ENTRE A BARBARIE E A LIBERDADE

Hai datas que o calendario non debería deixar pasar sen deterse un intre. O 9 de novembro é unha delas. Un día que, en anos distintos, quedou gravado na memoria da humanidade por dous acontecementos que, aínda que de signo ben diferente, marcaron profundamente o curso da historia europea. Un deles representa a escuridade máis absoluta do ser humano; o outro, a esperanza de que os muros, mesmo os que parecen eternos, poden acabar derrubándose.

Na noite do 9 de novembro de 1938, a Alemaña nazi desencadeou unha brutal onda de violencia contra a poboación xudía. Pasou á historia co nome de Noite dos Cristais Rotos, pola multitude de escaparates esnaquizados que cubrían as rúas. Sinagogas incendiadas, comercios saqueados, vivendas arrasadas e miles de persoas humilladas e agredidas. Máis de trinta mil xudeus foron detidos e enviados a campos de concentración. Non foi un estalido espontáneo de violencia, senón unha acción organizada polo réxime nazi, que evidenciaba ata onde podía chegar o odio cando se converte en política de Estado.

Aquela devastación non foi un episodio illado, senón un dos pasos decisivos cara ó horror que viría despois: a persecución sistemática e o exterminio de millóns de persoas durante o Holocausto. A Noite dos Cristais Rotos deixou ó descuberto a indiferenza, a complicidade e o silencio dunha sociedade que, en boa medida, asistiu sen reaccionar. Porque a barbarie non sempre comeza nos campos de exterminio; ás veces comeza cando se acepta a discriminación, cando se mira para outro lado ou cando se considera que a dignidade duns seres humanos vale menos ca a doutros.

Cincuenta e un anos despois, en 1989, Europa viviu unha escena radicalmente distinta. En Berlín, tras décadas de división, o Muro que separaba a República Democrática Alemá da República Federal Alemá comezou a abrirse. Aquel símbolo de formigón, arame a vixilancia, que durante moitos anos dividira familias, amizades e vidas, converteuse de súpeto nun lugar de encontro. Miles de persoas cruzaron os pasos fronteirizos, abrazáronse, choraron e empezaron a derrubar, coas súas propias mans, unha barreira que parecía imposible de vencer.

Dous acontecementos e dúas leccións para a humanidade. En 1938, o odio levantaba muros de intolerancia e sementaba a destrución; en 1989, a vontade de liberdade derrubaba os muros que separaban os pobos. A historia pode avanzar cara á barbarie cando esquecemos a dignidade humana, pero tamén pode abrir camiños de esperanza cando os pobos deciden non resignarse.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 7 de novembro de 2026

O VOO DOS SOÑOS NA COVA DO DESEXO

Namorei das cores da bolboreta e deixei que a rula dos soños aterrase sobre as flores dun toxo, xusto á entrada da cova do desexo. Era unha tarde de outono, desas nas que o vento xoga coas follas e fai bailar os pensamentos. No ceo, unhas nubes brancas espallábanse amodiño, coma se quixesen acompañar a miña nostalxia.

Decidín quedar en silencio para gozar daquela paisaxe e compartir a maxia do momento. Todo parecía fluír ó ritmo dun blues de B.B. King ou de Bessie Smith, enchendo o ambiente dunha dozura difícil de explicar. Pensei que cada persoa podería poñerlle a súa propia música a aquel poema imaxinario, composto por sesenta e nove versos cheos de gozo, ilusión, tenrura e esperanza.

Mentres tanto, deixei que os latexos do meu corazón alborotasen o sosego da bolboreta e que os asubíos do vento empurrasen a rula cara ó horizonte. A luz do sol comezaba a esmorecer e a cova enchíase dun silencio especial, deses que non precisan palabras para expresar sentimentos. Era un silencio que namoraba o instante e facía que o tempo parecese deterse.

Alí, entre as sombras do serán e o voo dos paxaros, sentín que todo ía e viña, como aquelas nubes de algodón que viaxaban lentamente polos ronseis da melancolía. Comprendín que tamén hai beleza nos momentos tristes, porque neles se agochan lembranzas, emocións e pequenos anacos de felicidade. Xa o dicía Víctor Hugo: “A melancolía é o pracer de estar triste”.

E así, sen présa ningunha, abandoneime á maxia daquela tarde, coa esperanza de que a bolboreta, a rula e os meus soños volveran atoparse algún día na cova do desexo.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 6 de novembro de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 6 de novembro de 2026

MATAR O TEMPO

Apertei o paso. Ata daquela ía amodiño, pero xa sabía que, cando ando amodo, canso máis e antes. E eu o que quería era matar o tempo. Así que decidín acelerar a andaina, como se tivese algún sitio ó que chegar ou algo que facer.

Non tardei moito en parar. Chegara a un cruzamento de catro camiños e, de súpeto, asaltáronme as dúbidas: por cal debía coller? Como a decisión non parecía doada, sentei a pensar. Empecei a analizar as distintas posibilidades, buscando razóns para escoller un camiño ou outro. Pero, cada vez que me inclinaba por algún, aparecía un argumento que me facía cambiar de opinión. Aínda que non tiña ningunha présa, comecei a poñerme nervioso. Era normal: estaba perdendo o tempo en case trapalladas. E non esquezamos que eu saíra precisamente para matalo.

Medio desesperado, decidín deixar a elección en mans do azar. Pensei en ir eliminando os camiños a cara ou cruz. Collín os dous da esquerda, lancei ó aire unha moeda de dous euros e... caeu de canto. Volvín lanzala e, para o meu asombro, caeu outra vez de canto. Quedei mirando para a moeda sen dar creto. Empecei a pensar que me vira o demo ou que, cando menos, algo raro estaba pasando.

Como non estaba disposto a renderme, ocorréuseme outro sistema: mirar o último número das matrículas dos coches que pasasen. Do 1 ó 4. Segundo fosen aparecendo, eliminaría o camiño correspondente, empezando polo da esquerda. Ó final, cando só quedase un, ese sería o que collería. Parecíame un método tan razoable como calquera outro. Só había que esperar.

Levo dúas horas esperando e aínda non pasou ningún coche. Definitivamente, viume o demo. Volvín por onde viñera e, agora mesmo, en vez de apertar o paso, botei a correr. Había que recuperar o tempo perdido... aínda que, xa nin sei se o matara antes ou se fora el quen acabara comigo.

Café Brétema. A Valenzá. Mércores, 4 de novembro de 2026

UNHA ANDAINA POUCO ANDAINA

Levaba uns meses sen facer unha das miñas andainas. Aínda que, desta vez, case sería mellor chamarlle ruta turística e non andaina. Porque fun en coche. A Santa Mariña de Augas Santas. Aínda que, iso si, os dous últimos quilómetros fíxenos andando e... lendo.

A lectura case era obrigatoria: quería aproveitar o sol e rematar de ler o libro galego “Villardevós”, de Silvio Santiago. E remateino, claro. Quedábanme tan só corenta páxinas e, en menos de dous quilómetros, caeron.

Ó rematar o libro, e como aínda quedaba un treito para chegar a Santa Mariña, alixeirei o paso e tan só unha vez me detiven un pouco para recoller unhas cantas castañas que atopei na cuneta da esquerda. Se cadra non dan para un magosto, pero para matar o tempo e a fame con elas.

Santa Mariña de Augas Santas é unha aldea bonita, cunha fermosa igrexa, unha famosa fonte e unha interesante historia que non vou contar porque, quen máis quen menos, xa sabe dela. E, se alguén non a coñece, ala, a botar man da enciclopedia.

Logo das correspondentes fotos para subir ás redes sociais —hoxe non somos ninguén se non ensinamos as nosas vidas—, volvín polo coche e seguín pola mesma estrada, á aventura. Porque non sabía a onde ía parar aquela estrada. Pero dá igual: a algún lugar chegará. E chegou a Taboadela, para rematar en Ponte Noalla. Aí, como xa coñecía o camiño, díxenme que nun amén estaría na casa. E estiven en menos dun amén.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 2 de novembro de 2026

NON É O MESMO GANAR CA SABER GANAR

Aquel domingo tocaba xogar. Levaban semanas preparando o partido e, a dicir verdade, xa se vían co trunfo nas mans, a foto nos xornais e algunha que outra palmadiña nas costas. O caso é que, ao rematar o partido, perderon. E perderon ben. Sen escusas posibles, aínda que algún xa empezaba a culpar o árbitro, o estado da cancha e mesmo a mala sorte, que sempre ten a culpa cando non hai outro a quen botarlla.

No vestiario, mentres uns calaban e outros rabiaban, apareceu o de sempre: “O importante é participar”. E díxoo cun sorriso de circunstancias, coma se acabara de descubrir a pólvora. Todos asentiron, pero ninguén parecía moi convencido. Porque unha cousa é participar e outra ben distinta e quedar sen ganar.

O curioso veu despois. Os vencedores, que ata entón foran uns tipos bastante discretos, comezaron a pasear a súa alegría coma se acabasen de ganar unha guerra. Había que velos! Gritos, abrazos, fotografías e algunha que outra mirada de superioridade. Daquela enténdese que perder pode ser doloroso, pero ganar tamén require certa educación. Porque hai quen non sabe perder, pero tamén hai quen, en canto gana, esquece de onde vén e ata quen é.

A vida parécese bastante a ese partido. Ás veces ganas cando menos o esperas e outras perdes mesmo cando cres ter todo a favor. Querer e non poder, poder e non querer, chegar tarde ou marchar demasiado cedo... Sempre hai unha cara e unha cruz, e nunca sabemos cal nos vai tocar. O difícil non é tanto ganar ou perder, senón saber estar en cada momento.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 31 de outubro de 2026

O DÍA QUE TREMEU A TERRA E CALOU A BURGA

A burga de Baños de Molgas é un lugar mítico en toda a xeografía da contorna. Nese recanto transcorreu boa parte da vida de moitos veciños e veciñas: nos paseos para ir buscar auga nos caldeiros, nas conversas que alí se mantiñan e nas historias que, xeración tras xeración, se foron transmitindo arredor dela.

E nin nas maiores secas que puido haber desde que o mundo é mundo deixou de manar a auga polo seu cano. Ata que...

E aquí recupero parte dun artigo que este mesmo xornal me publicara o 5 de marzo de 2018:

“Non todos saben que si houbo unha vez que secou. Foi o día 1 de novembro de 1755, cando, arredor das dez da mañá, durante uns sete ou oito minutos, houbo un tremor de terra nada menos que en Lisboa, que fixo tremer as casas e igrexas. Logo, inmediatamente, sucedeu outro que durou case un cuarto de hora e no que tamén os templos, as cruces, as casas e os terreos pareceron bailar ó son do terremoto. E contan as crónicas que en Baños de Molgas a burga parou de botar auga `por espazo de dous ou tres credos´ —entre minuto e medio e dous minutos, máis ou menos—. Despois empezou a manala da cor do aceiro, con demasiada abundancia e en cantidade superior á habitual, non só polo cano, senón tamén polo corpo da propia fonte. Semella que non volveu á normalidade ata pasadas vinte e catro horas. Tamén a zona do baño que estaba ó seu carón saía do seu estado natural: a auga levantábase en ondas, como o mar cando está embravecido, cando está picado. Ós habitantes da vila entroulles, como non podía ser doutro xeito, un chisco de temor e espanto. Nas dúas noites seguintes houbo máis réplicas, aínda que de menor intensidade, ata o punto de que algúns veciños xa nin se decataron delas”.

O terremoto de Lisboa —que cumpriu onte 271 anos— foi un dos grandes desastres naturais da historia europea. O sismo, cuxo epicentro situouse no océano Atlántico, ó suroeste do cabo de San Vicente, sacudiu con enorme violencia a capital portuguesa e outras zonas do país. Moitos edificios derrubáronse e as rúas quedaron cubertas de entullos. Pouco despois, os incendios estendéronse pola cidade, agravando a destrución. E, como se non abondase, o mar retirouse e regresou en forma de enormes ondas: un tsunami que asolou as zonas costeiras e penetrou pola desembocadura do Texo. A catástrofe deixou entre 70.000 e 100.000 mortos.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 31 de outubro de 2026

ONDE NUNCA DEIXEI DE ESTAR

Deixo que a música de jazz me envolva e me confunda os pensamentos. O piano, o contrabaixo e unha trompeta que parecen falarme desde moi lonxe van abrindo pouco a pouco as portas da memoria. Fisicamente estou aquí, pero mentalmente estou alá. Estou sempre no meu Baños de Molgas. Sempre.

E aínda que algúns poidan pensar que a miña lembranza se detén na burga, na ponte vella ou neses recantos que figuran nas postais, a verdade é que o meu corazón tira máis polos montes de Pinouzos e o Medo, polos eidos das Pedradarcas e as Lagoas, polas poulas das Costelas e os Caneiros. Alí quedaron os pasos da miña nenez, os silencios das tardes de verán e aquel cheiro inconfundible da terra mollada despois da chuvia. Cada pedra, cada valado e cada camiño agochan unha historia que só eu sei contar.

Ás veces confundo os verbos pensar e sentir, ou se cadra os substantivos pensamento e sentimento. Confundo o toxo da terra brava coa aguia das altas montañas; un sorriso cun lamento; o asubío co que chamabamos polo can coa música da harmónica de Charles Bronson en “Ata que chegou a súa hora”.

O jazz ten esa capacidade extraordinaria de levarme por onde quero ir: polos recantos da memoria, polas corredoiras dos soños, polos camiños do desexo e polas vías da felicidade. Cada nota é unha porta aberta; cada improvisación, unha viaxe de regreso.

En cada rúa de Baños de Molgas hai unha acción, un feito; en cada aira, un tempo; en cada momento, un gozo ou unha aflición. Alí está escrita, sen tinta nin papel, a miña historia.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 30 de outubro de 2026

Foto: Baños de Molgas (Ourense)