CRÓNICA DUNHA PAUSA

Ganas me dan de non moverme do sitio. Cheguei co espírito derrotado e deixei caer a nugalla sobre unha cadeira da terraza da cafetaría. Á sombra. Que quenta de raio. Desde a porta do local díxenlle ós camareiros: cheguei. E xa entenden. Levo moitos anos sen pedir a consumición. É sempre a mesma: un café.

Andaba unha mosca por aquí tocándome... iso. Xa non me toca nada. Fixen de achapamoscas —como me chamou unha vez unha sobriña—, e fíxenlle a festa, claro. E, ollo ó parche, caceina, atrapeina, pilleina, achapeina coa man esquerda, o que demostra que son un auténtico profesional da caza de moscas coas mans. Nada de matamoscas nin rabo de gaitas: man aberta, lanzamento á velocidade da luz, pechala antes dun amén... e mosca cazada.

Digo que cheguei co espírito derrotado, pero, grazas ó descanso e á sombra, aquel xa empeza a erguerse sobre os cadáveres da preguiza. Grazas ó descanso, á sombra e, tamén, ás pingas de orballo que van caendo sobre un papel en branco. Non un branco inmaculado —porque ten liñas—, pero branco ó cabo.

A verdade é que as pingas de orballo levan anos salvándome do aburrimento mentres tomo o café. E, ollo a outro parche, adoito bebelo en tres sorbos xustos, polo que alguén pode pensar que non hai tempo para aburrirse. Depende. Ás veces chega a duración dun alustro. Non dicimos moitas veces que un segundo é todo un mundo?

Co espírito xa resucitado, seguirei un pouco máis sentado —na terraza, á sombra—, porque cada vez se está mellor.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Domingo, 26 de xullo de 2026

O HOME DA GADAÑA

Anda o vento ferido facendo das súas pola carballeira das Costelas. Isidoro Soleto Saleta leva a gadaña sobre o ombreiro dereito. Díxolle a un veciño, co que se cruzou polo carreiro do Piual, que ía segar a herba ó Pontón Pequeno.

A Isidoro chámanlle Oro. A xente é imprevisible: o lóxico sería que abreviasen o nome con Isi, pero preferiron quedar co final: Oro. Quizais pensaron que, chamándolle así, terían máis posibilidades de facerse ricos, tanto eles coma el.

Mais Isidoro, Oro para todo o mundo, leva toda a vida cunha gadaña ó lombo para darlle de comer a tres pobres vacas, que, sendo sinceros, apenas lle deixan un can de ganancia. Mesmo na súa casa ou ouro, como xoia, brilla pola súa ausencia. Pobre home.

O home, ou o paisano que nos ocupa, vive só, ó final da vila de Baños de Molgas, na saída cara a Bouzas e Allariz. Quizais por iso se relaciona tan pouco co resto dos veciños. Dáse, ademais, a circunstancia de que a maioría das súas fincas quedan nesa mesma dirección, de xeito que atravesar o centro da localidade molguesa acontece de pascuas a ramos. Mesmo para chegar ó lugar onde se atopa agora adoita ir polas aforas da vila, seguindo carreiros e atallos moi pouco transitados.

Tan axiña como Isidoro Soleto entra no lameiro, afía a gadaña, apaga o cigarro, encurva o lombo e, nun amén, inicia o cabañón. E, nun alustro, remata o lameiro. Por algo se chama Pontón Pequeno.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 25 de xullo de 2026

O CINEMATÓGRAFO ESQUECIDO DOS MILAGRES

O pasado sábado, 25 de xullo, Día da Patria Galega, cumpríronse 100 anos do pasamento de Mariano Díez Tobar. Nado o 21 de maio de 1868 en Tardajos, unha localidade situada a apenas dez quilómetros da cidade de Burgos, era fillo dunha familia labrega. Intúo que moi poucos saberán quen foi realmente este home ou, mellor dito, este frade paúl, nin tampouco porque asoma hoxe a este Recuncho Hebdomadario, que procuro relacionar, sempre que é posible, con algunha nova ou efeméride da miña contorna, é dicir, de Baños de Molgas.

Aproveitando que falta apenas un mes para as novenas dos Milagres, anímovos a visitar o Museo Etnográfico, Científico e Sacro do Santuario da Nosa Señora dos Milagres. Alí, poderedes contemplar un aparello composto por unha lente, unha manivela e un mecanismo de engrenaxes, construído polo propio Mariano Díez Tobar.

Díez Tobar foi un dos inventores máis singulares do seu tempo. Dotado dunha extraordinaria curiosidade científica, desenvolveu numerosos aparellos e solucións técnicas, aínda que nunca procurou a notoriedade nin o beneficio económico derivado das súas creacións. Entre elas destaca un cinematógrafo concibido a comezos da década de 1890, varios anos antes de que os irmáns Lumière presentasen publicamente o seu célebre invento. Aínda que a consideración de Díez Tobar como verdadeiro precursor do cinema continúa a suscitar debate entre os historiadores, a súa achega é hoxe amplamente recoñecida como unha contribución pioneira ó desenvolvemento da proxección de imaxes en movemento.

A súa figura segue a ser reivindicada como a dun inventor brillante que, pola súa modestia e polo seu desinterese en patentar os seus descubrimentos, permaneceu durante décadas practicamente á marxe da historia oficial da cinematografía.

En 1889, sendo profesor de Ciencias nun colexio da Congregación da Misión (os paúis) en Murguía (Álava), xa chama a atención polo seu interese no estudo e desenvolvemento da proxección de imaxes en movemento. Tres anos máis tarde, na mesma localidade e posteriormente en Bilbao, pronuncia unha conferencia que esperta notable interese baixo o título: O cinematógrafo: descrición do aparello polo que as imaxes das persoas, o mesmo ca das demais cousas, existan no momento ou xa desaparecesen, aparecen vivas e coma se fosen reais, coas súas cores, movementos, etc, ante a nosa vista.

Finalmente, en 1893, constrúe o cinematógrafo que hoxe se conserva e expón no museo dos Milagres. Unha peza de extraordinario valor histórico.

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 24 de xullo de 2026

ESCOITAR A SOIDADE

Arrodeárona coma lobos da estepa, cos xestos de desesperación gravados no rostro. Ela aceptou o envite e escoitou con paciencia, case con resignación. Escoitou historias que non deberían contarse e que, porén, precisan ser narradas: penas que non saben nadar, desgrazas que hai que aturar, calamidades que veñen e van.

Viu sorrisos que de alegría tiñan ben pouco. Eran, máis ben, sorrisos tristes; xestos melancólicos e nostálxicos; ás veces, tenros; outras, duros. A vida en estado puro.

Pero, por riba todo iso, ela percibiu a soidade de cadaquén. Máis fonda aínda que a propia desventura, que o propio infortunio. E axiña comprendeu que ela era a táboa de salvación dos naufraxios emocionais de todos eles.

Así foi como, pouco a pouco, deixou caer palabras de consolo e xestos de acougo, sen conseguir evitar que os seus propios sorrisos acabasen por parecerse ós deles: tristes, cansos, resignados.

Sabía que abondaba con escoitar. E escoitaba. Escoitaba a soidade de cadaquén. Que xa é difícil escoitar a soidade. Mais, ás veces, déixase oír desde lonxe: é un berro seco que esgaza a gorxa... a gorxa da vida, da existencia.

A vida, en xeral, é moi puta e, en particular, cada quen coñece as súas feridas ou cada un sabe as súas. E Deus... Deus non sabe nada. Porque, se soubese algo, non permitiría que...

Ela marchou e sentiuse libre diante de tanta desgraza, de tanta adversidade. Se é que por liberdade pode entenderse deixar de escoitar. Porque as penas e os pesares continuaban co seu ruxerruxe no campo da feira da súa conciencia.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 24 de xullo de 2026

CANDO A ANSIA MANDA

Ás veces a ansia fai ver o que non é: confundir o brazo dun sofá cun xeonllo. A verdade é que, entre a miña ansia, a miña miopía e a escuridade da foto, o erro apareceu de inmediato.

Non pasa nada. Xa teño confundido a noite co día, o sol coa lúa, o ceo co inferno e o toxo coa xesta. Ás veces tamén é bo confundirse un pouco, para que a xente non pense que un vai de sabichón ou de listo.

Tamén me gusta esaxerar as confusións. Xa teño confesado que esaxerar serve para todo: para darlle realce a unha grandeza... ou a unha parvada.

Neste caso, porén, non hai esaxeración ningunha; hai, simplemente, unha confusión enorme, é dicir, descomunal, esaxerada. Mírese como se mire: confundir o brazo dun sofá cun xeonllo, ou unha perna dobrada co brazo dun sofá.

O detalle estaba en que o que tiña que mirar era a televisión, non o sofá nin o suposto xeonllo. Máis confusión aínda. Mandáronme a foto para que reparase na televisión e, en cambio, a miña ansia botou a correr polos cerros de Úbeda.

Non é a primeira vez que confundo os allos coas cebolas, o Polo Norte co Sur, a Trump con Hitler, as follas dos carballos coas de bacallau, Australia con Canadá ou a gaita coa zambomba. Se o meu desexo se atopa coa escuridade, é ben normal que acabe vendo un xeonllo onde só hai o brazo dun sofá. É dicir, querer atopar a felicidade ás cegas.

Café Kibu. A Valenzá. Mércores, 22 de xullo de 2026

VOLTA E MEDIA... E SEN ESTRELAS

Sen estrelas navegamos polo universo futbolístico como se fósemos o Falcón Milenario da guerra das galaxias. E neste Mundial tamén soubemos esquivar as batallas, mesmo os enfrontamentos que moitos auguraban —e se cumpriron— fronte a uruguaios e arxentinos.

A fama rara vez nace da nada: o catenaccio italiano, a dureza dos uruguaios e o carácter raposeiro ou lagarteiro dos arxentinos... Sempre hai un motivo, máis ou menos xustificado, detrás dos estereotipos.

Tiven, teño e terei a Arxentina como un país irmán. Agora ben, a súa selección de fútbol gañou por dereito propio un lugar nese inframundo dos malos comportamentos deportivos. Había moito tempo que non vía un tan mal perder coma o da final deste Mundial. E sería comprensible que os ánimos se quentasen se existise algún motivo: unha actuación arbitral discutible ou algunha provocación dos xogadores españois. Pero non foi o caso. Todo o mundo viu que España fixo con Arxentina exactamente o mesmo que antes fixera con Francia: superouna de principio a fin, tanto no fútbol coma no comportamento. Simplemente tiveron que asumir un repaso que Francia soubo aceptar con moita máis deportividade.

Sen estrelas. Hoxe aínda escribimos en quente, pero dentro duns meses entenderemos mellor a dimensión do que conseguiu esta selección española. Era un equipo sen grandes individualidades. As dúas presuntas estrelas, Lamine Yamal e Pedri, estiveron lonxe da súa versión máis brillante. E, con todo, España acabou pasando por riba das seleccións que contaban coas tres maiores estrelas do fútbol mundial: Cristiano Ronaldo, Kylian Mbappé —aínda que eu sigo quedando con Michael Olise— e Leo Messi. Case nada.

E non foi simplemente que xogásemos mellor ca eles. Foi algo máis rotundo: xogamos nós e non os deixamos xogar a eles. Démoslles volta e media en todo.

Sen estrelas navegamos polo universo futbolístico a bordo do Falcón Milenario, comandado por un Han Solo chamado Rodri. Aí é nada.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 20 de xullo de 2026

MARATÓN DE CEBOLAS

Tomei prestado o mandil da avoa. Collín unha táboa, un coitelo e unhas restras ou mangados de cebolas. Levo trinta e seis horas picando cebolas. Ós meus pés, unha lagoa de bágoas.

A verdade é que xa non sei se choro polo óxido de propanotial, pola canseira de tanto picar ou pola rabia que me dá. Dixéronme que picase cebolas para un batallón, e levo picadas xa para máis dun rexemento. Que maneira de picar e que forma de chorar!

O peor é que me atopo nese momento en que me falta un amén para acabar por aborrecer, por anoxar a cebola. Co que a min me gusta! Máis frita ca crúa, iso si. Porén, nunha ensalada, que non falten uns aros de cebola crúa. Gústame calquera empanada, leve cebola ou non; mais, se a leva, xa é gloria bendita. E se leva moita, pois case un orgasmo... de gozo e de saboreo.

Unha vez, de rapaz, rogueille á miña nai, coas mans xuntas en sinal de oración, que me fritise unha tixola enteira de cebolas. Fíxoo. Gocei como nunca gozara. Pero, despois... mellor non falar do asunto, da apurada.

Que alguén berre que deixe de picar cebolas! Xa vou para unha maratón. Xa non teño bágoas. A lagoa hai un bo anaco que se converteu en océano. O rexemento pasou a ser exército. Mais, mentres non chegue a contraorde, eu sigo.

Sobre a mesa cada vez semella haber máis restras. Pídolle a quen corresponda que non planten máis cebolas. Que se pasen ós allos. Eu xa chorei dabondo por esta colleita.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 18 de xullo de 2026