A ESCALEIRA DE PEDRA

El chámalle bolboreta. Ela replícalle con meu neno, e os dous sorrín coma se acabasen de descubrir, unha vez máis, que a nostalxia tamén pode caber nunhas poucas palabras. Sentan sobre a escaleira de pedra, mentres a tardiña vai perdendo as súas últimas cores e se acomoda, amodiño, sobre a escuridade da noite.

Non necesitan luz para verse. Nin para tocarse. Tócanse. Primeiro coas mans, logo cos ollos, despois con ese silencio que só coñecen os que senten de verdade. Ela aloumiña o ombreiro del e el deixa caer uns bicos, lentos e delicados, sobre a súa cabeza. Enfronte, sobre un cable de teléfono, aturuxa unha curuxa. Ou tal vez sexa un moucho; a noite xa borrou as diferenzas.

Ela, achegándose un pouco máis, borboríñalle que é un toleirán. El contraataca con miña xoia e cun sorriso que parece acender a escuridade. Míranse. E nese instante, no pequeno escintileo dos seus ollos, hai un verso; en cada verso, un tempo; e dentro dese tempo, un momento capaz de deter o universo.

Ela apoia a cabeza no seu peito. El aperta o seu corpo contra o dela, como se tivese medo de que a noite puidese levala consigo. Ningún dos dous di nada. Xa o dixeron todo. Alí, naquela escaleira vella, baixo o canto escuro do paxaro e un ceo que comeza a encherse de estrelas, comprenden que hai sentimentos que non precisan promesas porque nacen coa certeza de querer quedar.

E mentres a última luz desaparece detrás das casas, el bícaa na fronte e murmura: “bolboreta”. Ela pecha os ollos, sorrí e responde baixiño: “Meu neno”. E durante un instante, breve e infinito, parece que o universo enteiro é todo deles.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 25 de setembro de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 25 de setembro de 2026

Foto: Escaleira de pedra en Baños de Molgas (Ourense)

MORRER ANTES DE CAER

O que me pasou o outro día sáese dos límites da realidade, da lóxica e, se me apuran, tamén do sentido común: resucitei de entre os mortos. Tal como o digo e tal como o vou contar.

Morrera dun infarto de miocardio cando me vin colgado da ponte das Cepas. O susto foi monumental: mirei para o río Arnoia, alá embaixo, tan ó fondo que me pareceu que estaba noutro concello e nin tempo tiven de deixarme caer.

Eu presentárame alí ás seis da tarde coa intención de saltar de boas a primeiras. Non por suicidarme, que tampouco hai que poñerse dramáticos, senón por curiosidade científica: quería saber como se cae desde case cincuenta metros e, de paso, comprobar se era posible caer de pé no medio do río. Un experimento coma outro calquera, aínda que recoñezo que o método era un pouco definitivo.

Non sei como caín, porque antes de soltar as mans xa estaba morto. Polo infarto. Axiña me atoparon, grazas a que eu deixara avisado nas redes que me ía tirar. As cousas ou se fan ben ou non se fan. O primeiro en chegar foi precisamente o médico de Baños de Molgas, que certificou a miña morte e confirmou que, aínda que o infarto non se me adiantase, o deceso viña de camiño.

Do río sacáronme coma quen recolle un saco despois da feira: máis que escarallado, roto por completo. Eu xa daba por rematada a experiencia, con moi pouco entusiasmo, todo hai que dicilo. Pero, contra todo prognóstico, ó pouco tempo volvín á vida. E aquí comeza a parte que nin eu mesmo dou explicado.

Porque resucitei sen feridas, sen traumas e, cousa aínda máis rara, sen ganas de volver probar. Ninguén sabe como volvín de entre os mortos; máis ben de entre os esnaquizados. Pero volvín.

Café Brétema. A Valenzá. Mércores, 23 de setembro de 2026

CAFÉ PARA A APOCALIPSE

Teño a boca seca. A calor é moita, mesmo andando pola sombra. Andei polo paseo do regato dos Muíños lendo en “Brooklyn Follies”, de Paul Auster. Á sombra aínda se pode ir tirando, pero cada vez que tocaba pasar polo sol era como morrer un pouco... asfixiado, sufocado, coa dignidade xusta para chegar ó seguinte anaco de sombra. Ó final, máis que ler a Auster, parecía que estaba esperando pola miña autopsia.

Teño a boca seca. Van traerme o café. Sempre oín dicir que o café é bo para cortar a sede, aínda que nunca entendín moi ben como unha cousa quente pode solucionar outra cousa quente. Eu sede non teño —son de pouco beber—; simplemente teño a boca seca. Que o café corte ou non corte a sede dáme igual. Eu tomo café porque é o que tomo. Se mo trouxesen salgado, supoño que tamén o tomaría. Hai hábitos que están por riba da meteoroloxía e mesmo da razón.

Vaise acabar o mundo. Non digo que sexa hoxe, pero con estas temperaturas, a practicamente finais de setembro, tampouco sería unha sorpresa. E ben pensado, se se acaba o mundo, non é tanta perda. Temos asumido que imos morrer todos, uns antes e outros despois. Así que, chegados ó caso, tanto ten morrer por separado como facer unha morte colectiva e aforrar trámites.

Non habería velorios, nin enterros, nin responsos, nin curas, nin aquelas visitas nas que todo o mundo di que era unha boa persoa. Seríamos simplemente corpos mortos espallados polos confíns do universo. A Terra desaparecería e o universo seguiría sendo universo, que é unha maneira bastante indiferente de dicir que non nos necesitaba.

Con sorte, se hai vida máis alá das estrelas, máis alá do infinito, e se os extraterrestres son espelidos, igual aproveitan o noso desastre para algo: abono para os seus terreos, por exemplo. Dáme que toda poboación mundial dá para moita semente.

Café Brétema. A Valenzá. Martes, 22 de setembro de 2026

A CITA CO ESPÍRITO MALIGNO

Citei ó espírito maligno na aldea dos Escornabios. Que dis, ho?, preguntoume Nemesio Bouzas, con claros síntomas de botarse a rir. Dubidei un bo cacho en explicarlle a miña situación nocturna. Esa na que os pesadelos furgan na conciencia e me espertan cada dous por tres. Por iso eu sempre digo, e sempre desexo, soñar esperto; desta maneira fágoo ó meu xeito.

Claro que, se me paro a explicarlle o asunto a Nemesio, pásaseme a citación. Porque, falando claro, non sei que será peor: se este home ou o meu espírito maligno.

Nemesio Bouzas Alacrán é fillo da señora Generosa e do señor Eladio, O Chimpafigos. Fáltalle unha fervura —ó fillo, non ó pai— e nunca ten présa. Quen máis, quen menos, foxe del a fume de carozo. Porén, hai ocasións nas que non queda outra que botar unhas parolas con el. Á parte do seu estado mental, ten arranques de carraxe que axiña o animan a botar man da forza bruta. É bo home, é un inocente ata que deixa de selo.

Nun alustro, opto por miralo de esguello e déixolle caer, con présa, que o espírito maligno non me esperará se me atraso só que sexan dous minutos.

Por unha vez, move a cabeza en sinal de entendemento e mesmo se aparta para un lado para deixarme pasar. Ata me desexa un bo día e unha boa viaxe deica a aldea dos Escornabois, que está a pouco máis de douscentos metros.

Cando cheguei, fun eu o que tivo que esperar uns longos minutos polo espírito maligno. Pero tan axiña como asomou, e sen máis preámbulos, canteille as corenta, e marchou el e marchei eu. Á volta tiven sorte de non atoparme co Nemesio.

Café Brétema. A Valenzá. Venres, 18 de setembro de 2026

O AVOGADO QUE CONQUISTOU A TELEVISIÓN

Hoxe cúmprense 69 anos da chegada á cadea estadounidense CBS dunha nova serie que acabaría converténdose nun clásico da televisión: “Perry Mason”. Baseada nos personaxes creados polo escritor Erle Stanley Gardner, a ficción combinaba o drama xudicial co misterio e a investigación criminal. A serie mantívose en antena durante nove tempadas, ata maio de 1966, e contou con 271 episodios. O seu protagonista era un avogado penalista dos Ánxeles especializado na defensa de persoas acusadas de crimes, especialmente de asasinato.

A estrutura dos capítulos seguía habitualmente un esquema moi recoñecible. Primeiro presentábase un conflito que remataba coa comisión dun crime e, pouco despois, as sospeitas recaían sobre unha persoa inocente. Perry Mason aceptaba a súa defensa e, coa axuda da súa secretaria Della Street e do detective privado Paul Drake, comezaba a investigar o caso. As probas parecían complicar cada vez máis a situación do acusado, ata que chegaba o momento decisivo no xulgado. Alí, mediante preguntas, contradicións e novas probas, Mason conseguía demostrar a inocencia do seu cliente e poñer ó descuberto o verdadeiro culpable.

O éxito da serie debeuse tamén, en boa medida, ó seu elenco de intérpretes. Raymond Burr converteuse no rostro inseparable de Perry Mason, nun papel que marcou a súa carreira. Ó seu lado estaban Barbara Hale, como a eficiente secretaria; William Hopper, como o investigador privado; William Talman, que interpretaba ó fiscal e era o principal adversario do artistiña nos xuízos; e Ray Collins, no papel do tenente de policía. A química entre estes personaxes contribuíu a crear unha fórmula televisiva que o público recoñecía e esperaba semana tras semana.

A repercusión de “Perry Mason” tamén chegou axiña a España. Televisión española estreou a serie o 5 de outubro de 1960, nun momento no que a televisión comezaba a entrar nos fogares españois e as producións estadounidenses adquirían unha presenza cada vez maior na programación. A cita co avogado era os xoves pola noite e a serie acadou un importante éxito popular. Permaneceu na programación durante varias tempadas, ata 1966. Posteriormente, TVE recuperou algúns episodios na segunda canle, aproveitando tamén a popularidade que Raymond Burr alcanzaría con “Ironside”.

Para os máis vellos do lugar, “Perry Mason” segue a ser unha referencia fundamental entre as series xudiciais e policiais da televisión.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 19 de setembro de 2026

A DESPEDIDA

As montañas erguíanse ao fondo, inmóbiles, como animais durmidos. Entre as flores voaban as bolboretas e, nas pólas máis altas, os paxaros anunciaban a chegada da tarde. O vento ouveaba entre os castiñeiros e arrastraba consigo o cheiro da terra húmida. Todo parecía tranquilo, demasiado tranquilo, coma se a paisaxe estivese agardando por alguén.

Ela camiñaba soa polo carreiro. Levaba unha pequena maleta na man e unha fotografía gardada no peto do abrigo. Facía anos que non regresaba a aquel lugar, pero recoñecía cada curva, cada pedra, cada sombra. Un segundo. Un minuto. Unha hora. O tempo parecía avanzar de maneira diferente alí, coma se as montañas o retivesen.

Ó chegar á vella casa, detívose diante da porta. Non había ninguén. Só un paxaro que asubiaba desde o tellado e o vento que batía contra as ventás. Por un instante, pareceulle escoitar a voz do seu pai chamándoa polo seu nome. Sorriu. Despois, un salouco escapou dos seus beizos. Abriu a porta e entrou.

Pola noite, a escuridade apoderouse de toda a bisbarra. Sentada fronte á lareira apagada, mirou a fotografía: nela aparecían os dous, moitos anos atrás, sorrindo diante daquela mesma casa. Entón comprendeu que non regresara para recuperar o pasado, senón para despedirse del. Fóra, os asubíos do vento semellaban saídos dunha banda sonora de Morricone. E, durante uns minutos, deixou que a melancolía fose o pracer de estar triste.

Á mañá seguinte marchou antes de que saíse o sol. Non levou a fotografía. Deixouna sobre a mesa, xunto á ventá. Cando se afastou pola estrada, unha bolboreta cruzou diante dos seus ollos. Ela detívose un instante, respirou fondo e continuou camiñando. O pasado quedaba atrás. O vento, mentres tanto, seguía contando a súa historia entre as montañas.

Café Alumbre. A Valenzá. Xoves, 17 de setembro de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 18 de setembro de 2026

A TEIMA DE METER OS FOCIÑOS

Modifiquei a estrutura do ADN dun cangrexo e, en vez de andar de lado, botou a voar. Non sei se foi un éxito científico ou unha auténtica putada para o cangrexo, pero o certo é que voaba. E aquí aparece a pregunta trampa: se os cangrexos andan de lado, por que dicimos «andar para atrás coma os cangrexos»? Quizais porque somos nós os que necesitamos que todo encaixe nas nosas expresións, aínda que a realidade teña a teima de non pedirnos permiso.

Pero o cangrexo non é o asunto. O asunto somos nós e esa afección tan nosa por meter os fociños onde ninguén nos chamou. Que me fixo a min o cangrexo? Nada. E, con todo, sentín a necesidade de modificalo, de darlle unhas ás para que fixese algo que nunca lle pedira facer. Se cadra porque temos esa manía de pensar que todo aquilo que non funciona como nós esperamos está mal feito.

Somos moi amigos de querer saber, de querer ditar, de querer manipular, de querer mandar, e bastante menos de obedecer, calar ou deixar estar. Queremos que os demais pensen como pensamos nós, camiñen por onde camiñamos nós e, se é posible, voen cando consideramos que chegou a hora de voar. Chamámoslle preocupación, consello, experiencia ou boas intencións. Ás veces mesmo lle poñemos un nome máis elegante: “é polo teu ben”. Curiosa expresión esa, que adoita aparecer cando alguén vai facer algo que nós non lle pedimos.

E así imos corrixindo vidas alleas: endereitamos pensamentos, limamos comportamentos e colocamos sentimentos no seu sitio. Se alguén anda de lado, queremos poñelo dereito; se vai para atrás, empurrámolo cara adiante; e se decide voar, xa aparecerá alguén para explicarlle que os cangrexos non voan e que toda a vida se fixo así.

Café Brétema. A Valenzá. Mércores, 16 de setembro de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Xoves, 17 de setembro de 2026

DIÓGENES E MÁIS EU

Dixo un tal Diógenes o Cínico, que seica era un filósofo grego —polo que tiña que ser listo, xa que filósofo non é calquera—, que o movemento demóstrase andando.

Ó mellor non o dixo ese tipo listo, porque outros tamén comentan que é un dito popular.

É igual; o caso é que a frase ten o seu aquel, xa que, aínda que é ben certo que o movemento se demostra andando, non é necesario andar para moverse.

O movemento tamén se demostra braceando, por exemplo. E hai xente que, ó falar, bracea de raio, de máis incluso. Eu mesmo braceo moito. E teño un irmán que, a maiores de bracear ó aire, hai que escaparlle un chisco, pois é dos que bracea sobre os brazos do demais. E dálle, e toca, e golpea, e abatana, e percute, e zorrega, e bate, e zurra. Como non teñas conta, déixache o brazo máis que mallado, mesmo con mazaduras.

Eu tamén teño un movemento frenético sen andar nada. O famoso tremor das pernas ou dos pés: ó estar sentado, como se tivese o baile de san Vito, empezo a taconear cos pés a tal velocidade que teño unha sobriña que, de nena, mesmo se me sentaba nas pernas para que estas deixasen de moverse. Máis o tic nervioso era e é tan forte que non hai maneira de detelo.

O movemento non só se demostra andando. A ver se, ó final, un pobre labrego, funcionario xubilado e algo paspán vai ser máis listo e intelixente ca os filósofos.

O movemento demóstrase de moitas maneiras. Mesmo botando a lingua a pacer.

Café Kibu. A Valenzá. Luns, 14 de setembro de 2026

DOUS DÍAS

Xa me habituei á claridade do día. Levaba encerrado vinte e sete anos, como Nelson Mandela, na máis completa escuridade. Absoluta escuridade. Nin unha abertura, regaña, físgoa, nin un raio. Mesmo cando abrían a xanela para deixarme a comida, non se reflectía no interior nin o máis mínimo resplandor. Ante isto, entendo que estaría encerrado nun soto demasiado profundo.

Como cheguei alí e a esa situación? Nin eu mesmo o sei. Só recordo que unha noite deiteime na cama da miña casa e, cando espertei, estaba nesa habitación, ou habitáculo, ou foso, ou zulo, ou como se lle queira chamar. En completo silencio. Na máis absoluta escuridade.

Non coñecín a ninguén e tampouco me deron nada para matar o tempo. Alí quedei, tombado no xergón fedorento, con apenas tres metros para pasear.

Ó principio quixen contar os pasos que daba, porque pensaba que o meu encerro sería efémero. Pero, vendo que aquilo seguía e seguía, deixei de contar. Xa perdera a conta varias veces.

Os días transcorrían no xergón, paseando, sentándome e berrando. Berrar, berrei moito. E non para chamar a atención, senón para liberarme da miña carraxe, da miña impotencia, da miña pena. Berraba tamén porque sempre me gustou berrar. E cando non berraba, asubiaba.

Asubiaba sempre o mesmo tema.

E do mesmo xeito que aparecín nese cuarto sen saber como, tamén aparecín de novo na miña casa sen saber como me levaron. Aparecín hai dous dúas.

De aí que aínda me estea habituando á claridade do día.

Café Dos Patos. A Valenzá. Sábado, 12 de setembro de 2026

OS NENOS HEROES DE CHAPULTEPEC

Era a mañá do 13 de setembro de 1847 (fixo onte 179 anos) e a Cidade de México vivía momentos de grande preocupación. As tropas estadounidenses avanzaban cara á capital despois de varias vitorias no territorio mexicano. No alto do outeiro de Chapultepec erguíase o castelo, que daquela era tamén un colexio militar. Alí estudaban varios mozos cadetes que soñaban con converterse algún día en soldados. Entre eles estaban Juan de la Barrera, Juan Escutia, Francisco Márquez, Agustín Melgar, Vicente Suárez e Fernando Montes de Oca. Eran moi novos, pero sabían que o seu país estaba en perigo.

Desde as murallas podían ver como o exército inimigo se achegaba lentamente. O ruído dos canóns facíase cada vez máis forte e o medo comezaba a apoderarse dos defensores. Os oficiais ordenaron que os cadetes abandonasen o castelo para poñerse a salvo, pero aqueles mozos decidiron quedar e loitar xunto ós soldados mexicanos. A batalla foi dura e as tropas estadounidenses atacaron Chapultepec con gran forza, mentres os defensores resistían como podían.

Os cadetes disparaban desde as posicións que conseguían ocupar e axudaban ós soldados feridos. Porén, o inimigo era numeroso e, pouco a pouco, as defensas mexicanas foron cedendo. Un tras outro, os mozos cadetes caeron durante o combate. Algúns morreron defendendo as murallas e outros perderon a vida cando intentaban impedir o avance das tropas ianquis. A situación parecía perdida e o castelo estaba piques de caer en mans do inimigo.

A lenda conta que Juan Escutia, ó ver que os estadounidenses estaban a piques de apoderarse da bandeira mexicana, envolveuse nela e lanzouse desde o alto do castelo para evitar que fose capturada. Así, segundo a tradición, preferiu morrer antes que permitir que a bandeira caese en mans dos invasores. Os seis cadetes quedaron para sempre unidos a aquela batalla e pasaron á historia co nome de “Nenos Heroes de Chapultepec”.

Co paso dos anos, a súa historia converteuse nun símbolo de valor, sacrificio e amor á patria. A batalla de Chapultepec foi unha derrota militar para México, pero a memoria daqueles mozos mantívose viva. Cando hoxe se lembran os seus nomes, non só se recorda unha guerra, senón tamén a decisión duns cadetes que, malia a súa mocidade e o perigo que os rodeaba, decidiron permanecer xunto ós seus compañeiros e defender o seu país ata o final.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 12 de setembro de 2026

DAS CANADAS Á LATA DAS SARDIÑAS

Nunha conversa por guasap, alguén me mandou saúdos a canadas. Era a primeira vez que lía ese vocábulo. Tiña lido ou oído —cando se mandan bicos, saúdos ou abrazos— a esgalla, a barullo, a carradas, a darlle cun pau ou un sacho, a embute, á envorca, a varrer..., pero nunca a canadas.

Como me gusta saber, axiña botei man do dicionario da RAG e... Canada: “Recipiente, polo xeral de latón, utilizado para muxir as vacas”. Canado: “Medida de capacidade para líquidos, principalmente viño e leite, que varía, segundo as zonas de Galicia, entre catro e oito litros”.

Meu pai, para munguir as vacas, usaba unha lata das sardiñas dun quilo —ou unha cunca grande— que, cada vez que ma cedía para que eu a baleirase no cubo, sempre lle botaba un trago. Beber aquel leite quentiño, acabado de munguir, era gloria bendita.

Naqueles tempos, a lata de sardiñas era de tanta utilidade como, por exemplo, o propio burro, que, o pobre, apandaba con todo. Coa lata das sardiñas sacabamos a calda do pote, levabámoslle o millo degrañado ás pitas, colliamos auga, colliamos fariña ou centeo para botalo á saqueta, e tantas e tantas cousas.

A canadas. Unha vez máis, demóstrase que a variedade da nosa lingua é realmente espectacular. Se a lingua castelá é rica, a galega penso que aínda o é máis. Que nun territorio tan pequeno existan dez, vinte vocábulos para dicir o mesmo é digno de gabanza. É máis, ó mellor nun simple quilómetro á redonda xa hai variedade en certas palabras.

Rematado o espazo, aproveito para mandar saudiños a canadas para todos.

Café Brétema. A Valenzá. Venres, 11 de setembro de 2026

ONDE A PEDRA DESAFÍA A GRAVIDADE

Aínda non hai un mes que o meu fillo Xoel e eu fixemos unha serie de andainas das que fun falando, pero resulta que se me escapaba unha: a que realizamos o 22 de agosto pola parroquia de Moura, pertencente ó concello de Nogueira de Ramuín, e que se coñece como a Ruta Granítica de Moura.

Xoel xa a realizara cuns amigos e comentárame que lle gustara. Eu —como me apunto a todo con tal de saír da casa e coñecer novos lugares—, non o pensei dúas veces e para alá nos encamiñamos.

É unha ruta circular de sete quilómetros e pico que iniciamos desde o miradoiro Bambán do Solpor. Ó ser circular, había, claro, dúas opcións: pola esquerda ou pola dereita. Se colliamos pola esquerda, tocaríanos ó final unha impresionante subida, mentres que, se optabamos pola dereita, teríamos unha pronunciada baixada nada máis comezar. Como din que para abaixo todos os santos axudan, optamos por esta alternativa.

E creo que fixemos ben, pois non tardamos en darnos conta de que, se fose subida, seguro que os músculos nos ían rifar. Cada pouco faciamos pequenas paradiñas para contemplar a paisaxe. Porque esta, ante as vistas que se abrían —con boa parte do canón do río Sil e o espectáculo da visión do mosteiro de San Estevo—, era como para enxalzala, gabala e admirala.

Porén, o máis bonito, o máis impresionante, aínda estaba por chegar: os penedos, as rochas e as pedras que pouco a pouco fomos atopando cara ó final do percorrido. Formacións graníticas de gran volume que me deixaron abraiado. Principalmente, o Penedo do Rufino e a Pedra Longa. Esta última é de fantasía: érguese verticalmente desde o chan ata unha altura de máis de sete metros, desafiando por completo a gravidade.

Asombrosa a pedra. Impresionante a ruta.

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 11 de setembro de 2026

O RECUNCHO DAS PALABRAS

Que dis? Eu non digo nada. Estou calado. A miña mamá díxome sempre que en boca cerrada non entran moscas. E eu fixen caso. Levo sesenta e pico anos sen abrir a boca. Nin para dicir bo día. Nin para dicir vai calor. Nin sequera para dicir que non. Aliméntome polas fosas nasais. Teño unha sonda especial que non me molesta nada ó metela. Despois non explico como fago, porque é certo que se producen uns ruídos estraños que non causan boa sensación.

Moitos din que falar é bonito. Pero eu, polo si ou polo non, non abro a boca. Teño medo a esbardallar, a baduar, a laretar. Teño medo que a lingua vaia por libre e solte o que non debe. Porque, se digo o que me di o cerebro, ou a mente, ou a cabeza, mesmo penso que pode sentar mal. Mellor estar calado. E, para calar, non se pode abrir a boca.

Que como me comunico? Non o ves? Por medio da escritura. Para poñer os pensamentos nun papel, adoito pensalo antes; de aí que, por medio da escritura, non latrique tanto. Teño tempo. Tempo para mirar a palabra, darlle a volta, probala na boca sen abrir a boca. Para saber se vai facer ben ou mal, se vai mancar ou non. Porque hai palabras que mancan e hai palabras que doen.

Se tivese que falar, non tería ese control. Nin dominio. A palabra sairía disparada antes de que eu puidese agarrala. Cuspiría ó momento o pensamento que escapase do recanto onde están agochadas as palabras.

Hai que sinalar que o cerebro, a mente, a cabeza teñen coma recantos, coma celas, coma caixóns, coma recunchos nos que cada un almacena o que lle corresponda. E, como no recuncho das palabras hainas boas e malas, mellor non falar para non ceibar as malas. Porque estas, aínda que non se queira, son lagarteiras, pillabanas, escorregadizas, e axiña se mesturan coas boas e, claro, arman as do demo e a mona. Mellor estar calados.

A miña mamá xa o dicía: en boca cerrada non entran moscas.

Cafetaría Alumbre. A Valenzá. Mércores, 9 de setembro de 2026

UNHA ANDAINA POR TRADICIÓN

Hai andainas que se realizan por diversión, por fermosas, por saúde, por obriga, pola distancia... Hai, porén, outras que se fan por tradición. Por tradición doutros, neste caso, xa que eu, a que vou contar, nunca a fixera. E iso que si me pasara polo pensamento moitas veces, durante anos, practicamente toda a vida, desde que vin que a xente peregrinaba a pé desde Ourense ata o santuario dos Milagres.

Cando vivía en Baños de Molgas, todos os anos ía ós Milagres andando e aproveitaba incluso para ir lendo. Cando me trasladei a Ourense —e tamén para os arredores—, dicíame que xa fora moitas veces andando ata aquel lugar, e aí quedaba o asunto.

Días atrás, un dos meus fillos comentoume a posibilidade de ir andando ós Milagres. Aceptei no momento, pero pensando que se refería á ir de noite, como adoita facer a maioría da xente, quizais por ofrecemento á Santiña. De noite, seica, tería que durmir.

O sábado, día 5, en plenas Novenas, erguémonos ás cinco e media da madrugada para saír, por fin, media hora máis tarde. Fomos polos lugares que eu mellor coñecía, por onde se circulaba habitualmente en coche desde Baños de Molgas a Ourense, antes de que arranxasen a estrada que vai a Maceda por Paderne de Allariz.

Desde a Finca Fierro, en Barbadás, seguimos por Marcelo Macías, a Avenida de Zamora, O Cumial, a estrada de Salgueiros, Guede, Cardoeiro, Sanguñedo, Brandín, Alvite, Baños de Molgas e, finalmente, Os Milagres.

En total, 31,37 quilómetros, a unha velocidade media de 4,79 km/h. Tocamos coas mans a fachada do santuario despois de camiñar durante 6 horas, 32 minutos e 55 segundos.

Existiu canseira? Mentiría se dixese que non. Pero tamén quedou a satisfacción de chegar a un lugar entrañable e cun forte significado para min.

A catro días da arroutada, da camiñada, xa estou preparado para outra.

Finca Fierro. Barbadás. Mércores, 9 de setembro de 2026

SEGUIR ANDANDO

Andei uns cantos pasos e seguín andando. Se deixo de botar un pé detrás do outro, deixo de andar. E non podo quedar quieto. Teño que chegar. A onde? Aínda non sei. O que si sei é que a algún lugar chegarei: mesmo ata o infinito. Ó infinito tamén se chega. Buzz Lightyear chegou. Incluso foi máis alá. “Deica o infinito e máis alá”, era a súa ladaíña.

Porén, hoxe non me apetece chegar ata o infinito. Acabo de apousentar as nádegas nunha cadeira, diante dunha mesa, na terraza dun café, baixo unha calor sufocante. É deses días nos que o sol non brilla, pero a sufocación afoga. O reloxo marca 32 graos. Mente coma un troiteiro! Hai polo menos cerca doutros tantos.

E tan só a certos paspáns se lles ocorre sentar na terraza e poñerse a escribir cando dentro da cafetaría teñen o aire acondicionado. Pero os heroes teñen que estar para as duras e para as maduras. Nas duras hai que aguantar. Nas maduras é algo normal.

Deixei de andar e non noto nada. Refírome á canseira. Así, sentado, non me canso. É case un descubrimento que me fai abondo feliz. Porque, como case sempre estou andando, chega un momento en que si me canso. Só un pouco, se digo a verdade. Estou tan acostumado a andar que, cando non ando, síntome raro.

Agora mesmo non o noto moito porque estou poñendo os puntos sobre os is. E mentres me entreteño con isto, non penso no efecto nin nas consecuencias de deixar de andar. Iso si, e por se acaso, antes de notar esa rareza, vou andar de novo uns cantos pasos máis para, logo destes, seguir andando.

Café Brétema. A Valenzá. Venres, 4 de setembro de 2026