O GANSO E A TROMPETA

Pasei outra tarde lendo polo paseo do río dos Muíños. E vin de novo o ganso do outro día. Sei que era o mesmo porque seguía a mirarme de esguello. O maldito aínda non se esquecera de min. Hoxe fíxenlle menos caso ca o outro día. Pero, iso si, sen perdelo de vista. Non fose o demo que...

Xa hai un cacho que deixei o paseo e a lectura. Son as cinco e vinte e tres minutos da tarde e atópome nunha terraza escoitando a marabillosa banda sonora de “Ascensor para o cadafalso”, de Miles Davis, quizais —ou sen quizais— a figura máis relevante do jazz. E onde estea o jazz...

Sobre a mesa: un xornal dobrado, a cunca do café baleira, o móbil apagado, o caderno aberto e, nun recanto, o libro “O anxo da revolución”, que George Griffith escribiu en 1893, con tradución ó galego de Helena Bermúdez Sabel.

Pola rúa pasan coches e, pola beirarrúa, xente. Por entre as mesas, algunha que outra pomba busca o maná de cada día: os petiscos ou lambiscadas que adoitan acompañar as consumicións.

Cinco e media da tarde. A trompeta de Miles Davis facendo das súas. Unha flor de toxo na miña mente, e véxoa, por suposto, de cor amarela. Menos mal que é das poucas cores ás que lles sei o nome. Hai cores ás que non sei como chamar. Penso que nin sequera sei as sete do arco da vella. O arco da vella é bonito.

Ás cinco e trinta e catro minutos opto por non deixar caer máis pingas de tinta azul sobre o papel —sorrío ó escribir esta cor, porque tamén lle sei o nome—. Marcho baixo a harmonía branca (outro sorriso) da mesma banda sonora.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 24 de marzo de 2026

ENTRE O REGATO E AS PÁXINAS

Levaba tempo sen ler paseando, andando. Hoxe fíxeno, para aproveitar a tarde. Sería un crime quedar na casa e perder esta luz de primavera. Tardou en chegar, pero chegou. E despois de tanta auga, de tanta chuvia, a xente botouse ó monte, como se adoita dicir. Eu, ademais, aproveitando o tempo... lendo. Lendo “Las iras”, de Pilar Adón.

A pena é que o momento tan primaveral non se viu compensado pola calidade da lectura. Esperaba máis do libro, da novela.

Sería un crime quedar na casa porque, se me poño a ler na cama, axiña topeneo e pecho o libro para dar unhas cabezadas. Outra opción era ler paseando pola cociña. Pero, para pasear, que mellor ca facelo pola beira do río do Muíño, escoitando os paxaros e sentindo o murmurio da auga do regato. Prefiro chamarlle regato antes ca río.

No parque dos Patos da Valenzá parei un intre para contemplar un ganso que, maldito!, miroume de esguello, mesmo con mala cara. Se en vez de estar no leito do regato estivese no paseo, seguro que me atacaba. Din que teñen fama de agresivos.

Onde si gocei foi vendo os patos aterrar sobre a auga. Que marabilla! Que elegancia!

Non tardei en continuar o percorrido e a lectura en dirección ós Carrís. Os paxaros seguían cantando, eu seguía aguantando a novela, uns nenos xogaban nun parque e outros miraban para o regato intentando ver, imaxino, peixes, ou cágados, ou zapateiros. Máis ca peixes haberá, en todo caso, sapoconchos. O sapoconcho é bonito. A flor do toxo, aínda máis.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Sábado, 21 de marzo de 2026

44 ANOS DESPOIS. LEMBRANZA DUN MOZO DE GUAMIL

Tiña 26 anos. Era de Guamil, no concello de Baños de Molgas. Era. Porque na tarde do luns 22 de marzo de 1982 -fixo onte 44 anos-, na localidade biscaíña de Sestao, un atentado terrorista no restaurante Rancho Chileno acabou coa vida de tres membros das forzas de seguridade. Entre eles, o inspector de policía Alfonso Maside Bouzo. Un rapaz aínda.

O ataque produciuse nun contexto de forte tensión política e social no País Vasco, onde a actividade de ETA era especialmente intensa. A organización terrorista levaba a cabo atentados de maneira sistemática co obxectivo de desestabilizar o Estado e promover a súa ideoloxía independentista mediante a violencia. O atentado de Sestao foi un exemplo máis desa estratexia de terror que marcou a centos de familias ó longo de décadas.

Os feitos ocorreron arredor das tres e cuarto da tarde, cando o establecemento estaba practicamente cheo de clientes que acudiran a xantar e botar as partidas de cartas. Catro mozos, duns vinte anos, entraron no local armados con varias metralletas e, polo menos, unha pistola. En menos dun minuto lanzaron unha serie de disparos contra unha mesa na que xantaban catro inspectores de policía e a parella dun deles.

O inspector Agustín Martínez Pérez e a súa noiva, Cristina Mónica Illarmendi, morreron no acto. Os outros tres resultaron gravemente feridos. Un deles chegou a repeler a agresión coa súa arma regulamentaria, ferindo nunha perna a un dos atacantes, mais os membros do comando conseguiron fuxir axiña do lugar.

O inspector de Guamil, Alfonso Maside Bouzo, foi trasladado con urxencia ó hospital de Sestao, pero ingresou xa sen vida. Os seus restos foron levados ó aeroporto de Sondika para seren trasladados por vía aérea a Galicia. Segundo fontes da época, unhas tres mil persoas asistiron ó sen enterro en Guamil. A misa foi oficiada polo bispo da diocese de Ourense, monseñor Temiño, e contou coa presenza de autoridades civís e militares, así como de numerosos compañeiros da Policía Nacional e da Garda Civil. Por riba de todo, destacou a presenza masiva dos veciños da aldea e da contorna, que arrouparon á familia nun día de fonda dor.

A memoria de Alfonso Maside Bouzo permanece viva, especialmente na súa localidade natal, onde é lembrado como símbolo de sacrificio e como unha das vítimas dunha etapa marcada pola violencia terrorista. Como veciño, sirva este Recuncho de homenaxe.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 21 de marzo de 2026

A BESTA E O TEMPO

Vinte e un anos, dous meses, once días, unha hora, cincuenta minutos. Ese foi o tempo que a besta precisou para acosar á súa vítima. E, porén, abondaron vinte minutos para que lle saltase á xugular ata que a vítima exhalou o derradeiro suspiro. A besta non perdoou.

Logo deses máis de vinte e un anos ben puido facelo. Acompañáraa sempre, mesmo conviviran como dúas presenzas condenadas a compartirse. Incluso poderían ter aprendido a coexistir en certa harmonía. Mais non: a besta non tivo compaixón nin misericordia.

Durante ese tempo, houbo tamén unha sorte de tregua aparente. Ás veces, a besta concedíalle un respiro, unha pausa, un repouso. A vítima, entón, tentaba gozar dese benestar, desa calma efémera. Pero canto máis se confiaba, máis feroz regresaba o ataque: sen piedade, con saña, con furia, con crueldade e con carraxe. E aínda así, a vítima tamén tiña bos fígados, tiña carácter; era de resistir, de non renderse e, como se adoita dicir, nin puto caso lle facía á besta.

Co paso do tempo, a besta fíxose máis violenta, máis insistente, mentres que a vítima empeza a cansar, a esgotarse. Sentía o seu alento, a súa proximidade constante, e máis dunha vez estivo a piques de baixar os brazos. Mais, fronte á inclemente teimosía da besta, a vítima respondeu con toda a forza que lle quedaba, impulsada polas ansias de vivir.

Vinte e un anos, dous meses, once días, unha hora, cincuenta minutos. Para resolverse todo nos vinte derradeiros minutos. A besta ganou. E, dentro da dor e da agonía, a vítima, por fin, descansou.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 20 de marzo de 2026

TIRAR DA CADEA

Tiro da cadea e deixo que a auga afogue os malos pensamentos, o pouco raciocinio que temos. Aínda que os pensamentos son como as penas: saben nadar. Tiro da cadea e todos os vómitos van polas tubaxes abaixo. Que diferenza hai entre o Adolf Hitler, que gaseaba xudeus, e o Donald Trump, que bombardea escolas de nenas? Aquí si que había que tirar da cadea.

Tirar da cadea constantemente. Descargar e cargar. Descargar e cargar. E que todas as porcalladas desemboquen, desauguen no mar. Hai que afogar ós delincuentes e facinorosos, ós atacantes e agresores para salvar ós oprimidos e ós castigados. Que diferenza hai entre o Benito Mussolini, que ía con Hitler, e o Alberto Núñez Feijóo, que semella ir con Trump? Tira da cadea, rapaz, tira da cadea.

Tiro da cadea para que afoguen os ruídos e para que todo quede en silencio. Aínda que, no silencio, se sinta o acubillo dos soños. Soñar é bonito, mesmo coa realidade que nos arrodea; coa realidade que se vai; coa realidade que se foi. E queda o baleiro bailando nas horas mortas. Que diferenza hai dun sapoconcho que non pode máis e unha lebre que non quere correr? Que diferenza hai entre ir e vir, tornar e volver?

Tirar da cadea e ir moito máis alá do lixo, moito máis alá da carraxe que sobe con ansia polas veas abertas de América Latina. Aínda que América Latina sexa un pantrigo na mesa dunha muiñeira. Que diferenza hai entre o eixe dun carro e a abeaca dun arado, entre o caxato do temoeiro e a folla dun loureiro? Que chore o ceo e se enchan os regos.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 17 de marzo de 2026

PALABRA PEQUENA, SENTIMENTO INMENSO

Dicir grazas é fácil, é doado. Grazas. Así de curto e sinxelo. Unha palabra apenas, case leve. É como dicir perdón. Mais penso que o perdón, ás veces, escapa sen querer, como quen se desculpa por costume. As grazas, en cambio, son distintas; nacen máis fondo, levan máis verdade, máis corazón.

Certo que hai grazas máis sentidas, máis emotivas ca outras, pero todas son sinceras, moi sinceras. E hai ocasións nas que brotan da alma, das mesmas entrañas, porque a causa, o motivo, a orixe así o merecen.

Grazas, Baños de Molgas. Grazas, Finca Fierro, A Valenzá e Barbadás. Grazas, Ourense. Grazas por segunda vez, Baños de Molgas. Grazas, Grou. Grazas, Santo Tomé. Grazas, Porto. Grazas, País Vasco. Grazas, Maceda, e Tioira, e Cimadevila. Grazas por terceira vez, Baños de Molgas. Grazas, Madrid. Grazas, Vilariño Frío e Xunqueira de Espadanedo. Grazas por cuarta vez, Baños de Molgas. Grazas, La Región. Grazas, Leiro e O Carballiño. Grazas, Meamán, Presqueira, Vide, Bouzas e Nocelo. Grazas por quinta vez, Baños de Molgas. Grazas, Ramiras, Macendo e Castrelo de Miño. Grazas, Allariz e O Castro de Allariz. Grazas, Suíza. Grazas por sempre, Baños de Molgas.

Quen dá non debe volver a acordarse; mais quen recibe nunca debería esquecer. Eu non esquezo. Mentres o río corra, os montes fagan sombra e no ceo haxa estrelas, ha durar a memoria do beneficio recibido no corazón de quen sabe agradecer.

E así, cada lembranza convértese nun pequeno lume que non se apaga, nunha luz que acompaña os días e tamén as noites. Porque agradecer é, ó cabo, outra forma de vivir: unha maneira de recoñecer que non camiñamos sós, que fomos e somos grazas ós demais. E por iso sigo co eco de grazas... sempre grazas.

Finca Fierro. Barbadás. Martes, 17 de marzo de 2026

AIRA DE SOMBRAS

Noite pecha. O silencio envolve a aldea. Por pouco tempo: na outra punta da localidade ladra un can. A este respóndelle outro. E outro. E outro. E, de súpeto, un estralo, un ruído máis forte. Un disparo. Na aira do Forno. Ou quizais na do Pombal. Por alí será.

Engrúñome, encóllome na cama. Sei o que significa ese disparo. Estamos no 13 de decembro de 1936. Ou no 14 de xullo de 1938. Ou no 20 de abril de 1942. A represión. Os vencidos apandan; os vencedores mandan. E de que maneira: a base de denuncias, paseos, cunetas, paredóns, fusilamentos... e medo, moito medo. Demasiado medo.

Un medo que me fai acurruncharme entre as sabas e as mantas da impotencia. Medo a que me toque, porque me pode tocar. O medo é libre; penso que é a única liberdade que nos queda. Nin sequera nos pensamentos nos deixan ser libres.

Rezo para que ese temor esvare pola noite pecha e que a madrugada asome coa tranquilidade do que, grazas a Deus, non foi. É un soño efémero: outro disparo máis. E máis cerca. Seguro que xa están na aira de Arriba. Saben do terror que causan e móstrano, precisamente para causar máis terror.

Súo por debaixo das sabas que cobren o medo, das mantas que agochan o pánico, o pavor, o arrepío, o horror. Se me atopan, seguro que sortearán o final do veredicto: cuneta ou paredón. Botarano a sortes, a cara ou cruz. Ou ó tiro ó branco: se nunha perna, paredón; se nun brazo, cuneta. Máis disparos que se achegan. Máis medo acumulado.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Mércores, 11 de marzo de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Luns, 16 de marzo de 2026

Foto: Aira do Forno (Baños de Molgas)

A BATALLA DE GUILFORD COURT HOUSE

O 15 de marzo de 1781 (fixo onte 245 anos) produciuse un dos enfrontamentos máis importantes da Guerra de Independencia dos Estados Unidos: a Batalla de Guilford Court House, na actual Carolina do Norte. A contenda enfrontou ás tropas británicas, dirixidas polo xeneral Charles Cornwallis, co exército continental americano ó mando do xeneral Nathanael Greene.

A batalla formaba parte da campaña do sur, unha estratexia británica que buscaba recuperar o control das colonias meridionais contando co apoio dos colonos leais á Coroa. Con todo, a resistencia das milicias e do exército continental complicou os plans británicos.

Greene organizou as súas forzas en tres liñas defensivas, inspirándose nunha táctica xa utilizada anteriormente polos estadounidenses. Na primeira situou as milicias locais de Carolina do Norte; na segunda, milicianos de Virxinia; e na terceira, os soldados profesionais do exército continental. Esta disposición buscaba desgastar ó inimigo antes do combate principal.

Cando as tropas de Cornwallis avanzaron cara ás posicións americanas, atopáronse cunha forte resistencia. A primeira liña disparou contra os británicos antes de retirarse, mentres que a segunda mantivo o combate durante máis tempo. Finalmente, a terceira liña protagonizou os enfrontamentos máis duros da xornada.

A batalla foi intensa e caótica. En certos momentos, os combates producíronse corpo a corpo entre soldados de ambos bandos. Cornwallis chegou incluso a ordenar disparar artillaría sobre unha zona onde había tanto tropas inimigas como propias, co fin de romper as liñas americanas.

Ó final do día, os británicos mantiveron o control do campo de batalla, o que lles permitiu reclamar unha vitoria táctica. Porén, o custo foi moi elevado. Cornwallis perdeu unha parte significativa do seu exército, algo que debilitou seriamente a súa capacidade militar.

Pola súa banda, Greene retirouse de forma ordenada, mantendo intacta gran parte das súas forzas. Aínda que os estadounidenses non ganaron no campo, conseguiron o seu obxectivo estratéxico: desgastar ó inimigo.

As consecuencias da batalla foron decisivas. O exército británico, moi danado, viuse obrigado a retirarse cara á costa para reorganizarse. Meses despois, Cornwallis avanzaría cara á Virxinia, onde finalmente quedaría atrapado.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 14 de marzo de 2026

 

A VIRILIDADE OBRIGATORIA DA MILI

“Se non fas o servizo militar, non es un home. Se non bebes, non es un home. Se non fumas, non es un home”. Era a eterna ladaíña coa que se pretendía dar realce á virilidade, como se esas probas fosen necesarias para “facerse home”. Ser home, segundo aquel discurso, era demostrar que non eras un cagainas, un pusilánime.

Hai uns días lin no xornal que o pasado día 9 de marzo se cumpriron 25 anos da desaparición da mili. Para un servidor, unha das mellores decisións que se puideron tomar. Fixen o servizo militar e podo asegurar que non me fixo máis duro do que era. Nin me fixo máis home.

O servizo militar era, en moitos casos, un lastre. Un ano perdido. Se estudabas, perdías un curso. Se traballabas, podías perder o emprego, deixabas de cobrar e, ademais, gastabas o dobre ou o triplo do pouco que se ganaba. O aburrimento era tal que moitas horas se pasaban na cantina, nun ambiente ás veces deprimente e tétrico. Menos mal que eu era abstemio. Se non estabas na cantina, había que buscar outros medios de entretemento, que polo xeral tamén custaban cartos.

Non lle recomendaría a ninguén facer o servizo militar. Aínda así, debo recoñecer que eu tiven unha mili bastante levadía: o campamento non foi aquela animalada que tantas veces se contaba (nin tan sequera sufrín as típicas novatadas) e, unha vez rematado ese período, tiven a sorte de ser destinado a unhas oficinas. Apenas fixen gardas nin reténs.

Mesmo lle ganei un mes ós, creo lembrar, doce ou trece obrigatorios. Iso si, foi por culpa dunha perforación de estómago que me mantivo de baixa ese mes, precisamente o último de todo o servizo.

Oxalá non volva nunca!

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 10 de marzo de 2026

MIL EUROS EN VIAXES PARA ERGUER A MAN

Moi forte, moi angustioso e moi deprimente é o dato: cada deputado custa máis de mil euros ó mes só en viaxes. Repito: só en viaxes. E sabemos -porque o vemos e porque o intuímos- que moitos deputados acoden unicamente para erguer a man nas votacións (se é por un medio electrónico, dándolle a un botonciño tan só). Sabemos que moitos a levantan sen saber de que se está a falar. E sabemos, ademais, que non poucos nunca presentaron unha proposta, nin un punto en concreto, nin un asunto que mereza ser debatido. Repito: limítanse a levantar a man ou darlle ó botón.

Facendo tan só iso, perciben cada mes unha cantidade que se aproxima á pensión dun xubilado ou ó salario dun traballador. A diferenza é que ese traballador ten que buscarse a vida para ir ó seu posto: con vehículo propio, en transporte público ou, nalgúns casos, no coche de san Fernando -un pouquiño a pé e outro pouquiño andando-, asumindo do seu peto o custo e o tempo do desprazamento.

Estamos a falar dos deputados que acoden ó Congreso. As súas señorías que van ó Senado están nunha situación semellante: euro arriba, euro abaixo. E insisto: falamos só das viaxes. Aínda quedarían as axudas de custo e as asistencias ás sesións.

Non é de estrañar entón que moitos se partan a cara por facerse un oco na política... mentindo, tendo labia, esbardallando, mentindo, prometendo, convencendo, mentindo, sorrir cando toca, apertar mans por compromiso e, si, sempre mentindo. Servir á cidadanía con responsabilidade, traballo e honestidade queda para a teoría, é dicir, unha quimera.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 9 de marzo de 2026

UN SOLPOR CON MORRICONE

Déixome caer sobre un leito de fentos e cúbrome cunha manta de xestas en flor. A tarde está soleada. Os grilos cantan e os paxaros voan. Moi bonito e moi melindroso este momento. É como unha nostalxia bambeándose sobre o baleiro, como un instante no que nada sucede ou no que pasa de todo sen eu decatarme. Hai silencios que reinan no medio do máis inmenso barullo.

A banda sonora de “Kill Bill” é unha marabillosa homenaxe ó mestre Morricone, ós spaghetti western e á música en xeral. Escoitala mentres o Uriarte se deita ó meu lado, dándolle ó rabo, é como vivir un momento único, un deses momento que desexas que non rematen nunca. E vexo a Uma Thurman, coa espada en alto, despezando, cuarteando, desfacendo, partindo malos de película.

Como o tempo pasa e todo cambia, o sol empeza a acocharse polo outeiro de Brandín e a tarde chega ó seu fin. Espallo a manta das xestas floridas e érgome do leito de fentos. O can tamén se levanta e dálle ó rabo. Acaríñolle a cabeza e asubíolle a música de Ennio Morricone en versión tarantiniana. Ó Uriarte bríllanlle os ollos e dálle con máis forza ó rabo. Entende de música: a proba é que lanza uns ladridos ó ritmo de “Twisted Nerve”, desta volta de Bernard Herrmann.

Dígolle polo baixiño que vaia na procura das vacas mentres eu recollo o xersei e a novela que deixara sobre un penedo de Barricobos, xusto enriba do escudo do Real Madrid que algún pasmón esculpiu alá polo xullo de 1976.

O sol xa se puxo. O camiño ata a casa, ata a vila de Baños de Molgas, é curto. Pero hai que andalo. Alá imos: tres vacas, un burro, un can e un paspán.

Cafetaría Alumbre. A Valenzá. Domingo, 8 de marzo de 2026

Foto: Escudo do Real Madrid nun penedo do monte de Barricobos (Baños de Molgas)

ANIVERSARIO DA BIBLIOTECA DE BAÑOS DE MOLGAS

O martes, 7 de marzo de 1961, creouse a Biblioteca Pública Municipal de Baños de Molgas. Este sábado pasado, 7 de marzo de 2026, cumpríronse exactamente 65 anos. Ese día de 1961, eu aínda non fixera os dous anos; con esa idade, mal podía saber o que significaría para min aquel acontecemento, a creación daquela pequena sala de lectura e de cultura. Aínda así, non tardei moito en descubrir o seu verdadeiro valor.

Moitas veces dicimos que con tal ou cal cousa nos cambiou a vida. Eu confeso -aínda que poida parecer unha esaxeración- que a miña cambiou coa biblioteca de Baños de Molgas. É certo que, antes de descubrir o verdadeiro alcance, as miñas ansias lectoras reducíanse ás novelas do Oeste de Marcial Lafuente Estefanía e Silver Kane, e a algún que outro cómic de El Capitán Trueno o El Jabato. Mais co paso do tempo, e pola falta absoluta de recursos económicos para mercar esas novelas -as que lera eran prestadas ou de segunda man-, non me quedou outra que achegarme pouco a pouco á propia biblioteca para comezar a usar o servizo de préstamo.

E foi a partir de aí cando o pobre Federico non daba feito a cubrir as fichas dos libros que eu levaba para a casa. Primeiro cheguei a escoller aqueles que pensaba que me gustarían; axiña pasei ós máis voluminosos porque os outros rematábaos demasiado pronto; e mesmo acabei por seguir unha orde de estantes, lendo o que fose caendo nas miñas mans: daba igual que fose ficción, filosofía, química, poesía, ou o que cadrase. Hai que dicir que as horas da mañá, sumadas ás horas da tarde no monte coas vacas, dan para moitas páxinas.

A miña asiduidade á biblioteca, e con tanta antelación, chegou a ser tal que Federico acabou por dicirme que pasase pola súa casa a recoller as chaves e que abrira eu mesmo a biblioteca; el xa se presentaría máis tarde, no seu horario habitual: de sete a nove da tarde/noite.

Co tempo quedei eu mesmo de encargado da biblioteca. Pero non tardou moito en aparecer quen quixese meter a política polo medio -e iso que eu chegara a abrila algúns domingos e festas de gardar, só para facilitar o acceso ós lectores da vila-. Así que un día collín as chaves, deixeinas nas dependencias municipais e dimitín, renunciei, despedinme.

Creo que leva xa bastantes anos pechada. Non intento saber cantos, porque me doería na alma. Para min, aquela biblioteca foi a esencia da pouca -ou da humilde- sabedoría que teño. Oxalá se volva abrir moi pronto.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 7 de marzo de 2026

Foto: Antiga biblioteca de Baños de Molgas.