA PODERES DIVINOS

Cando me enviaron un audio sobre o comportamento do alcaldiño de Oleiros —a categoría de alcalde vaille grande— cunha policía municipal, despois de que lle retiraran o coche, quen mo mandou preguntoume se sería certo ou se, pola contra, se trataría dunha montaxe feita con intelixencia artificial. Contesteille de inmediato que podía ser perfectamente certo, pois sei que hai moitos alcaldiños que se escudan no cargo que ocupan, coma se este lles conferise poderes divinos e celestiais. Pouco despois, tamén me enviou un recorte de prensa que confirmaba que o sucedido era real.

Todo iso, audio incluído, podería resumirse en dúas simples palabras: un impresentable. Porén, o asunto vai moito máis alá. Despois de cagarse en todo o divino e o humano, pasou a insultar a unha persoa que, quen sabe, talvez mesmo chegase a votarlle e contribuíse a instalalo nesa poltrona que algúns parecen considerar da súa propiedade para toda a vida.

Por unha vez, e sen que sirva de precedente, estou de acordo cos do PP cando reclamaron de inmediato a súa dimisión. O tipiño —porque non merece outro nome— deixou ben ás claras, co seu comportamento, a clase de persoa que é.

Agora pretende escudarse nunha suposta reacción humana. A reacción, ó saber que lle levaron o coche, tamén a puido dirixir contra si mesmo, por deixar o vehículo onde non debía. Podería ter asumido a súa responsabilidade desde o primeiro momento. Pero non: resultoulle máis doado esbardallar e poñer a parir a policía municipal.

Por certo, dentro de todo o desagradable do episodio, esa muller tivo moita sorte de non telo diante. Porque, a xulgar polo ton e polas expresións que se escoitan no audio, a impresión que transmite é que, se a tivese alí mesmo, a situación podería acabar nunha agresión física. E que ninguén pense que estou esaxerando: o nivel de violencia verbal que amosa fai temer que a cousa puidese ir moito máis alá dos insultos.

A alcaldía non é unha propiedade privada, nin o bastón de mando unha licenza para faltar ó respecto. Pero, claro, hai alcaldes e alcaldiños.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 2 de outubro de 2026

A AIRA. A SECAS

Collín a foto e contempleina, examineina con atención. Situeime no adro da igrexa. Á miña dereita, a propia igrexa de Baños de Molgas. A continuación as dúas casas nas que nacín, me criei e vivín media vida. Xa non son miñas, pero é coma se o seguiran sendo. O lugar de nacemento nunca se abandona, nunca se deixa, nunca se esquece.

En fronte, a rúa da Igrexa. Rúa pequena, xeitosa e ventosa. Rúa chea de recordos. De cando toureei un carneiro co pano das mans do pai. De cando xunguía as vacas e as poñía, eu só, ó carro sen practicamente poder co pinallo. Para suxeitalo co temoeiro ó xugo, tiña que pousalo na cabeza e rezar para que as vacas non se movesen.

Recordos de cando me vía negro para agochar na barriga, por debaixo da roupa, as novelas do Oeste ou os libros que lle tiña que esconder á nai. Nunha man levaba a vara e, na outra, algún libro da escola ou do colexio... para disimular. Lembro que, cando tiña que agacharme para facer algunha cousa, debía facer auténticos malabarismos por culpa daqueles libros escondidos.

Ó fondo da rúa e da foto, a aira. Así de simple: a aira. En realidade, era a Aira de Arriba. Agora, para os nenos, seica é a Placita. Mais, para un servidor, sempre será a aira. A secas.

Era outro mundo. Se a rúa da Igrexa, ou mesmo as dúas casas, representaban máis ben o traballo, a miseria e a disciplina da nai, a aira era a liberdade, os xogos, as amizades, as aventuras. Ó mellor, tan só de cinco ou dez minutos. Pero que minutos! Alí liberábaste dos medos, dos azoutes e dos mandados da nai. Na aira todo estaba permitido.

Gardo a foto e deixo que os recordos durman na memoria dos tempos, ata novo aviso.

Café Brétema. A Valenzá. Mércores, 30 de setembro de 2026

Foto: Aira de Arriba. Baños de Molgas (Ourense)

A MÚSICA DOS LIBROS

Sempre me gustou a música. Case sempre estou escoitando música. Non a que emiten as emisoras de radio, senón a que fun gardando ó longo dos anos nas miñas casetes e nos meus CD. Por certo, tanto unhas coma os outros, só Deus saberá como estarán no faiado, á conta da calor e, tamén, do frío.

Sigo. Agora, toda esa música —minto: só aqueles temas ou bandas sonoras que me gustan moito— busqueina nun coñecido servizo de música dixital e, entre unhas cousas e outras, teño no móbil unha lista de case trece mil títulos ou temas.

Porén, a relación non queda aí. Porque, dun tempo para acá, deume por buscar e gardar nese servizo todos aqueles temas que aparecen nos libros que estou lendo. É certo que moitas das cancións que nomean os autores xa as teño porque, máis ou menos, todos intentamos escoitar os grandes éxitos musicais. Pero, como para gustos hai cores, sempre hai autores que falan de cancións que non coñezo ou que non teño.

E é aí cando me deteño na lectura, collo o móbil e busco e gardo ese tema descoñecido. Sen escoitalo, sen saber se me vai gustar ou non, pero confiando nesa ladaíña de que me gusta toda a música. Ou, polo menos, de que escoito toda a música: desde Sés ata os Rolling Stones; desde a música coreana ata Vangelis ou Morricone; desde Melendi ata Tom Waits; desde Barbra Streisand ata Chet Baker; desde unha muiñeira ata un vals, ou desde unha polca ata o jazz.

Estou lendo o libro “Donde termina el verano”, de Elma Correa, e xa anotei dúas ou tres cancións que nomea a autora.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 26 de setembro de 2026