LÍMITE: 48 HORAS

“Límite: 48 horas” é unha película que o director estadounidense Walter Hill realizou en 1982 e que protagonizaron Nick Nolte e Eddie Murphy. Non está nada mal: ten os seus gags e sen máis pretensións ca pasar o tempo. Límite: 48 horas son tamén as que eu teño... para non erguerme do sofá. Tal como soa. Así, sen trampa nin cartón. É un deses retos que me impoño a min mesmo simplemente para saber se serei capaz de cumprilo ou non.

Estar no sofá 48 horas tampouco sería unha esaxeración: coa televisión enfronte e uns libros á beira, poderían resultar incluso amenas. Mais o meu reto non vai por aí. Vai polo lado contrario, pola outra banda... a de non facer absolutamente nada: nin televisión, nin lectura, nin rabo de gaitas. O desafío consiste en quedar quietiño e pensar —iso si— nos biosbardos ou nas ideas que vaian xurdindo por calquera recuncho do cerebro, ese territorio repartido entre a codia cerebral ou materia gris (onde se agocha a memoria a longo prazo), o lóbulo frontal (no que se sitúan os procesos de pensamento ou planificación) e o hipocampo (encargado da memoria a curto prazo).

Tampouco podo durmir durante esas 48 horas, nin comer, nin asubiar, nin cantar, moito menos bailar, nin tan sequera pechar os ollos. O que se adoita dicir: estar a velas vir e sen que pase absolutamente nada. Si teño a opción de escoitar, porque non me queda outra. Menos mal que, como tamén se dixo sempre: a palabras necias, oídos xordos.

Estas 48 horas semellan poucas, pero hai que atravesalas, hai que vivilas da maneira en que eu as vou vivir. Non é cousa dun día. Non, a verdade é que non: van ser dous. E aquí sigo, pois, firme no reto, entregado ó desafío.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 5 de febreiro de 2026

A NECESIDADE DE TRADUCIR

Nas novelas, nos libros queda moi bonito —e moi culto— inicialos con citas doutros autores e, nalgúns casos, noutros idiomas. O mesmo sucede cando, ó longo da narración, van aparecendo frases, citas, palabras estranxeiras polas páxinas adiante. Dá a impresión de que é para que pensemos que o escritor posúe unha sólida formación cultural, que non escribe porque si, para matar o tempo, senón que o fai con fundamento. E, dito sexa de paso, tamén queda bonito.

Pero os escritores deberían saber que non todos os lectores dominamos idiomas. Aínda que, no meu caso —e non é por presumir— manexo máis ou menos dous (galego e castelán) e entendo... bastante? o portugués e algo de italiano. Mesmo ó catalán lle saco non poucas cousas. Porén, esta crítica vai máis dirixida a eses dous idiomas tan omnipresentes: o inglés e o francés. Non todos os dominamos. Non todos somos tan cultos, tan listos nin tan intelixentes. Nin tan sequera por moitas películas que vexamos en versión orixinal subtitulada.

Co fácil que sería ofrecer unha tradución. Dá igual que sexa inmediata (entre parénteses), mediante un asterisco ou un número que remita ó final da páxina ou do libro; o lugar importa pouco. O importante é que o lector saiba que se está di nese idioma que descoñece.

Xa sei que, cando non se traduce, é porque se entende que non se perde a perspectiva do tema tratado, que esa frase non vai influír decisivamente no desenvolvemento da novela. Pero o lector non le só para matar o tempo (eu, polo menos), senón que tamén quere saber, quere aprender e absorber todas e cada unha das palabras que se escriben. Algúns idiomas non os sabemos, e quedamos a velas vir. Señores escritores, unha tradución entre parénteses ou cun asterisco non custa tanto.

Finca Fierro. Barbadás. Mércores, 4 de febreiro de 2026

SOMOS GALEGOS, QUE CARALLO!

Non quero ser paxaro de mal agoiro ou quen dea malas novas, pero... vai chover. Como na nosa terra, en Galicia, isto non é algo moi habitual, dígoo para que non vos collan desprevidos a poalleira, a mexadeira, a babuxa, a mocalleira, a chuvia, as trombas de auga, as arroiadas ou os temporais. Chover sabedes que, ás veces, chove sobre mollado. E sobre as nosas cabezas. Tampouco é frecuente, xa se sabe, o uso dos paraugas.

Calquera ser humano racional (que irracionais hai uns cantos) sabe perfectamente que o que non pasa en Galicia non sucede en ningún outro lugar do mundo nin parte do estranxeiro. En Galicia poñémoslles nomes en galego ós nenos para facer de enxebres, para subir un chisco o ego e para darlle un empuxonciño á lingua, que está de capa caída e con risco de extinción. Despois, iso si, falámoslles sempre en castelán. Sempre. Onte mesmo atopeime cun caso destes.

Tamén é certo que outros lles poñémos os nomes na lingua que nos pariu para que, despois, sexan os propios descendentes os que nin sequera solten o famoso vocábulo carallo, que xa é dicir. Ata os mesmos castelán soltan algunha que outra vez un carallo ben expresado.

Galicia encabeza case sempre todas as estatísticas, todas as clasificacións que se fagan de calquera asunto, tema, materia, caso, negocio ou disciplina, pero en plan negativo, por suposto. Somos dos primeiros en España en carecer dunha conectividade dixital esencial. Somos dos primeiros en falta de servizos mínimos e primordiais. Somos dos primeiros en non recibir axudas do Estado. Case os primeiriños (creo que nos gana Extremadura) en ter as pensións máis baixas do país e tamén dunha boa parte do estranxeiro. Somos galegos, que carallo!

Finca Fierro. Barbadás. Martes, 3 de febreiro de 2026

O VERDADEIRO ROBINSON CRUSOE

Na historia da literatura hai ficcións tan poderosas que chegan a eclipsar a realidade que as inspirou. Ese é o caso de “Robinson Crusoe”, a célebre novela de Daniel Defoe publicada en 1719, cuxo orixe atópase na vida abrupta e extraordinaria dun mariñeiro escocés chamado Alexander Selkirk.

Selkirk naceu en 1676 en Lower Largo, unha pequena localidade costeira de Escocia, e desde novo amosou un carácter indómito. Fillo dun zapateiro, escolleu o mar como destino e enrolouse en expedicións corsarias polo Pacífico Sur, unha actividade legalmente ambigua pero moi común en tempos de guerras coloniais.

En 1704, mentres navegaba a bordo do Cinque Ports, Selkirk mantivo unha violenta discusión co capitán do barco. Convencido de que a nave non resistiría a viaxe —de feito, afundiríase pouco despois—, esixiu ser desembarcado nunha illa do arquipélago Juan Fernández, fronte ás costas de Chile. O que semellaba unha decisión racional converteuse axiña nunha condena á soidade.

A illa —entón coñecida como Máis á Terra— era un territorio abrupto, azoutado polos ventos e cuberto de vexetación salvaxe. Alexander Selkirk quedou alí co posto: un mosquete, pólvora, algunhas ferramentas, unha Biblia e a súa maña. Durante catro anos e catro meses viviu completamente só, afastado de calquera ruta marítima habitual.

Aprendeu a cazar cabras, a confeccionar roupa coas súas peles e a construír refuxios rudimentarios. Para non perder a cordura, lía a Biblia en voz alta e cantaba salmos. Tamén domesticou gatos para protexerse das ratas, unha escena que semella saída directamente dunha novela de aventuras.

En 1709, hai hoxe exactamente 317 anos, foi rescatado por unha expedición inglesa comandada por Woodes Rogers. Ó volver á civilización, Selkirk sorprendeu a todos pola súa fortaleza física, aínda que a súa readaptación social foi lenta e difícil. A experiencia do illamento marcárao para sempre.

A historia espallouse axiña por Inglaterra e chegou ós oídos de Daniel Defoe, xornalista e escritor atento a relatos con grande potencial narrativo. Aínda que “Robinson Crusoe” non é unha biografía de Selkirk, comparte con ela o seu núcleo esencial: a loita do ser humano por sobrevivir en soidade, apoiado unicamente na razón, na fe e na vontade. Alexander Selkirk morreu o 13 de decembro de 1721, ironicamente no mar, vítima dunha enfermidade.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 31 de xaneiro de 2026

A RACHADELA DA GAIOLA

Vísteme amodiño, que teño présa. É un dicir. Nunca andei apurado. Vou pouco a pouco, paso a paso polas carreiras da infancia y polas airas do lecer, do pasamento. Cando subo á copa dos carballos solto o berro que levo dentro e deixo que se espalle polas valgadas da nostalxia ou polos outeiros da soidade. Correr en esporranchas e en silencio polos montes da contorna é como notar a rachadela da gaiola na que estaba preso.

Vivo a liberdade ouleando cara ós catro puntos cardinais e sentindo que o eco deses ouleos son pensamentos que veñan e van polos regos da conciencia. Regos dereitos nos que semento sensacións para recoller verdades no tempo das colleitas. Sempre se dixo que cada quen recolle o que sementa.

Deixo de pasmonear sobre as fantasías que debuxo na miña cabeza. Sei que ningunha é real, aínda que a esperanza é ese sentimento que nos fai crer que algo desexado pode chegar a realizarse. E se non se cumpre, se no se executa, vólvense sementar os latexos para que estoupen por todos os regos do eido.

Berro. Ouleo. Silencio. Baleiro. Semente. Colleita. Que nada fique aprisionado na almofada dos soños; que todo rebente sobre as cornixas do universo, ese espazo inmenso onde todo é, onde todo se expande, se afasta e se transforma, e no que o silencio reina como suprema forma do entendemento. Quizais non saiba se teño sentido nin se a miña intelixencia é comprensíbel para outros, pero si sei isto: vístome á présa para non chegar tarde ó único lugar que importa, aquel no que a calma e a pachorra aniñan no peito e me permiten seguir sendo libre.

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 30 de xaneiro de 2026

EN BUSCA E CAPTURA

Polas horas do mediodía do 8 de xaneiro de 1907 o sol aínda asomaba con pouca forza sobre o outeiro de Brandín, mais a suficiente para espertar con brillo as flores dos toxos. A xeada, caída con intensidade de madrugada, seguía sendo visible nas sombras das formacións orográficas. É posible que aquel día chovese e que as crónicas non o recollesen; con todo cabe supoñer unha xornada climatolóxica benigna, xa que nos primeiros días de xaneiro adoitan imperar máis as xeadas ca as chuvias.

O que si salientaron as crónicas, poucos días despois, foi o edicto do xuíz de instrución de Allariz, don Juan Cereijo Alonso, no que ordenaba a busca e captura de Domingo Antonio Fernández Rivas, de 32 anos de idade, fillo de Manuel e Benita, casado, labrego, natural e veciño de Brandín, concello de Baños de Molgas.

A causa era a comisión dun homicidio, concedéndoselle un prazo de dez días, contados desde a inserción da comunicación no Boletín Oficial da Provincia e na Gaceta de Madrid —antecesora do actual BOE, do Boletín Oficial do Estado—, para que se presentase nas dependencias xudiciais e procedese ó seu ingreso en prisión. De non facelo, sería declarado en rebeldía, co conseguinte agravamento da súa situación procesual.

Para facilitar a súa busca e captura —nun tempo no que a fotografía aínda non era habitual—, a descrición física do procesado, de Domingo Antonio, resultaba minuciosa: estatura regular, pelo e ollos negros, barba rubia e afeitada, fronte ancha, nariz e boca grandes, bo color. Vestía chaqueta e chaleco de pano negros, pantalón de pana cor cinsa, camisa de flanela, sombreiro negro e borceguíns de becerro da mesma cor, e empregaba unha manta a cadros de cor café. Mellor ca unha fotografía!

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Mércores, 28 de xaneiro de 2026

MODIFICANDO O PERCORRIDO

Saín da casa con chuvasqueiro e gorra de sol. Ós dez minutos modifiquei o camiño, o traxecto, o percorrido. Tiña intención de coñecer outros mundos, outras terras, outras culturas, outras linguas, outras xentes. Mais retrocedín sobre os meus pasos e deixei caer o corpo sobre o sofá. Desde alí podía contemplar todo iso e aínda algo máis, a base de películas e máis películas.

Cando me canse, optarei polos libros que, se son de fantasía ou de ciencia ficción, tamén me levarán por lugares descoñecidos, aínda por descubrir. Coa lectura podo, ó mesmo tempo, xunguir a música. Sempre haberá temas que me proxecten cara ó infinito e máis alá: David Bowie co seu “Space Oddity”, ou The Beatles con “Across the Universe”, ou Coldplay con “A Sky Full of Stars”, ou mesmo Zoé con “Arrolo de estrelas”, por citar só uns poucos exemplos.

É certo que non é o mesmo descubrir novos mundos por televisión; mais, que carallo, soñar é bonito. E se algunhas imaxes ou lecturas ou sintonías axudan a soñar, que máis se pode pedir? Para que perder tempo. Co ben que se está no sofá: en pixama, con bata ou albornoz e coa mantiña ata o pescozo. E se chove, que chova.

Si, definitivamente, fixen ben en modificar o percorrido. Agora mesmo non teño idade para choutar de planeta en planeta, nin para aprender o idioma klingon ou vulcano, nin para escoitar os ritmos musicais que poidan saír das gorxas rotas dos extraterrestres. Seguro que hai xentes doutros mundos con eivas bocais e físicos esperpénticos. Mellor seguir no sofá.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 27 de xaneiro de 2026

UN ALGO NO ESTÓMAGO

Só sei que non sei nada. O carallo do Sócrates tiña poucas luces. Sempre se sabe algo. Sempre. Ata os máis burros saben que son burros. Isto lévame a lembrar un rapaz nos Milagres ó que lle chamaban O Burro e que, sinceramente, sempre me deu pena.

Había un cura, O Eguren, que de tanto tirarlle do pelo acaboulle deixando unha boa zona da cabeza completamente calva; tamén tiña os brazos cheos de marcas, de cicatrices provocadas polos beliscos que lle metía. Estou seguro de que O Burro non era tan burro; simplemente que era vago. Seguro que sabía algo. Polo menos sabía que, se non aprendía a lección ou non contestaba ben, O Eguren ía a pelalo aínda máis.

Só sei que non sei nada. Naqueles tempos, na década de 1970, sabiamos que a disciplina era o punto máis álxido da educación, incluso por riba dos propios estudos. A proba é que algúns pais confesaban, ás veces sen rubor, que metían ós seus rapaces cos curas “para que os endereitasen”. Isto, antes e agora, sabemos o que significa. Naqueles tempos sabiámolo e padeciámolo.

Tamén lembro os luns dalgún ano —non sei cal— nos que se me formaba un nó, un algo estómago, porque a primeira clase que tiña era co Eguren. E como sabía como as gastaba... a conclusión era sinxela: ese nó, ese algo no estómago, era medo.

Por sorte, a min nunca me pegou. Por sorte, non; máis ben pola miña timidez e covardía, que me facían ser un bendito (e tamén polo pánico lle tiña á miña nai, por se chegaba a saber dos meus malos comportamentos). Menos mal que O Eguren case nunca me preguntaba nin me facía saír ó encerado. Pero ese nó, eses nervios no estómago, non desaparecían ata que remataba a clase.

Café O Chicote. A Valenzá. Luns, 26 de xaneiro de 2026

Foto: Os Milagres, co colexio ó fondo (Baños de Molgas - Ourense)

AS EIVAS DE SALUSTIANO

Salustiano Sanguñedo Pereira é simplemente O Salustiano. En Galicia, por imperativo legal —ou cando menos moral—, todos os nomes deberían levar artigo: O Salustiano, O Evaristo, O Inocencio, A Contempla, A Remedios, A Lola da Amparo..., etcétera.

Aínda non comecei e xa me estou desviando do asunto, do esencial, do que quero contar. Vou. O Salustiano é coxo da perna dereita e manco da esquerda. Pobre Salustiano! Porén, dentro da calamidade, o de ser manco cadroulle ben. El é dereito e sería moito peor sentirse inútil de todo.

De inútil non ten nada. Vive a vida á súa maneira e, quizais, mellor mesmo ca a maioría dos mortais. Como quedou solteiro a causa das súas eivas, non depende de ninguén e non ten que mandar en ninguén. Isto tamén xoga ó seu favor, pois sendo como é —de corazón nobre e alma caritativa—, todos pensamos, os veciños digo, que non ten carácter para mandar. Para mandar tamén hai que saber, tamén hai que valer. Mandar non manda calquera. Ou si.

O Salustiano non é dos que saen moito de can, da casa. Sempre ten medo a que a xente se mofe das súas deficiencias, das súas lesións. A realidade é que os veciños máis ben se compadecen del. Pensan que xa lle chegaba cunha eiva desas como para cargar coas dúas. Moitos, medio en broma medio en serio, comentan que só lle faltaba perder un ollo e quedar xordo dun oído. Hai que lembrar que a xente, ás veces, esbardalla moito. E case nunca para ben.

O Salustiano axuda, pero non deixa que o axuden. Non quere sentirse máis inútil do que xa o ven. Algún neno, con mala baba, chámalle O Medio Inútil. Son nenos.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 22 de xaneiro de 2026

A FEBRE DO OURO

O 24 de xaneiro de 1848, unha descuberta aparentemente fortuíta alterou para sempre o rumbo dos Estados Unidos e deixou unha pegada imborrable na historia mundial. Aquel día, James W. Marshall atopou ouro mentres traballaba nun serradoiro en Coloma, preto de Sacramento, en California. O que comezou como un segredo local axiña se transformou nunha avalancha humana coñecida como a febre do ouro.

A noticia propagouse cunha rapidez sorprendente para a época. En poucos meses, milleiros de persoas abandonaron fogares, traballos e familias para dirixirse ó oeste coa esperanza de atopar riqueza. Agricultores, obreiros, comerciantes e aventureiros lanzáronse a unha viaxe perigosa, impulsados polo soño dun ascenso social inmediato.

California experimentou entón un crecemento explosivo. San Francisco pasou de ser un pequeno porto a unha cidade caótica e vibrante. Porén, a febre do ouro non só foi prosperidade: trouxo consigo violencia, desigualdade, explotación laboral e o desprazamento brutal de comunidades indíxenas, cuxas terras ocupáronse sen contemplacións nin miramentos.

O mito do “soño americano” cimentouse neste contexto. A idea de que calquera podía facerse rico con esforzo e sorte consolidouse como un relato fundacional que transcendeu xeracións. Pero a realidade foi moito máis dura: poucos atoparon fortuna, mentres que moito volveron coas mans baleiras ou non regresaron nunca.

Décadas despois, o cine encontrou na febre do ouro un filón narrativo inesgotable. Hollywood soubo transformar aquel episodio histórico nun símbolo de aventura, ambición e supervivencia. Un dos exemplos máis emblemáticos é “A quimera do ouro” (1925), de Charles Chaplin, onde humor e traxedia se entrelazan para amosar, con mestría, a miseria e a esperanza dos buscadores de ouro.

O western clásico tamén bebeu deste legado. Filmes ambientados en campamentos mineiros, localidades sen lei e paisaxes inhóspitas contribuíron a construír unha épica visual do Oeste americano. A febre do ouro converteuse así no escenario ideal para explorar conflitos morais, a cobiza humana e a loita constante contra a natureza.

O sábado cumpríronse 178 anos do descubrimento de Marshall, e a febre do ouro segue a brillar na memoria colectiva. Non só transformou territorios e economías, senón que alimentou relatos que aínda hoxe continúan proxectándose, unha e outra vez, na gran pantalla.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 24 de xaneiro de 2026

HOXE CHOVE. MAÑÁ...

Hoxe chove. Mañá Deus dirá. É un dicir. Deus no di nada. Se dixera algo, saberíase todo. E saberiámolo todos. Seica está en todas as partes. Mesmo onde non debería estar. Pero como é Deus... seméllase a Donald Trump.

Hoxe chove. Mañá máis seguro que tamén. Se non quere chover que non chova. Aquí, por sorte, sabemos o que é a auga. Sabemos como cae, canto dura, onde se pousa e por que insiste. Sabemos que, a miúdo, chove sobre mollado.

Hoxe chove. Mañá incluso pode caer pedra. Iso si que amola, que molesta, que xiringa. Iso si que pode doer. A pedra non avisa: desfai, esmendrella, arrasa. A pedra é mala. Onde cae, esgaza. Onde esgaza, racha. Onde racha, escaralla. Onde escaralla... a pedra non deixa memoria, non deixa nada, só baleiro.

Hoxe chove. Mañá comentan que pode nevar. A neve é branca. A neve é fría. A neve é bonita. Na nosa cidade é complicado ver a neve. E un non sempre pode ir ó seu encontro. Ás veces non queda outra que mirala desde lonxe, pola televisión, nunha fotografía, ou soñala cos ollos abertos, aínda que, con eles cerrados, é como mellor se ve.

Hoxe chove. Mañá pode que non pase nada de extraordinario, é dicir, que nin chova, nin caia pedra, nin neve. Mañá, se cadra, tan só estará nubrado. Ou sairá, a cachos, o sol. Ou haberá vendaval. Ou un aire frío que, iso si, lembrará que estamos vivos. Ou simplemente alustrará.

Hoxe chove. O que faga mañá importa pouco. Ó final, un ten que facer o que ten que facer... con sol, con chuvia, con pedra, con treboada ou con neve, mollado ou a cuberto. O mañá é futuro. O futuro intuímolo, pero non o coñecemos. Vivamos hoxe, aínda que chova. Ou como dicía aqueloutro: vivamos como galegos.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Mércores, 21 de xaneiro de 2026