ENTRE A FORZA E O MURO

O 25 de maio é unha data sinalada para a cultura popular contemporánea. Nese día coinciden dous fitos fundamentais da historia do cinema e da música: a estrea de “Star Wars” en 1977 e a chegada ás pantallas de “Pink Floyd: The Wall” en 1982. Dúas obras distintas, pero xunguidas pola súa enorme influencia artística e social.

O 25 de maio de 1977 estreouse a película “Star Wars”, dirixida por George Lucas. Co paso do tempo, a obra sería rebautizada como “Star Wars: Episodio IV – Unha nova esperanza”, para encaixar mellor na saga galáctica creada polo director estadounidense. A película revolucionou o cinema de ciencia ficción grazas ós seus efectos especiais, á súa banda sonora e á construción dun universo narrativo completamente novo.

Antes de “Star Wars”, a ciencia ficción cinematográfica era vista moitas veces como un xénero menor. Mais a obra de Lucas mudou esa percepción. O público quedou fascinado polas aventuras de Luke Skywalker, a princesa Leia, Han Solo e Darth Vader. A mestura de mitoloxía clásica, tecnoloxía futurista e loita entre o ben e o mal converteu a película nun fenómeno mundial.

Cinco anos despois, tamén un 25 de maio, estreouse “Pink Floyd – The Wall”, baseada no álbum “The Wall” do grupo Pink Floyd. O filme dirixiuno Alan Parker e contou coa participación musical e conceptual de Roger Waters.

Se “Star Wars” representaba a aventura e a esperanza, “The Wall” mergullábase nun universo moito máis escuro e introspectivo. A obra explora o illamento emocional, os traumas da infancia e a alienación provocada pola fama e pola sociedade moderna. O protagonista constrúe simbolicamente un muro arredor da súa mente para protexerse do sufrimento.

A película destacou pola súa estética asombrosa, combinando acción real con animacións surrealistas creadas por Gerald Scarfe. Cancións como “Another Brick in the Wall” ou “Comfortably Numb” convertéronse en himnos xeracionais.

Ambas obras marcaron profundamente a cultura contemporánea. “Star Wars” abriu o camiño ás grandes sagas comerciais e ó cinema espectáculo moderno. “Pink Floyd – The Wall”, pola súa banda, consolidou a relación entre música rock e linguaxe cinematográfica experimental.

Aínda hoxe, décadas despois, estas creacións continúan influíndo en músicos, cineastas e espectadores de todo o mundo. Un 25 de maio prolífico.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 23 de maio de 2026

O AFOGO DA TARDE

Respiro. Respiro como podo. A sufocación, o afogo son tremendos. A problemática da escritura comeza xa no momento de tomar o café da tarde: que a suor do brazo dereito empapa o papel. E non serve de nada secar o brazo; a suor brota de novo, agroma, volve.

Volverán as escuras andoriñas / no teu balcón os seus niños a colgar, / e outra vez coa á ós teus cristais / xogando chamarán. Versos de Gustavo Adolfo Bécquer na voz de Nacha Guevara.

As andoriñas. Xa non sei se quedan tantas como antes. Intúo que non. De rapaz fascinábame aquel paxariño: polos seus niños e polos lugares onde os facía, tan próximos, tan familiares. Debaixo dos balcóns, á beira das ventás, mesmo dentro das cortes. A andoriña: o seu voo, a súa beleza. “Andoriña nova que voou”, cantaba Juan Pardo.

Pardo é a cor da terra ou das follas secas: un ton entre amarelo e negro, cun matiz tirando a vermello. Pardo tamén designa, en América, a mestizaxe: os descendentes de africanos escravizados mesturados con europeos e indíxenas, unha xente que non era considerada nin mestiza nin mulata.

Mulata. Hoxe en día moitos colectivos consideran o termo ofensivo ou racista. Argumentan que reduce a ascendencia afrodescendente a unha idea de “animalización” e hibridación.

Hibridación. Cruzamento entre especies ou variedades distintas para dar lugar a un híbrido. Como híbrido é este tempo: unha mestura de nubes e sol que desemboca nun bochorno, nunha fogaxe absoluta. Pero hai que seguir; hai que seguir con este afogo. Seguimos camiño por este serán sufocante, abafador.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 22 de maio de 2026

TAN SÓ QUERO SABER

Deixoume unha fonda pegada o libro de Julio Llamazares, “El viaje de mi padre”. Cada vez estou máis convencido de que o meu pai fixo practicamente o mesmo percorrido co seu cando o alistaron para participar na gran masacre española de 1936. Seguro que estivo na División 83 do Corpo do Exército de Galicia, baixo as ordes do xeneral Antonio Aranda Mata.

Por medio de Internet quixen investigar algo máis, pero todo son atrancos, estorbos e dificultades. Semella que certas investigacións pertencen unicamente ó reino dos entendidos, dos especialistas, dos historiadores. Os pasos do pai dun cidadán de a pé non parecen merecentes de seren seguidos por calquera, nin sequera por un familiar.

Entendo que, cando todos os arquivos e datos estaban en papel, se protexesen das manipulacións xerais; pero agora, nesta era dixital na que todo parece estar na rede, non comprendo a razón de tantas prohibicións para determinadas consultas ou seguimentos. Eu tan só quero saber se o meu pai pertenceu a esa División ou non, se pasou por certos lugares ou non, se participou en batallas ou non. Non teño intención de manipular nada nin de cambiar a historia. Simplemente quero saber.

Hoxe en día, todos os organismos públicos deberían ofrecer máis facilidades, polo menos as consultas e mesmo para certos trámites. Tan só queremos saber; que non queremos xogar ós dados coa historia. E moito menos cun acontecemento que nos marcou tanto como sociedade e como familias.

Non obstante, seguirei dálle que dálle para descubrir o que antes non souben nin me preocupei de preguntarlle ó meu pai. E arrepíntome. Como tamén se arrepentía Llamazares.

Café Brétema. A Valenzá. Mércores, 20 de maio de 2026

A SOIDADE DA FERVENZA DO GORGUA

Transcorridas xa corenta e oito horas exactas dunha nova andaina chitoliana, aínda sigo abraiado pola ousadía, o atrevemento e a afouteza da aventura. E non por perigosa, nin por longa, nin sequera por dificultosa, senón por... por solitaria, si. E, aínda que pareza incrible, tamén por silenciosa, malia o continuo bruído do río Gorgua.

No momento en que percorrín a fervenza do río Gorgua non sentín outra cousa que calma; non vin outra cousa que beleza, nin pensei na súa suposta “perigosidade”. É agora cando caio na conta da animalada, da auténtica burrada que cometín: completamente só, por un pequeno carreiro perdido nunha carballeira espesa, sen unha alma en todo o percorrido. Só, só, só. Mesmo, máis tarde, unha veciña de Padrenda amosou o seu asombro ó saber que me metera só por aquel monte, por aquela fraga.

Porén, a realidade foi —é segue sendo— a dunha fervenza marabillosa, espectacular precisamente polo río tan encaixado e polo bosque pechado: nin un maldito claro, nin un descampado. Tan só o continuo murmurio, o ruxerruxe das augas rápidas rachando ese silencio, esa soidade. Pequenas cascadas cada pouco, presas aquí e acolá, vairas cada cinco ou dez metros, restos de muíños e escaleiras de pedra que facían máis levadías as subidas. Musgo. Musgo por todas partes. Todo cuberto de musgo.

Hai que repetir a experiencia, pero desta volta acompañado. Esa fervenza merece a pena facela completa. Aínda que, iso si, cunha pequena indicación: que o concello de Padrenda a sinalice un pouco mellor, polo menos no punto onde adoita comezar o percorrido, en Freáns, xusto nunha área recreativa situada no lado de abaixo da ponte que cruza o río Gorgua. Por que despois, iso si, o carreiro xa non ten perda ningunha.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 16 de maio de 2026

O LÍDER INCA QUE ESPAÑA QUIXO BORRAR

No corazón dos Andes, cando o século XVIII chegaba ó seu fin, ergueuse unha voz que fixo tremer o poder colonial español en América. Esa voz pertencía a Túpac Amaru II, descendente da antiga nobreza incaica e herdeiro simbólico da memoria do último emperador de Vilcabamba executado polos españois dous séculos antes.

Túpac Amaru II non foi un aventureiro nin un bandoleiro, como o retrataron durante moito tempo os cronistas da coroa. Foi un home culto, comerciante, cacique de Tungasuca e coñecedor das leis do imperio español. Durante anos intentou reclamar reformas para aliviar a explotación dos pobos indíxenas: os abusos da mita (traballo obrigatorio), os impostos insoportables e a violencia dos corrixidores. Mais Madrid estaba demasiado lonxe dos Andes, e os seus representantes demasiado cegos pola cobiza.

En novembro de 1780 iniciou a gran rebelión. Capturou e executou o corrixidor Antonio de Arriaga, símbolo da opresión colonial, e chamou á insurrección de indíxenas, mestizos e crioulos. O movemento espallouse rapidamente polo sur do Perú e Bolivia. Milleiros de homes e mulleres vían nel non só un rebelde, senón a esperanza dun mundo distinto, máis xusto e menos humillante.

As autoridades españolas reaccionaron con brutalidade. O medo a unha gran revolta indíxena levou á coroa a organizar unha represión exemplar. Tras meses de combates, traizóns e persecucións, Túpac Amaru II foi capturado xunto á súa familia.

O 18 de maio de 1871, na praza de Cuzco, produciuse unha das escenas máis atroces da historia colonial americana. Primeiro obrigárono a presenciar a tortura e morte da súa muller. Despois executaron os seus fillos e colaboradores máis próximos. Querían destruílo física e moralmente diante do seu pobo.

Finalmente chegou a súa quenda. Intentaron despezalo atando os seus brazos e pernas a catro cabalos que tiraban en direccións opostas. Mais o corpo resistía. Os cronistas contan que os cabalos non lograban escangallar aquel home derrotado pero aínda desafiante. Entón os verdugos decidiron decapitalo e rematar a desfeita manualmente. As partes do seu corpo enviáronse a distintas vilas como advertencia para quen soñase con rebelarse contra o dominio español.

A discusión actual sobre a conquista e colonización de América adoita dividirse entre quen fala de descubrimento e quen fala de exterminio. Figuras como Túpac Amaru II lembran que a historia real é máis fonda e máis dolorosa. Porque 245 anos despois desa atrocidade, segue viva a pregunta que percorre os Andes desde aquela mañá: canto sangue custou construír o imperio español en América?

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 16 de maio de 2026

A GUERRA QUE NON SOUBEN ESCOITAR

Sento na terraza do café despois de vir lendo polo paseo do río dos Muíños. Sento para tomar café e para escribir algo. Escribo sobre a guerra do pai de Julio Llamazares, que tamén é, dalgún xeito, a guerra do meu pai.

“Como sucede sempre, cando meu pai me contaba estas historias —sobre a Guerra Civil española— eu non lle facía moito caso e agora arrepíntome diso”, di o autor no seu libro “El viaje de mi padre”. Exactamente o que me pasou e me pasa a min: non lle prestaba demasiada atención ó meu pai e agora daría un mundo por saber máis.

Penso que este libro me descubrirá aquilo ó que eu lle fixen oídos xordos cando meu pai falaba da contenda. Dáse, ademais, a coincidencia de que o meu proxenitor andou, máis ou menos, polos mesmos lugares ca o pai de Llamazares: Teruel, o Ebro e o Levante español. Agora mesmo dáseme por pensar que mesmo puideron coincidir en algún momento os nosos pais.

Do meu pai sei con certeza dúas anécdotas, dous momentos nos que o pasou realmente mal na fronte: unha vez en que se perdeu na néboa e acabou topando co inimigo —Llamazares fala no seu libro de moita néboa e de moitísimo frío—, e outra na que lle ofreceu un carneiro á virxe dos Milagres se conseguía non cruzar un río (o Ebro?) no que estaban a liquidar cada soldado que tentaba atravesalo a nado. Xusto cando lle tocaba cruzar ó soldado que estaba diante del, chegou a contraorde: o río cruzaríase por outro lado.

Os pobos que nomea Julio Llamazares son pobos que tamén nomeaba meu pai, pero ós que eu daquela non lles daba importancia. Agora arrepíntome; menos mal que o libro me axuda a imaxinar.

Café Brétema. A Valenzá. Mércores, 13 de maio de 2026

OS BERROS DE ORÍSIDO SOMOZA

Orísido Somoza rebentou o silencio cun berro. Cando quería, berraba moito; e cando se cansaba de berrar, ouleaba coma os lobos. Orísido Somoza era medio lobo.

Parírao a súa nai na ladeira dun outeiro de Sudalomba, en Baños de Molgas, porque non tivera tempo de chegar á casa. Cinco minutos antes aínda lle axudaba ó seu home a cargar o carro de toxos que rozaran detrás da lomba.

Orísido Somoza naceu berrando. Todos nacemos berrando, pero os seus berros tiñan unha tonalidade especial: eran secos e estridentes, eran berros de animal. Talvez iso foi o que o arrastrou ós ouleos.

Onde máis berraba Orísido Somoza era nos cumios dos palleiros que enchían as airas da vila. Agora, como xa non hai palleiros —nin airas, que hoxe seica son prazas—, oulea desde os outeiros, coma os lobos. E, para non perder a costume dos berros, sobe de cando en vez ó campanario da igrexa e, desde alí, rebenta varias veces o silencio.

Máis dunha vez, o primeiro berro asusta ó persoal, ós veciños. Co segundo, como xa saben de quen vén, amosan unha total indiferenza, aínda que, no fondo, compadécense un pouco del. Saben como naceu, coñecen o seu entorno familiar e tamén a súa capacidade mental: unha capacidade máis que normal, pero que el intenta minguar ou esaxerar para que o deixen en paz. Sempre foi esquivo e solitario. Mesmo semella máis amigo dos lobos ca das persoas. Talvez o sexa con toda a razón do mundo.

Xusto, agora mesmo, segue a rebentar o silencio cun berro.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 11 de maio de 2026

Foto: Igrexa de Baños de Molgas.