COMO SEMPRE. COMO TODOS OS ANOS

Remata o ano e os papeis, os medios de comunicación énchense de resumos, extras, especiais, estatísticas, memorias, nostalxias... trapalladas. Porque todo é máis sinxelo que todo iso: dun día pasamos a outro, e a vivir. Dous ou máis días; é igual. No 2025 pasaron certas cousas e no 2026 pasarán outras. Máis ou menos ou incluso as mesmas en cantidade; pero os meses teñen os mesmos días, os santos seguen os mesmos. No 2026 hai que vestirse para non andar espidos, como se fixo no 2025. No ano novo oulearán os lobos como oulearon no vello; unhas veces máis forte que outras, con máis intensidade que outras, pero seguirán sendo ouleos... e lobos.

Os coches circularán, as rulas voarán, os avións aterrarán, o silencio será silencio cando non haxa ruído. O ruído será barullo cando sexa moito e continuo, e rache o silencio. As campás tocarán a releixo, a finado e marcarán as horas. Os toxos agromarán logo de cortalos e rebentarán as súas flores cando lle corresponda (a flor do toxo é bonita). Os bolígrafos cuspirán palabras de orballo e o orballo mollará as polainas. No 2025 houbo risas e choros. No 2026 haberá o mesmo, e sorrisos, e queixas, e carraxe, e morriña, e soidade, e melancolía, e noites nas que a lúa vella brillará por todo o firmamento.

Tamén os desexos dun ano para outro serán os mesmos: saúde, amor, cartos. Pola contra, haberá así mesmo enfermidades, odios e pobrezas. No 2025 houbo guerras, xenocidios, corrupcións, abusos, maltratos, dor, mortes, berros, angustias. De todo isto non nos libraremos no 2026. Para que todo, ó final do ano, atado nun feixe, o carguemos no carro dos resumos, dos extras, dos especiais, das estatísticas, das memorias, das nostalxias... das trapalladas. Como sempre. Como todos os anos.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 30 de decembro de 2025

NO OCO DO MEU COLO

Deixo que o bambán dos soños asome pola noite escura chea de silencio e de estrelas que brillan polo firmamento. De noite todos os gatos son pardos e o grupo folclórico A Roda di que vai o gato (un dos pardos) metido nun saco. Eu soño sobre o ir e vir desa esperanza que está e que sempre estará aí. Soño coa memoria dos tempos e coa nostalxia dos anos, daqueles anos que se foron. O futuro será unha incógnita, un enigma, un misterio no percorrido que será... ou non. O futuro será unha adiviña na almofada da existencia.

Arrolo os pensamentos no oco do meu colo. E deixo que durman á beira dos palleiros de herba... ou de palla. Na aira agardo a que polo universo pasen zumbando estrelas fugaces e que en cada unha delas vaia un desexo preñado de sentimento. O que non corre voa e o que non fai nada queda quieto. Así de sinxelo.

Miro pola ventá como pasan os biosbardos do intelecto. Hai raciocinio nas noites de silencio? Hai entendemento nas noites escuras de silencio? Sempre haberá versos que rimen, que xungan os sentimentos do poema. Como sempre haberá espellos nos que reflictan as engurras das vivencias. Porque a vida é un andar continuo polo algoritmo da existencia. Agora cada quen que lle busque tres pés ó gato ou que esperte ó can que dorme.

Son o que deixo caer pingas de orballo sobre páxinas inmaculadas e apartando, iso si, atrancos ou impedimentos para que a narración non sexa tan escura como os cinchóns dos pesadelos. Porque hai soños que se volven pesadelos, como hai pesadelos que é mellor non telos. Agora cada quen que meta os gatos que queira no saco, nun saco de esparto. Fóra que queden os soños, as esperanzas, a memoria, os sentimentos, a nostalxia, as canellas, os anhelos, os desexos, os espellos, o tempo, o universo, o meu universo.

Finca Fierro. Barbadás. Luns, 29 de decembro de 2025

DOS FOCOS Á TRINCHEIRA

Brigitte Bardot non foi só un rostro inesquecible do cine europeo: foi un fenómeno cultural que desbordou a pantalla para instalarse no imaxinario colectivo do século XX. Icona de liberdade, sensualidade e rebeldía, a Bardot encarnou como poucas mulleres o espírito dunha época que empezaba a sacudirse vellos tabús. Pero, cando o mito parecía destinado a quedar atrapado no pasado, ela elixiu outro camiño: o do activismo radical en defensa dos animais.

Naceu en París en 1934, no seo dunha familia burguesa. Formouse inicialmente como bailarina clásica. O cine chegoulle case por accidente, pero o seu impacto foi inmediato. Nos anos 50 e 60, películas como “E Deus creou á muller” convertérona nun símbolo sexual, escachando moldes cunha sensualidade natural, afastada do artificio hollywoodense. Brigitte Bardot non actuaba a liberdade: vivíaa. A súa melena loira, a súa ollada indómita e a súa actitude desafiante redefiniron a imaxe da muller moderna.

O mito Bardot (ou B.B., como tamén se coñeceu sempre. Claudia Cardinale era C.C.) creceu alimentado polo éxito, os escándalos, os amores tormentosos e unha fama que semellaba non ter límites. Emporiso, detrás do brillo había unha muller profundamente incómoda co sistema que a enxalzou. Ós 39 anos, en pleno recoñecemento internacional, tomou unha decisión drástica: deixou o cine para sempre. O mundo quedou sorprendido; Bardot, non tanto. Ela xa atopara outra causa que lle daba sentido.

Ese novo eixe vital foi a defensa dos animais. O que empezou como unha sensibilidade persoal transformouse en militancia aberta e, a miúdo, incómoda. En 1986 fundou a Fundación Brigitte Bardot, dedicada á protección animal e á loita contra o maltrato. Desde entón, a súa voz —ás veces polémica, sempre directa— alzouse contra a caza de focas, as corridas dos touros, a experimentación científica abusiva e a industria peleteira.

Brigitte Bardot trasladoulle ó activismo a mesma intensidade que puxera na súa vida artística. Non buscou simpatías nin consensos: denunciou, provocou e premeu a gobernos e institucións. Para moitos, a súa figura volveuse contraditoria; para outros, coherente ata o extremo. O certo é que logrou algo pouco común: converter a súa fama nunha ferramenta política, ó servizo dos que non ten voz.

O mito, lonxe de disiparse, transformouse. A actriz que fora obxecto de desexo pasou a ser unha figura incómoda, mesmo temida, pola súa brutal franqueza. Nun mundo que adoita domesticar ós seus ídolos, B.B. elixiu non agradar. O seu retiro en Saint-Tropez, arrodeada de animais rescatados, é case unha imaxe simbólica: a estrela que se aparta do ruído humano para escoitar outras formas de vida.

Durante a década dos 90 tamén xerou controversia ó criticar a inmigración, a islamización e o Islam en Francia, que incluso a multaron varias veces por “incitar ó odio racial”. Tamén se arrimou ó partido da ultradereita Fronte Nacional, quizais pola influencia do seu cuarto esposo, que fora ex asesor de Jean-Marie Le Pen.

Hoxe, a Brigitte Bardot lembrámola pola súa fermosura, a súa influencia na cultura pop e polo seu legado na defensa animal. A súa historia demostra que o mito non está condenado á nostalxia, senón que pode reinventarse. Bardot deixou o cine, pero non o escenario público. Cambiou os focos pola trincheira moral e, desde alí, foi fiel a si mesma: libre, radical e profundamente comprometida. Deixounos este domingo, 28. E non é ningunha inocentada. Que a terra lle sexa leve. E que a súa fermosura reine sempre na memoria dos que vemos cine. Reinará. Porque era guapa a rabiar.

Finca Fierro. Barbadás. Domingo, 28 de decembro de 2025

A MECHA IMPOSIBLE DE APAGAR

O 28 de decembro de 1895 (fixo onte 130 anos), no Gran Café de París, un reducido grupo de espectadores asistiu sen sabelo ó nacemento dunha das industrias culturais máis influentes do mundo. Aquela noite, os irmáns Auguste e Louis Lumière realizaron a primeira exhibición pública e comercial do cinematógrafo, un invento capaz de rexistrar e proxectar imaxes en movemento. O acontecemento pasou case desapercibido pola prensa da época, pero co tempo converteríase nunha data fundacional de sétima arte. Acababa de nacer a fábrica de soños.

As películas proxectadas (breves escenas da vida cotiá como “A saída dos obreiros da fábrica Lumière” ou “A chegada dun tren á estación”) apenas duraban uns segundos. Porén, provocaron asombro, fascinación e, segundo a lenda, mesmo temor entre algúns asistentes, que pensaron que o tren se saía da pantalla. Máis alá da anécdota, aquelas imaxes revelaron unha nova forma de mirar a realidade e narrala.

A diferenza doutros inventos contemporáneos, o cinematógrafo non só rexistraba o movemento, senón que o proxectaba ante un público, convertendo a experiencia nun acto colectivo. Ese detalle sería a clave para o desenvolvemento posterior do cine como espectáculo de masas. Os Lumière, aínda que vían a súa creación máis como unha curiosidade científica que como un negocio artístico, acababan de acender unha mecha imposible de apagar.

Nas seguintes décadas, o cine evolucionou de simple atracción de feira a linguaxe narrativa complexa. Asomaron os primeiros estudios, as salas de exhibición multiplicáronse e apareceron figuras fundamentais como Georges Méliès, que explorou o cine de ficción e os efectos especiais, ou David W. Griffith, que consolidou a montaxe como ferramenta narrativa. O que empezou como unha serie de escenas cotiás transformouse nunha industria global.

O impacto económico e cultural do cine sería inmenso. Hollywood erixiuse como epicentro de produción, creáronse estrelas recoñecidas en todo o mundo e o cine converteuse nun poderoso medio de difusión de ideas, valores e emocións. Ó longo do século XX, acompañou guerras, revolucións sociais e cambios tecnolóxicos, adaptándose ó son, á cor e, máis tarde, ó dixital.

Hoxe, en plena era da transmisión e dos efectos xerados por computadora, aquela proxección de hai 130 anos segue sendo un punto de referencia inevitable. A exhibición dos Lumière non só inaugurou unha nova tecnoloxía, senón unha forma de arte e industria que continúa modelando a imaxinación colectiva máis dun século despois.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 27 de decembro de 2025

POR UNHAS APÓUTEGAS!

O 28 de decembro de 2024 metéronme unha nota por debaixo da porta, na miña casa de Baños de Molgas, na que se informaba de que certos espías sabían dun comando ianqui que estaba camiño dos montes de Nocelo coa intención de coller unhas apóutegas por un esquizofrénico e raro capricho de Donald Trump, quizais como homenaxe á súa vitoria nas eleccións á presidencia. A verdade que non sei se esa nota era unha inocentada, por ser o día que era, ou unha simple broma que alguén me quería gastar. Porén, no reverso, vin que estaba tamén escrito o itinerario dese comando.

Como vale máis previr que curar, collín un saco que tiña na palleira e metín nel unha ducia de paquetes con cartuchos de dinamita, púxenos sobre a albarda do burro e marchei a fume de carozo con dirección á ponte das Cepas. Os ianquis chegarían nun tren de mercancías que non tardaría en saír de Ourense.

Cando cheguei a esa ponte de case 50 metros de altura nin tan sequera me parei a atar o burro a un codeso; simplemente lle dixen que estivese quieto. Collín a saca e marchei correndo a distribuír a dinamita por toda a ponte. Segundo colocaba os paquetes, a miña cabeza era un fervedoiro en dúas direccións: a pena que sentía polo derrube da propia ponte e o antollo dese bicho que solta barrabasadas unha detrás doutra. Por unhas apóutegas (moi ricas, si, pero apóutegas), os da contorna quedabamos sen un dos símbolos da enxeñería civil.

Ós dous minutos de rematada a colocación da dinamita vin asomar o tren polo túnel de San Pedro. Non o pensei máis: fixen voar a ponte polos aires, os ianquis esnafráronse contra os penedos do río Arnoia e as apóutegas seguían no monte de Nocelo.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 27 de decembro de 2025

Foto: Ponte das Cepas (Baños de Molgas - Ourense)

XESUCRISTO MÁIS EU

O outro día naceu Xesús. Ou Xesucristo. É igual. É o mesmo personaxe. Vivirá e resucitará de entre os mortos. Mentres el vive e resucita unha e outra vez, eu ando como un zombi escarallado polo mundo dos vivos. Pero, como dicía aquel, a vivir que son dous días. Ou algún máis. Non disertaremos aquí polo valor dunha palla; por un día máis ou menos.

O mosquito voa e zumba. O lobo oulea e mata. O toxo brilla e pica. O can ladra e morde. A serpe repta e fuxe. O silencio non fai ruído e o barullo racha o sosego. A esperanza é o último que se perde. Algúns non a perdemos nunca. Dicía aquel outro que a esperanza é un bo almorzo pero unha mala cea. É mentira; eu, a mellor comida que fago é a cea. E, xa digo, nunca perdo a esperanza.

Todos os anos Xesús ou Xesucristo anda sobre as augas e predica no deserto. Eu, se ando sobre as augas, acabo afogando. E como predicando son moi malo, opto por expresarme con pingas de orballo. Seguro que aínda son peor. Pero como todo hai na viña do señor...

A agulla do reloxo avanza. O tema musical soa. Ó lonxe, a televisión ensina e fala. A rula voa pero sen zumbar. Xudas Iscariote vendeu cun bico a Cristo ou Xesús ou Xesucristo ou Mesías e co medo apertándolle o cu, é dicir, a conciencia, marchou a aforcarse. Agora mesmo non sei se foi desde unha trabe ou desde a galla dun castiñeiro. Seguro que era un carballo, pero...

Todos os anos alguén canta panxoliñas diante dun pesebre para que o neno, co tempo, cante, ría, xogue, ande sobre as augas e multiplique os pans e os peixes nunha operación que vai máis alá das matemáticas.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 26 de decembro de 2025

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 26 de decembro de 2025

O NADAL É...

O Nadal. O Nadal é bonito. Que bonito é o Nadal! Brillante. Luminoso. Festivo. Trouleiro. Divertido. Apurado. Acelerado. Gastronómico. O Nadal é a máxima expresión da convivencia familiar. O Nadal é para a familia. O Nadal é ese desexo eterno para a boa saúde. Si, tamén para a paz. Si, tamén para o amor. Pero ante a saúde que se quite todo o demais. O Nadal é bonito. Que bonito é o Nadal!

O Nadal é unha carallada. Un enganaparvos. Unha escravitude. Un dispendio. Un sacrifico. Un non rematar nunca. O Nadal é horrible. Présas. Gastos. Moitos gastos. Traballo. Moito traballo. Sorrisos forzados. Abrazos falsos. Estómagos cheos. De grandes enchedelas están as tumbas cheas. O Nadal é horrible. Que fodido é o Nadal!

As luminarias nas aldeas, vilas e cidades pasan xa de guerras a ver quen as fai máis bonitas. Compénsalle a un concello gastar a tira e máis en alumeados estratosféricos e que se eternizan no tempo por unha pequena chamada de turistas?

Apurado. Como se deixa todo para o último día, asoman as présas, os atascos e os cabreos.

Gastronómico. Isto xa é a crucifixión. Que todo un día para facer de comer. Que todo un día fregando cacharros e máis cacharros. Comida e máis comida. Que sobra unha morea dela. Que hai que comer as sobras en días vindeiros. Que malestar nos estómagos. Que insomnio ante este malestar. Que maldito Nadal. Que cando rematará. Definitivamente, o Nadal é horrible, truculento, terrorífico. O Nadal é fodido!

Finca Fierro. Xoves, 25 de decembro de 2025

A FEIRA POLÍTICA

Anda revolta a feira! A feira política, se entende. Que se corrupción, que se acosos laborais, que se acosos sexuais, que se o avance estratosférico da extrema dereita, que se os virachaquetas, que se unha trapallada detrás doutra. É dicir, unha feira. Ataques. Insultos. Ameazas. Chaqueteiros. Sorrisos falsos. Promesas rotas. E o paisano de a pé dándolle a razón a uns e ós outros. O paisano de a pé deixándose influenciar por xente que nin tan sequera coñecemos nin, moito menos, nos coñecen.

Ante todo iso, e logo dun tempo no que a influencia esvaece, claman ó ceo. E con razón. E os de Ourense berran moito, protestan moito. Sen decatarse de que, os seus, fixeron exactamente o mesmo: corrupción, acosos e chulería baixo a tutela do poder. Que, disto, en Ourense sabemos moito. É unha cidade pequena e coñecémonos todos. Somos os menos indicados para alzar demasiado a voz.

Sobre o avance da extrema dereita algúns confesan, e creo que con razón, que moita culpa (ou toda) é da esquerda, e mesmo das dereitas menos dereitas, por non ofrecer todo o que o cidadán de a pé precisa. Porén, aínda así, e por moita razón que teñan eses algúns, moito coidadiño cos avances da extrema dereita. Despois non vale botar as mans á cabeza. Visto o visto, ó mellor igual non tardamos moito en botalas.

Como anda revolta a feira! Como para coller unha vasoira de xestas (case mellor de codesos) e varrer a esgalla, a conciencia. Tamén un da extrema dereita quere desinfectar o Palacio de Congresos de Plasencia tras unha homenaxe a Robe Iniesta. Non andan con lerias. Da desinfección logo se pasa á liquidación. Tempo ó tempo.

Bar Paco. Ourense. Martes, 23 de decembro de 2025

CITA COA PSICÓLOGA

Tan axiña como cheguei á casa collín o teléfono para pedirlle cita a unha psicóloga. Deuma para as cinco da tarde. Como eran as catro, xa marchei dando un paseo e con tempo suficiente para tomar aínda un café antes de entrar á consulta.

Entrei puntual. A psicóloga era unha muller abondo nova, sobre os trinta ou trinta e algo. Sorriume. Sorrinlle. Cando lle contei o que me pasaba, o seu sorriso esvaeceu cara á un xesto... máis de medo que de preocupación. Ou podo dicir que a preocupación estaba no sorriso que xa non era tal e o medo notábaselle nos ollos.

Que por que ó pechar os ollos sempre me aparece a imaxe na que suxeito un fouciño coa man, un fouciño que, para máis aquel, na súa folla destacan, brillan algunhas pingas de sangue. Á rapaza apareceulle ó instante unha carraspeira e medio se remexeu na cadeira. Para min que a miña imaxe trasladouse ó seu pensamento e non lle debía dicir nada bo, non lle atopaba significado. Ou si.

Vendo que aquilo, a entrevista, a cita quedaba en punto morto, eu, para animar o estancamento, a crise, agrandei aínda máis o sorriso coa intención de trasladarlle unha certa calma á pobre psicóloga. Fíxeno peor. Creo que o meu sorriso lle evocou a imaxe daquela famosa foto da película “O resplandor”, na que Jack Nicholson asoma coa súa cara por unha porta entornada.

Para que o nerviosismo da muller non fose a máis, erguín da cadeira, díxenlle que pensase no significado da miña visión e que xa mo diría na próxima cita. Medio sorriu, chocamos as mans e marchei. Espero que non pensase que ía buscar o fouciño.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 20 de decembro de 2025

OS ARQUIVOS DO TERROR

 

Na mañá do 22 de decembro de 1992 (hai 33 anos), unha descuberta fortuíta cambiou para sempre a comprensión do pasado recente paraguaio. Nunha dependencia policial ás aforas de Asunción, descubríronse miles de documentos que rexistraban con minuciosidade o funcionamento do aparato represivo da ditadura de Alfredo Stroessner. Aqueles papeis (informes, fichas, fotografías, cartas e ordes) pasarían á historia como os Arquivos do Terror.

O descubrimento realizouno o avogado e educador Martín Almada, ex preso político do réxime, e coa axuda do xuíz José Agustín Fernández. Os documentos revelaron a existencia dun sistema de persecución sistemática contra opositores políticos, sindicalistas, estudantes e cidadáns de a pé, sometidos a detencións arbitrarias, torturas, desaparicións forzadas e exilios.

Máis alá do horror local, os arquivos aportaron probas clave sobre a Operación Cóndor, a coordinación represiva entre as ditaduras do Cono Sur durante as décadas de 1970 e 1980. Nas súas páxinas asoman nomes, datas e procedementos que demostraban a colaboración entre Paraguai, Arxentina, Chile, Uruguai, Brasil e Bolivia (co respaldo, de quen se non, de Estados Unidos) para secuestrar e eliminar disidentes máis alá das fronteiras nacionais.

O valor dos Arquivos do Terror foi inmediato e duradeiro. Serviron como evidencia xudicial en causas nacionais e internacionais por crimes de lesa humanidade, e contribuíron a rachar o pacto de silencio que durante anos protexeu ós responsables. Tamén permitiron a moitas familias reconstruír o destino dos seus seres queridos e reclamar verdade e xustiza.

Actualmente, os documentos consérvanse no Centro de Documentación e Arquivo para a Defensa dos Dereitos Humanos, dependente da Corte Suprema de Xustiza. En 2009, a UNESCO incorporounos ó programa Memoria do Mundo, recoñecendo a súa importancia universal como testemuña do terrorismo de Estado en América Latina.

A máis de tres décadas do seu achado, os Arquivos do Terror seguen interpelando á sociedade paraguaia. Son unha advertencia contra o esquecemento e unha ferramenta pedagóxica para as novas xeracións. Nun país onde a democracia aínda enfronta desafíos, estes papeis recordan que a memoria non é só un exercicio do pasado, senón unha condición indispensable para un futuro con xustiza e dereitos.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 20 de decembro de 2025

SOBRE UNHA DESAPARICIÓN

Unha vez máis o concello de Baños de Molgas botou man dos meus servizos para que realizase unha investigación sobre a desaparición do Neno Xesús do belén existente na casa dun particular na aldea de Alvite.

Marchei a fume de carozo e o primeiro que fixen foi mirar no propio pesebre por se o neno, ó ser pouquiña cousa, estaba agochado ou perdido entre as pallas da corte. Custoume facer levantar ó boi; non fose o demo que o esmagase ó deitarse. Examinado a fondo todo o pesebre, seguín coa investigación por todo o resto do belén.

Pregunteille a pastores, leñadores, lavandeiras... e nada. Pregunteille ós Reis Magos que viñan de camiño desde o Extremo Oriente (a ver, chocábame un pouco que o neno, sendo bebé, botase a andar, nin tan sequera a gatear, pero... como era Xesús) e nada me dixeron tampouco.

Percorrido todo o belén e sen atopar ó bebé, volvín ó punto neurálxico dos feitos: o pesebre. E pensando xa na lóxica destes casos: o entorno familiar. Adoitan ser os primeiros sospeitosos. Eu xa ía coa mosca na orella: por moito que o carpinteiro fose Santo e a súa muller, María, fose Virxe; o demo sempre o levamos todos dentro e en algunha ocasión ten que saír.

A miña sorpresa foi maiúscula cando me atopei coa Virxe María embarazada. Pensei ó momento en que, tendo un bebé no pesebre, andou aguda para ir por outro. Lanceille a pregunta sobre neno nacido. “Que bebé nacido? Aínda non parín. Foi este veciño que se adiantou ó nacemento. Igual quixo imitar o Abel Caballero”. Sen máis comentarios, dei por pechada a investigación.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 19 de decembro de 2025

SACRIFICIO PATERNAL

O outro día lin unha entrevista que un periódico deportivo lle fixo ó xogador de Salceda de Caselas, Denis Suárez. Falando do seu periplo deportivo (pasou por varios equipos, incluído o Celta e dous ingleses), salientou, por suposto, o sacrificio dos pais por levalo a adestramentos e marchar con el a todas esas cidades polas que pasou. Mesmo me emocionei cando comentou que os seus pais o pasaran mal en Inglaterra: dunha pequena vila na que só falaban galego a un país descoñecido no que había que usar o inglés e do que non sabían nin dicir ola.

O sacrificio dos pais polos fillos deportivos. Ou calquera outra actividade. Un tema que dá para miles de historias e centos de películas ou libros. No caso de Denis Suárez (hoxe xogador do Alavés) e de todos aqueles que conseguiron un nome en calquera deporte, que chegaron a, máis ou menos, trunfar... bendito sacrificio!

Porén, sabemos todos que tan só conseguen chegar uns poucos, uns privilexiados. Que polo camiño quedan milleiros e milleiros de deportistas dos que non sabemos de tal sacrificio paternal e maternal. E tamén se sacrificaron por eses fillos. Sen recompensa.

Eu mesmo teño dous que se levan un ano e dous meses. Durante un tempo adestraban xuntos. Despois, cando ía cada un polo seu lado, eu víame como marioneta, como monicreque dun lado para o outro. Feliz, si (mentres adestraban, eu gozaba lendo e escribindo), pero había que ir aínda que non apetecese (e había que aparcar). Cando coincidían nos horarios, aquilo xa era máis que andar ás carreiras. E sen recompensa. Pero polos fillos danse cen mil voltas e máis, sen importar que se fale tan só do sacrificio dos escollidos.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Mércores, 17 de decembro de 2025

AS ESPERAS TEÑEN IDADE?

Alí está el; sentado á sombra dun carballo que está á beira do camiño que vai desde a estación do ferrocarril de Baños de Molgas ó muíño do Dositeo. Está esperando. Esperando non sabe moi ben que. Non ten idade de esperar, pero espera. Sen saber tampouco moi ben se as esperas teñen idade.

Mentres espera, a música soa nos seus oídos. Agora mesmo escoita “Brazil”, na versión de Geoff e Maria Muldaur. Ó mesmo tempo, pensa. Para os pensamentos si que non hai idade. É máis, canto máis vello, máis pensamentos, máis tempo para lembrar. Aínda que, ás veces, e coa súa idade, a súa memoria empeza a ser efémera. Non obstante, aí está o tempo que foi. O tempo futuro sabe tamén que cada vez será máis curto. El sabe que avanza cara a un final. Porque todo ten o seu principio e a súa fin. El tivo un principio. El terá un final.

Alí segue el. Esperando. Escoitando agora “C.R.E.A.M.”, pola banda El Michels Affair. E contemplando, pero sen practicamente ver, a unha rula que non lle perde ollo. Ante calquera movemento del, emprenderá o voo. El, como espera tan ensimesmado, non se move. Estará pensando nese tempo que xa tan só lembra ós cachos.

Din que o tempo pasa e todo cambia. O tempo está pasando pero el non se move. Non lle quita ollo á rula, mais nótase ás leguas que nin a ve. Está coas súas cousas, co seu mundo. Un mundo cheo de feitos e experiencias. Un mundo que foi seu. Un mundo que, ás pingas, deixa de ser. Por fin móvese. Ergue e marcha. En silencio. En soidade. A melancolía é o pracer de estar triste.

Cafetaría Alumbre. A Valenzá. Domingo, 14 de decembro de 2025

Foto: Camiño ó muíño do Dositeo (Baños de Molgas - Ourense)

ACUSACIÓNS

Acusáronme de dicir mentiras. A min!, que nunca digo verdades. Dicía Martín Lutero que unha mentira é como unha bola de neve; canto máis roda, máis grande se volve. Nunca vin nin pisei a neve. A única vez que caeu neve na miña contorna, eu estaba a durmir e, mirade por onde, soñando coa neve. Agora mesmo non sei se vos digo verdade ou mentira.

Acusáronme de racista. A min!, que non podo ver á xente de cor. Eu son da banda dos Hulk, do Grinch, da Máscara, do Shrek, do sapo de Tiana, da ra Gustavo, do marciano Gazú, do toxo verde e das follas dos carballos. Dicía García Lorca verde que te quero verde, verde vento, verdes ramas; o barco sobre a mar e o cabalo na montaña. Nunca vin o mar nin tampouco nadei nel. Sei que existe de oídas.

Acusáronme de falangueiro. A min!, que non sei conxugar nin unha simple frase. Fóra do ola e do adeus, xa non sei que máis dicir. Todo o demais é silencio. Como se me comera a lingua o gato. Nunca vin nin sei moi ben o que é un gato. Ás veces penso que son os hámsteres, pero máis dunha persoa me di que son coma os ratos. Dicía Pablo Neruda que o gato quere ser só gato e todo gato é gato desde bigote ó rabo.

Acusáronme de inepto. A min!, que estou apto para dar e tomar. Que vou e veño. Que estou e deixo de estar. Que ando de aquí para alá. Que abano, que esparexo os pensamentos polo orballo dos tempos. Dicía Platón que o corpo humano é a carruaxe; o eu, o home que a conduce; o pensamento son as rendas e os sentimentos os cabalos. Son o cabalo de batalla de Juan Pardo. Verdade ou mentira?

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 13 de decembro de 2025

Finca Fierro. Barbadás. Luns, 15 de decembro de 2025

O TEMPO

Unha folla. Unha galla. Un caxato. Un bugallo. Unha belota. A raíz. O tronco. A rúa Bugallal en Baños de Molgas. Un carballo no parque das Mestras. O silencio por entre a copa da árbore. A calma na desembocadura do río Sor. O ruído na corrente do Arnoia e no reloxo da igrexa anunciando as horas. “O tempo é a cousa máis valiosa que unha persoa pode gastar” (Teofrasto)

Un libro. Un bolígrafo. Unha pluma. Unha páxina en branco. Un lapis. Un caderno. Unha goma de borrar. Unhas letras. Unhas palabras. Un letreiro no que se le Baños de Molgas. Unhas pingas de orballo que caen sobre o papel en branco. Unha liña. Un parágrafo. Un capítulo. Miles de versos. “Se amas a vida non malgastes o tempo, porque o tempo é o ben do que está feita a vida” (Benjamin Franklin)

Historia. Xeografía. Matemáticas. Lingua. Filosofía. Literatura. Relixión. Debuxo. Educación física. Química. Física. Materias que din, que ensinan. Poden os filósofos facer que os seus pensamentos bailen ó ritmo dos gatos negros? Pode unha operación matemática ser inexacta na zona dos Maragatos? E o cabo Fisterra ó Oeste. E o regato das Bouzas desembocando en Baños de Molgas. E o ora pro nobis de que todo vai e vén, de que todo o que entra sae e de que a luz brilla onde hai escuridade. “Un home que se permite malgastar unha hora do seu tempo non descubriu o valor da vida” (Charles Darwin).

Ciclismo. Baloncesto. Fútbol. Motociclismo. Tenis. Bádminton. Balonmán. Boxeo. Frontón. Atletismo... Deportes que ensinan como é realmente unha persoa. Deportes que se poden desenvolver en Baños de Molgas... á beira do río Arnoia. “Que insensato é o home que deixa transcorrer o tempo esterilmente” (Goethe)

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 12 de decembro de 2025

Foto: Rúa Bugallal (Baños de Molgas - Ourense)

A VONTADE DE LIBERDADE

O 15 de decembro de 1895 (fai hoxe exactamente 130 anos), en plena Guerra da Independencia de Cuba, tivo lugar un dos combates máis significativos da Invasión de Oriente a Occidente: a Batalla do Mal Tempo. O enfrontamento ocorreu preto de Cruces, no centro da Illa, e demostrou a capacidade ofensiva do Exército Liberador fronte ás forzas coloniais españolas.

As tropas mambisas (guerrilleiros independentistas dominicanos, cubanos e filipinos), comandadas polos xenerais Máximo Gómez e Antonio Maceo, avanzaban cara ó occidente da Illa co obxectivo de levar a guerra ós principais centros económicos do réxime colonial. No seu camiño atoparon forzas españolas superiores en armamento e disciplina formal, pero non en mobilidade nin coñecemento do terreo.

En Mal Tempo, o exército español intentou deter o avance invasor con unidades de infantaría e cabalaría. A resposta mambisa foi fulminante. Nunha acción que durou apenas uns 15 minutos, as forzas independentistas lanzaron unha carga ó machete que desorganizou por completo ás columnas peninsulares.

O choque deixou numerosas baixas do lado español e mínimas perdas entre os insurrectos (fálase de 200 baixas no exército español por tan só catro mortos e catro feridos no Exército Liberador), un resultado que sorprendeu ós mandos coloniais e elevou a moral do cubanos. Porén, máis alá das cifras, o impacto simbólico foi enorme: quedaba demostrado que o poder militar español podía ser derrotado en campo aberto.

Para a poboación cubana, a noticia propagouse coma unha mensaxe de esperanza. Para España, foi un sinal alarmante de que a guerra non se limitaría ó oriente rebelde. A Invasión continuou a súa marcha, atravesando Cuba de leste ó oeste, sen que os intentos de contención lograran detela.

Hoxe, a Batalla do Mal Tempo lémbrase como un dos momentos clave da epopea independentista. Un enfrontamento breve, baixo o sol do centro de Cuba, que confirmou que a vontade de liberdade podía máis que o poder de todo un imperio. A proba é que, en días posteriores, o Exército Español sufriu outro rosario de derrotas ocasionadas polos insurxentes crioulos.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 13 de decembro de 2025

MISIÓN CUMPRIDA

Misión cumprida. E volvín polo camiño que fora. Na volta atopei espíritos malignos que se envorcallaban no bulleiro da indiferenza e demasiadas aves nocturnas que non tiñan ollos. Como sabían por onde voaban, non o sei. Eu ía cos meus pensamentos subido na carabela da inocencia, da inxenuidade. Aínda non me alcanzara a idade para saber que era a Perla Negra.

Á volta tamén pensei en que “a liberdade non é máis que a distancia entre quen caza e a súa presa”, segundo di un poema de Bei Dao e que nomea Ocean Voung no seu libro “Somos un pestanexo radiante na Terra”. Bei Dao é o alcume de Zhao Zhenkai, nado en China en 1949. Ocean Voung é poeta, ensaísta e novelista vietnamita-estadounidense que naceu en 1988. Eu estaba a cazar, libremente, o tempo que perdera no camiño de ida e no que levaba de volta.

Ó pouco souben que unha sombra me seguía desde o momento en que saíra o sol pola serra de San Mamede. Era longa como os días de maio e delgada como unha vara aguillada. Era negra. Pero non era a negra sombra de Rosalía de Castro; era a miña propia sombra. Quedei abraiado ó descubrir a súa forma: mal feita, chea de soños, quizais máis ben pesadelos, e de remansos pola zona dos xeonllos.

Misión cumprida. E xa de volta no punto de partida, sentei sobre a esperanza dun anhelo que latexaba con forza e demasiado ás présas. Din que estas nunca son boas, pero hai misións que se realizan ou non. Como hai devezos que xerminan, que grelan, moi paseniñamente, co tempo. Como hai ouleos que rebentan o silencio desde a leira do Caneiro. Agora deito para que a miña sombra sexa o meu leito.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 12 de decembro de 2025

A ESTRELA AZUL

Non miro para abaixo. Tampouco miro para os lados. Miro para arriba. Miro á única estrela que hai no ceo. É azul. Todo o demais son nubes. Nubes negras. Grandes e pequenas. Na única abertura clara que hai alá arriba está a estrela azul. Sempre as vin brancas ou amarelas ou tan brillantes que non deixaban adiviñar a cor. Esta é azul. Está soa.

Eu tamén estou só. No alto do Outeiro Barbeiro. A uns mil metros ou un quilómetro —como queirades— de Baños de Molgas con dirección a Os Milagres. É noite pecha, pero intuíndo un ceo moi nubrado polo que só asoma unha estrela. De cor azul. Azul é a banda diagonal da bandeira galega. Azul é a calma e a serenidade. Azul é a confianza e a lealdade. Azul é a intelixencia e a fidelidade. Azul é o mar. Os soños son azuis.

Non quero marchar do Outeiro Barbeiro. Temo perder a perspectiva da estrela azul. Por iso me nego tamén a mirar cara abaixo. Nin quero mirar para os lados. Só para arriba. Nun momento dado tamén vexo o resplandor dunha luz en movemento. É branca. Adiviño un avión. Penso se desde ese avión se verá a estrela azul. Ó mellor non ven ningunha estrela.

Empeza a chover. Adeus á visión da estrela azul. Xa non hai ningún claro nas alturas. Xa podo mirar para abaixo. Miro cara abaixo para saber onde poño os pés. Marcho... amodiño, con parsimonia, moi devagar. Mentalmente despídome da estrela azul. Non sei se volverei ver unha desa cor. Azul é a ansia dun desexo. Azul é a canella pola que baixa a melancolía.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 9 de decembro de 2025

A EXISTENCIA

Clasifiquei a existencia en tres puntos, tres fases, tres períodos: nacer, vivir e morrer. Así, moi simple e moi sinxelo. Claro que, cada fase, ten os seus conceptos, o seu aquel. Para nacer hai que facer o que hai que facer. Vivir... ufff, vivir, o esencial é vivir; pero aquí xa se complica moito a materia da existencia. O de morrer é máis fácil: punto final.

O de nacer depende moito dos días, das circunstancias, dos tempos, mesmo das horas. Aínda que todos sabemos que nacer é soamente comezar a morrer.

O de vivir que son dous días é un dicir. Eu levo xa 23.354 días. Que se escriben pronto e se din máis rápido aínda, pero, á hora da verdade, son moitos días de cristo. Días nos que pasa de todo e, en algúns, non pasa nada aínda que se viven igual. Días secos e mollados. Días soleados e con xeadas. Días entretidos e aburridos. Días de risas e bágoas. Días nos que as flores dos toxos brillan e as nubes pingan.

O de morrer... Morrer é lanzar o derradeiro suspiro e rezar ou cantar un requiescat in pace, un responso por un mesmo. Certo, logo de morto non hai responso posible. Morrer é deixar de sentir o tempo, de percorrer os días, de esquecerte das circunstancias e de rematar as horas. Morrer é deixar todo por facer.

Dicía Goethe que a existencia dividida pola razón deixa sempre un resto. Os recordos? Tamén dicía Vladimir Nabokov que a existencia é unha serie de notas a pé de páxina dunha obra mestra vasta, escura e inacabada. Polo de agora, existo e... vivo.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 8 de decembro de 2025

Finca Fierro. Barbadás. Luns, 8 de decembro de 2025

A SOMBRA DO PODER

Fóra, as nubes negras non me deixan ver o ceo azul. Ameaza chuvia. Aínda que o tempo está quente. Partidazo do Celta, pero a prensa só fala do fracaso do Real Madrid. Son as tres e media da tarde e polos auriculares soa a banda sonora de “Ant-Man e a Avespa”, de Christophe Beck. Ó mesmo tempo, pingas de orballo (as de auga non tardarán moito en caer) caen sobre a páxina en branco para seguir dicindo que o Celta fixo un partidazo, pero a prensa só fala do mal partido do Real Madrid.

Non consigo contar todas as trapalladas que hai sobre a mesa da cociña, entre culinarias e culturais ou de escritura. Estou afeito. Levo anos convivindo co pouco espazo que teño para os meus arroutos literarios. Chamarlle literarios é moito dicir, pero non me paro a buscar algún que outro sinónimo cultural. Partidazo do Celta, pero a prensa só fala dos expulsados do Real Madrid.

Reloxos. Calendarios. Botellas. Dicionarios. Libros. Galletas. Patacas. Louza. Ordenador. Cables. Televisión. Microondas. Pan. Culleres. Garfos. Armarios. Froita. Aparellos. Coitelos. Traballos manuais. Cadeiras. Mesa. Enchufes. Botes... Partidazo do Celta, pero a prensa só fala de Xabi Alonso, o adestrador do Real Madrid.

Catro menos vinte da tarde. O ceo segue coma o principio. A ameaza de chuvia tamén segue latente. A banda sonora avanza e segue a ser fiel compañeira desta tarde morriñenta. Partidazo do Celta e de Borja Iglesias, pero a prensa só fala das leas e tensións entre o adestrador e os xogadores do Real Madrid. O que ten poder, e como diría Antonio Gala, non deixa crecer nada baixo a súa sombra.

Finca Fierro. Barbadás. Luns, 8 de decembro de 2025