OS MORCEGOS

Notifiquei o asentamento dun pensamento que tiña gardado nun recanto do tempo. O tempo é o de menos. E o pensamento... o pensamento versaba sobre o ir e vir, sobre o arrandeadoiro dun morcego. Os morcegos, pobres, tamén merecen a nosa atención. Só que sexa polo mero feito de ter unha baixa agudeza visual. A fama esa de chuchar o sangue débese máis ben ó cine de terror.

Ademais, con todo o que lles fixemos pasar de rapaces, ben merecen agora unha pequena gabanza á súa existencia. De rapaces acosabámolos nos canellóns de Baños de Molgas cunhas varas longas para intentar zouparlle cando pasaban por enriba das nosas cabezas. Si, era unha caza de diversión, unha caza de nenos inocentes, pero caza. Máis dun caía medio ferido, medio morto e, non contentos con iso, colliámolos polas ás e intentabamos estudalos, experimentar, mesmo os faciamos fumar.

Os morcegos, co tempo, convertéronse en todo un símbolo, en toda unha icona, en todo un xénero cinematográfico. Imos ver unha de vampiros, se dicía. E sabiamos que aparecerían, primeiro, covas cheas de morcegos, que algún destes conseguía morder a un humano e aí empezaba a vampirismo de toda a contorna. E xa postos, asomaba o conde Drácula, que era morcego e vampiro de noite, polo que non tardaba en saborear, principalmente, os pescozos das mulleres de pel fina. Os morcegos colleron mala fama, pero son uns marabillosos mamíferos ecolóxicos. Controlan pragas de insectos e pequenos vertebrados.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 30 de outubro de 2025

ERGUER CO PÉ ESQUERDO

Baixei o lombo para atar os amallós dos zapatos. Nun primeiro momento notei algo así coma un flash escuro, é dicir, un mareo e tamén, xusto ó momento, un estralo. No óso da soá. Xa non teño idade para agacharme moito. Ó incorporarme, zas, peguei co cóbado dereito nun recanto da mesa. E como non teño graxa ningunha, como son todo ósos, si, vin as estrelas. Querer saír de can empezaba a poñerse costa arriba.

Mais como sempre fun heroe para todo, tirei para adiante; a min non me retén nada na casa. Abrín a porta e, ale carallo, tardei en retirar a cara, polo que peguei contra o nariz, o fociño. Non sangrei de puto milagre. Empecei a pensar nesas películas cómicas e mudas de Charlot, Harold Lloyd, Buster Keaton, etc., nas que só hai golpes e máis golpes. Tamén empecei a temer de que aí non paraba a cousa, de que, como se adoita dicir, erguín co pé esquerdo.

Ante iso, baixei con moito tino as escaleiras. Pero, estaba visto, Evaristo, non tardei en torcer un nocello. As expresións e pensamentos cara á eses insultos e palabras groseiras non se poden escribir aquí. Xa moi cabreado e, iso si, aínda máis doente, seguín. Puxen un pé na rúa e non me atropelou un coche grazas á virxe dos Milagres. Nun amén estiven a punto de retroceder e subir de novo para a casa. Para que, me dixen; se subo seguro que me mato polas escaleiras abaixo.

Por fin sentinme seguro cando sentei na terraza do bar e me puxeron o café. Boteille o primeiro trago e pensei que me quedaba sen lingua. Definitivamente, erguera co pé esquerdo.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Mércores, 29 de outubro de 2025

O MORTO QUE ESTABA MORTO

Non adoito coller chamadas de contactos descoñecidos, pero hai un cacho, e non sei por que (quizais por tardanza na reacción ou quizais por un presaxio), contestei unha. Era voz de home. Sen saudar nin nada soltoume de golpe unha frase que me deixou coa boca e os ollos abertos: vén investigar a un morto que está morto en Baños de Molgas.

O de un morto que está morto deixoume un pouco así como aparvado. Pensei que se era un morto, sería porque xa estaba morto. Non sei, ó mellor foi o home que non soubo expresarse doutra maneira. É igual, non lle din máis voltas á cabeza e marchei a fume de carozo cara á miña vila. Nestes casos, acelerei o coche un pouco máis pola estrada de Paderne de Allariz e púxenme nun santiamén —o santi para subir ó coche e o amén para baixarme del— na Venecia ourensá.

Ó primeiro veciño co que me atopei pregunteille polo morto que estaba morto; máis coa intención de saber como reaccionaría ante a pregunta que coa de saber o lugar exacto do óbito. O que non souben reaccionar moi ben fun eu ó ver que, moi tranquilamente, me dicía e me sinalaba que me achegase á ponte do Muíño da Luz. Nin si inmutou ó dicirlle o morto que estaba morto.

O asunto xa empezaba a atufar un pouco. En cinco minutos planteime na carreira que leva a esa ponte e axiña o vin. Alí estaba o morto, que, efectivamente, estaba morto, máis que morto. Víase ás leguas que levaba xa varios días mortos. Mirei para os veciños que se achegaron comigo e díxenlles que ese morto non estaba morto, que o asasinaran. Ah, contestaron. E afirmaron coas cabezas en sinal de admiración.

Finca Fierro. Barbadás. Mércores, 29 de outubro de 2025

Foto: Ponte do Muíño da Luz (Baños de Molgas - Ourense)

QUE TERÁ QUE VER...

Un raio de sol. Un cacho de lona que se bambea a causa da brisa. Unha nube branca, tan só unha, ó lonxe, moi ó lonxe. Polo demais, ceo azul. Móbil sobre a mesa. Café enriba da mesa. Adornos do Samaín espallados pola cafetaría. Que terá que ver o Samaín con aqueles que bailan baixo as cores do arco da vella?

Un instante de silencio dentro do barullo. Un slogan colgado do fol dunha gaita. Un reloxo que marca as horas. Un bolígrafo que escribe palabras torcidas. Un pensamento que vai e vén polas corgas do tempo. Unha espada que atravesa a coiraza dun que xa está morto. Un soño que corre polas estradas da memoria. Que terá que ver o soño con aqueles que se acovardan e se deixan ir?

Unha xirafa na sabana. Unha mosca pesada. Un ruído que racha aquel instante de silencio. Un ouleo que se estende polos confíns do universo. Un lobo que oulea desde un outeiro. Desde un outeiro do monte Medo. Un caderno a medio escribir. Unha distancia que hai que medir. Unha fantasía que loce cores na canella da ansiedade. Que terá que ver a fantasía con aqueles que nin tan sequera saben soñar?

Un local que se enche. Un clásico futbolístico que se achega. Mentres non chega, toca espera. Unha espera na que hai que matar o tempo. Un tempo que pasa sempre á mesma velocidade. Á velocidade que marca aquel reloxo. Na espera tamén asubío polo baixiño e debuxo unha flor de toxo. Na espera, escribo. Que terá que ver a escritura con aqueles que nin lles apetece ler?

Cafetaría Alumbre. A Valenzá. Domingo, 26 de outubro de 2025

Foto: Alto da Lomba, no monte Medo (Baños de Molgas - Ourense)

A DISTANCIA DO SI Ó NON

Quixen medir a distancia que vai do si ó non e... perdinme. Non porque tal distancia fose enorme, senón por non saber moi ben como medila, como controlala. Unhas veces semella curta e outras parece longa. Do si ó non pode haber un suspiro, un latexo, como pode haber toda unha eternidade, todo un mundo.

A maioría das veces dicir si é tan fácil como dicir non. E viceversa. Aínda que, eu, son máis partidario do si. Practicamente lle digo si a todo e a todos. Coma os parvos. E en certos casos non me importa confesar que son parvo. De cando en vez fágoo por comodidade. O de dicir si, digo. Á xente, se lle dis que non, ata pode emperrencharse, poden mirarte mal e mesmo deixarche de falar. Se lles dis que si, non tardan en amosar sorrisos amigables e soltar palabras de agarimo. Recoñezo que moitas veces fago uso do si chamado de comenencia. De comenencia para os meus intereses e para os interlocutores. O positivo sempre lle ganará ó negativo. Polo menos ese é o noso desexo.

Outras veces dígolle a todos que si para que non me maten a cabeza querendo saber o motivo do non. É o mesmo que cando me preguntan un que tal. Sempre digo ben. Se digo mal hai que escribir moitos versos para completar o poema, dar moitas explicacións. Sempre é máis fácil dicir si que non.

Non obstante, ás veces non queda outra que usar o non. Aínda que non guste. Aínda que perdas amizades e familiares. Aínda que, ó final, erres na medida. Na medida da medición e na medida da opción. Si, é moi difícil dicir que non, pero... Pero cada un que cargue coas súas culpas e que apande coas súas conciencias.

Cafetaría Alumbre. A Valenzá. Domingo, 26 de outubro de 2025

O TIROTEO MÁIS FAMOSO

Onte cumpríronse 144 anos dun dos duelos máis famoso de toda a historia, se non o que máis. En cuestión do mundo cinematográfico si penso que é o máis famoso e o que máis versións tivo desde que existe a sétima arte.

Tombstone, Arizona, 26 de outubro de 1881. O mediodía arde sobre as rúas cheas de po de Tombstone cando unha agarrada de longa data entre os irmáns Earp e a banda dos Clanton desembocou nunha das contendas máis célebres do Vello Oeste: o tiroteo no O.K. Corral. O que empezou como un enfrontamento entre axentes da lei e supostos ladróns de gando, acabou por converterse nunha lenda que aínda hoxe divide opinións.

Todo se iniciou cando Ike Clanton e Tom McLaury, membros dun grupo coñecido como The Cowboys, chegaron armados á cidade pese á ordenanza que prohibía portar armas dentro do perímetro urbano. Os irmáns Virgil, Wyatt e Morgan Earp, xunto co seu aliado, o dentista e xogador Doc Holliday decidiron facer cumprir a lei.

Dicir que a tensión xa viña desde semanas atrás: acusacións de roubo de gando, ameazas de morte e unha rivalidade política entre os partidos da orde federal e os rancheiros do condado.

Cara ás dúas e media da tarde, os Earp localizaron ós Clanton detrás do curral O.K., unha pequena corte en Fremont Street. Segundo algunhas testemuñas, Virgil Earp, que portaba unha escopeta, esixiulles que entregaran as armas. Ninguén obedeceu.

En apenas 30 segundos, unha chuvia de disparos rachou o silencio da cidade mineira. Cando a poeira se disipou, Tom e Frank McLaury e Billy Clanton estaban mortos, Virgil e Morgan Earp resultaron feridos, mentres que Wyatt Earp e Doc Holliday saíron ilesos.

O tiroteo provocou unha ola de controversias. Algúns cidadáns consideraron ós Earp heroes que fixeran cumprir a lei; outros acusáronos de asasinos sedentos de poder. Os funerais dos Clanton e McLaury congregaron a centos de simpatizantes rurais, mentres en Tombstone os comerciantes celebraban o restablecemento da orde.

Hollywood, a literatura e a historia transformaron o duelo nunha epopea. Tanto foi así que se fixeron varias películas (a máis famosas foron “Paixón dos fortes” e “Duelo de titáns”), o noso Camilo José Cela meteuno na súa novela “Cristo versus Arizona”, asoma en dúas series de ciencia ficción: “Doctor Who” e “Star Trek”, e mesmo en “Transformers: A vinganza dos caídos”, entre outras obras.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 25 de outubro de 2025

O MANDILÓN DAS AVOAS

Déixome levar pola música de Vangelis, mais caio na conta de que non me movo, de que sigo aquí. E sigo pensando nos dous vídeos que acabo de recibir e que circulan por unha rede social sobre os mandilóns das avoas. Semella que a alta costura bota man deles para que as modelos os amosen nas pasarelas. Non sei se é realidade ou unha broma. En principio, falando das súas cores, das súas formas, das súas características e sinalando un para as señoras que gardaban loito, e como só tiña de negro as ombreiras, dixo que a eses mandilóns lles chamaban “de alivio”. O de alivio fíxome rir.

Repito, non sei se os vídeos son de broma ou son reais, pero o que si sei é que esa peza de roupa merece máis que pasarelas, modas e alta costura. O mandilón (tamén o mandil) para a muller galega —si, máis a da aldea que a da cidade—, representa a esencia, a utilidade nas súas labores ou tarefas domésticas, caseiras.

Penso que o mandilón das avoas (o de avoas é un dicir, pois aínda hoxe é unha prenda que seguen usando avoas, nais e fillas) era incluso de máis utilidade que a que pode ser a famosa funda para certas profesións. O mandilón (peza de roupa ampla que se pon, xeralmente, por riba da roupa e que pode ser aberta por detrás ou levar botóns por diante) ou o mandil (peza de roupa que, atada á cintura e ás veces tamén ó pescozo, se pon sobre a outra roupa para non manchala por diante), non só resgardaban a roupa de graxas e porcalladas, senón que tamén servían para secar as mans, limpar bágoas, sonar mocos e mesmo lavar a cara. Sempre lembrarei aquela forma de mollar coa lingua unha punta desas pezas e limpar os mocos e fazulas dos nenos.

A música de Vangelis non me moveu do sitio, pero os vídeos do mandilón trasladáronme a aquela infancia na que tal peza era o contrasinal da muller labrega. Valía para todo zarrapique; estivese roto, remendado, novo, vello, gastado...

Café Brétema. A Valenzá. Xoves, 23 de outubro de 2025

SÓ PARA DICIR QUE CHOVE MIUDIÑO

Ó saír da casa vin o arco da vella e quixen pasar por debaixo del. Canto máis avanzaba, máis se afastaba. Dei a acción por rematada. Non son tan parvo para insistir nun imposible. Optei por mirarlle as cores e contalas. Sete. Tal como di o conto. Sei que unha vez, hai tempo xa, corrín e choutei por todas as súas cores, pero hoxe non procedía. Nin me apetecía nin estaba para perder o tempo.

Esquecín o arco da vella e pensei na lonxitude dunha cola de lagarto cando este está a tomar o sol. Pensei, pois aínda que quixera realizar tal feito, nin hai lagarto nin alumea o sol. O ceo está gris, nubrado e mesmo, ós cachos, marmaña. O outro día alguén me preguntou que era marmañar. Aquí lle vai a riqueza da nosa lingua: baballar, babuñar, babuxar, barbañar, barbuñar, barbuzar, barrallar, barrazar, barrufar, barruñar, barruzar, brecar, chuviñar, chuviscar, froallar, lapiñar, marmallar (marmañar, por suposto), orballar, patiñar, poallar e zarzallar. Só para dicir que chove miudiño.

Pois si, o tempo está para ver arcos da vella, para ver nubes, algunhas veces incluso o sol (lagartos, coma que non) e para andar ás présas para que o orballo non me pille polo camiño. O tempo é este típico no que non sabes que poñer, como saír: se con paraugas ou non, se con zapatillas ou non, se con chaquetiña ou non, se con xersei ou non.

Collo camiño da casa e xa non existe tal arco da vella. Nin a imaxinación se me vai entón a pasar por debaixo del, nin tan sequera a buscar as súas cores. E como tampouco me atoparei con lagartos, que midan o que queiran as súas colas, os seus rabos.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Mércores, 22 de outubro de 2025

NA NOITE PECHA

Ela estaba a contemplar o mar. Mellor aínda; estaba a escoitar o ruído do mar. Era noite pecha. El estaba tombado nun outeiro observando algunha que outra estrela fugaz. Non sabían un do outro. A distancia entre eles era enorme.

Ela deixaba que cada onda do mar amortecese o ruído no seu corazón. El viaxaba prendido ó ronsel que deixaban as estrelas fugaces. En cada viaxe, un soño e en cada soño, unha esperanza. Ela sabía que algo estaba a acontecer. El intuía que o pasado, o presente e o futuro bailarían un tango polos confíns do universo. Os dous xuntos, sen sabelo, prendéronse ás agullas do tempo.

Ela, desde a beira do mar, viu unha estrela fugaz. El notou un latexo semellante ó son dunha onda. Ela buscou o silencio dentro do ruído. El deixou que os recordos buscasen ese murmurio. Os dous pecharon os ollos a un tempo, pero sen saber un do outro. Tan só o universo era testemuña dos seus feitos.

Ela borboriñou unha canción brasileira. El asubiou un tema de Morricone. Os dous formaron unha película de ciencia ficción. Ela deixou de atravesar a noite para ver o mar. El deixou de buscar e perseguir estrelas fugaces. Sen sabelo, pero a un mesmo tempo, os dous contemplaron a lúa vella. Alá, nela, viron os seus reflexos. Nese momento souberon que ningunha distancia é quen de separar os anhelos. Ela marchou. El ergueu. Segue a noite pecha.

Finca Fierro. Barbadás. Mércores, 22 de outubro de 2025

LEVO DE TODO

Trae unha coliflor, dixéronme. E levo arandos, media ducia de pementos, catro tomates, unha saca de patacas, outra de cebolas, un restra de allos, seis peras, unha bolsa de mazás, non sei cantos gramos de cirolas, catro plátanos, un saco de laranxas e tres ou catro bolsas de froitas tropicais coas que, aquí, xa me perdo cos seus nomes. Levo tamén un repolo e 750 gramos de feixóns.

O repolo e os feixóns merecen un parágrafo á parte. Porque eu comería calquera deses dous produtos todos os días e nas dúas comidas principais. Mesmo cando sobran gozo coméndoos requentados. Si, xa sei que din que o repolo, polas noites, é moi pesado. É igual; vendo películas xa me encargo eu da dixestión. Adoito cear ás oito e deitarme sobre as dúas da madrugada. Cos feixóns é tanto a gozada do seu sabor que, primeiro, como as posibles patacas que poida levar para, despois, co garfo, pinchar a pracer para meter con ansia o bocado na boca.

Levo chocolate, levo produtos de limpeza, e de baño, e de cociña, e cosméticos. Levo un salmón, dúas pescadas, catro troitas e un bacallau. Levo carne de porco, de polo e de pavo. Dicir que, onde estea o porco, que se quite o demais. Levo non sei cantas especies, unha garrafa de aceite de oliva, legumes, unha caixa de leite e diversas clases de charcutaría.

Como sei que non podo con todo, dígolle ós do súper que agarden, que vou á casa xunguir as vacas para levar todo no carro. Póñolle os ladrais. Aproveitando o carro pégolle outro repaso ó súper e levo algunhas cousas máis, principalmente feixóns, moitos feixóns e repolos. Xa que estamos...

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Luns, 20 de outubro de 2025

AS TRES ETAPAS

Limitei (e limitarei) a miña existencia a tan só tres etapas: nacer, vivir e morrer. Para que máis complicacións. Nacín á beira da ponte vella de Baños de Molgas unha mañá de inverno cando miña nai e outras veciñas baixaron ó río a lavar as tripas dos dous porcos que acabaran de matar. Seica nin tempo tivo de buscar un sitio mellor. Ó mesmo tempo que espremía a tripa para botar toda a porcallada fóra, ela, miña nai, premía as entrañas para cuspirme a min. Non caín ó río Arnoia porque a Veneranda, unha das veciñas, botara man da miña existencia. Penso que chorei, non por nacer, senón polo frío, pois a xeada semella que era daquelas que quedan rexistradas para a posteridade.

Non obstante, saín inmune e vivín e vivo como cadra. Ben, sen ostentacións, como unha persoa normal, que vai e vén, que fai e deixa facer, que mira e escoita, que fala e cala, que ri e, si, tamén chora e que, simplemente, vive segundo pasan os días. Estudei nos Milagres, non fixen o servizo militar porque xa o quitaran, traballei, casei, tiven fillos e, agora, de xubilado, estou a velas vir.

Estou esperando a morte, que chegará cando cadre ou cando eu queira. Si, cando eu queira. Sempre fun testán, torto e duro de roer. Non me penso deixar vencer por un final que aínda vexo moi afastado; máis alá das 100 invernías. Moito máis alá. E neste escrito deixo constancia para entrar nas estatísticas dos seres humanos máis lonxevos.

Son Lisardo, o fillo da Claudina, a que casou co Nemesio, O Caguetas. Os dous, pobres, xa morreron. Eu nacín, estou a vivir e xa morrerei cando me apeteza, cando me dea por morrer.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 17 de outubro de 2025

Foto: Ponte Vella (Baños de Molgas - Ourense)

A CHAQUETA DA COMENENCIA

Moitas veces dicimos que a política está podrecida, corrompida, pervertida, etc. É mentira. Os que están podres, os que son corruptos, os tránsfugas son os homes e mulleres que, moitos deles, pensan que son políticos. Porén, chamarlles políticos a eses é alzalos, elevalos a unha categoría que non teñen e que, entón, non lles corresponde. Non a merecen.

A pesar de que existe un marco estatal (o Pacto pola Estabilidade Institucional e loita contra o transfuguismo político), asinado polos principais partidos, que pretende previr que cargos electos cambien de partido ou apoien mocións de censura tras ser elixidos cunha siglas, case non hai un día no que... un, dous, tres tránsfugas viran a chaqueta da comenencia. Eses tránsfugas están a rirse de nós, dos que os votamos para que cumpriran o que prometeran e, agora, queren cumprir co que renegaron, co que rexeitaron ó principio.

Falando con claridade, non queda outra que chamarlles falsos, traidores, que venden a súa conciencia a quen lles cadre con tal de poñerse na poltrona da mentira. Da mentira porque, para eles, ó principio, o partido ó que se pasan agora só dicía mentiras e falsidades.

O transfuguismo erosiona a confianza do cidadán. Se os votantes senten que a súa decisión non se respecta porque un concelleiro vira a chaqueta ou provoca unha moción de censura sen o respaldo directo electoral, debilítase a lexitimidade democrática. O transfuguismo, así mesmo, debilita os partidos. Que haxa fugas ou apoios cruzados inesperados desvalorizan a disciplina do partido e fomentan os pactos opacos. Ademais, complican a gobernabilidade. As corporacións locais ou entidades autonómicas que dependen de maiorías febles, débiles, pequenas poden estar moi expostas a estes movementos, o que xera inestabilidade.

Non lles importa. Non tardan en achacar todo ó benestar do concello, da comunidade, cando na realidade —porque se nota ás leguas— van detrás, agora si, do seu propio benestar. Como non lles preocupa renegar dos seus ideais con tal de obter un beneficio particular. E o que manda, o que goberna sempre ten máis opción que o que está abaixo, na oposición. Non é de estrañar entón que levemos xa, só en Galicia, unhas dez ou máis mocións de censura por transfuguismo. Porque a eses politiquiños non lles inquieta aferrarse, agarrarse con forza á chaqueta da comenencia.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 18 de outubro de 2025

IMOS E VIMOS

A vida transcorre entre un ir e vir a calquera lugar. Ou a todos os lados. Como a de todos, a da inmensa maioría. Imos e vimos, tornamos e volvemos. Así un día detrás doutro. Sempre. Somos monicreques da nosa propia existencia. Incluso durmindo estamos indo e vindo. Nos soños. Todos soñamos e sempre facemos algo. Imos e vimos.

Todo vai. Todo vén. Todo flúe. Ata o silencio vai para acalar o ruído. Mesmo o ruído vén para rachar o silencio. A nostalxia viaxa a infancia. A infancia vén en forma de recordos. Os recordos volven da memoria. O bambán vai, o acaneadoiro vén. Os versos van ó poema, o poema vén da poesía. As pingas de orballo van á páxina en branco e volven á meniña dos ollos.

Imos e vimos. Tornamos e volvemos (Cada vez que digo tornar e volver lembro a miña nai que, ó dicirlle que aínda quedaba todo un mundo por acabar de cavar tal eido, sempre me respondía o mesmo: “non queda nada, só ir e vir, tornar e volver”. O que pasa é que ir e vir, tornar e volver era moitas veces) Imos e vimos todo o día. Todos os días. A culler vai ó prato, a comida vén á boca. O elefante vai á tea de araña e esta vén sempre a enredarse na cabeza. As palabras van e veñen, as miradas van e veñen.

A guerra vai e a paz vén. (O peor é que, a paz, despois, dura pouco) A carraxe vén, o berro vai. A dor vén e a morte... a morte tamén vén para acabar de rematar a contenda. A contenda desa vida que vai e vén, que torna e volve con sorrisos e altibaixos, con ansias e nugallas, con desexos e indiferenzas, con alegrías e sufrimentos. Imos e vimos polos confíns do noso propio universo.

Café Brétema. A Valenzá. Xoves, 16 de outubro de 2025

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 18 de outubro de 2025

POR NON QUEDAR CALADO

Falei por non quedar calado. E iso que, moitas veces, o mellor é ter a boca pechada. Si, aquilo de en boca cerrada non entran moscas. Nin tabáns. Aínda que, por esta vez, non me quedou outra que falar. Estábanse a dicir cousas que non procedían, que non viñan a conto. Algúns incluso xa empezaban a dicilas a berros e a bracear. Bracear e berrar non é bo que vaian xunguidos, que vaian xuntos. Ás veces, coma quen non quere a cousa, un brazo escápase máis alá do braceo normal e xa se armou un desencravo, xa se armou a do demo e a mona.

Non quedaba outra, entón, que intervir; antes de que o parladoiro fose a maiores; antes de que os berros se volveran alaridos. Así é que erguín da cadeira na que estaba sentado, levantei os brazos en sinal de paz e, por que non, tamén levantei a voz para que se me escoitara ben, para poñer as cousas no seu sitio e para que souberan o que estaba a piques de dicir.

E dixen. Durante vinte ou trinta minutos falei todo o que tiña que falar... Non me entendeu ninguén. É máis, vin e contemplei caras e expresións que ata a min mesmo me deixaron un pouco retraído, ou máis ben, fundido. O caso é que, eu, falara todo convencido, mesmo cheguei a baixar a voz en sinal de sosego e porque notei que non era preciso berrar.

Logo do estupor dalgúns e das malas olladas doutros, axiña volveron a esbardallar sen sentido. Aguantei pouco tempo. Tiven que volver falar para non quedar calado. Perdón, quixen volver falar. Xa non me deixaron. Foi a partir de aí cando desconectei e marchei. Marchei amolado e bastante molesto. Ninguén me quixo entender. Pois que se maten entre eles.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 16 de outubro de 2025

DOUS SORRISOS DIFERENTES

Vístome amodiño, que teño présa. Amodiño para poñerme guapa. Son guapa. Son xeitosa. Son ben feita. E iso que hoxe espertei coa uña da deda gorda dereita bastante negra. Ó mellor levei un golpe sen querer. Non sei.

Sei que son guapa pola forma en que me miran os homes. Aínda que, a maioría, non me mira á cara; mírame os peitos. Eu, como non son parva, e tan só para alporizalos un pouco, desabotoo un pouco máis o vestido ou á blusa ou a camisa para que se me vexa ben o rego. Bríllanlles os ollos. Ábreseme o sorriso.

Son a filla de Rosalía, A Laverca, e sempre fun moi espelida. Ás veces miña nai bérrame que son unha pécora, unha paxara, unha pendanga, pero nunca, ningún home, me puxo a man encima sen o meu consentimento. Unha vez un, si, quixo ir un pouco máis alá no camiño que leva ó muíño, pero deille tal golpe co xeonllo dereito nas súas partes que, agora, cada vez que me ve fuxe coma can con vincha ó rabo.

Eu tamén me chamo Rosalía, aínda que sei que, por detrás, me chaman A Candonga. Nin caso lles fago. Teño as miñas armas para desarmalos a todos: homes e mulleres. Ós homes co meu físico e ás mulleres chégame cun sorriso burlón.

Vístome amodiño porque a miña roupa non é a dunha tela calquera. Son máis elegante que unha princesa. Aínda que miña nai chámame doutra maneira. A esta sorríolle cariñosamente. Para que a vou facer rabiar. Saio con tacón alto e non tardo en avistar ós de sempre. Moitos noto como se cambian de beirarrúa tan só coa intención de cruzarse comigo e buscar o rego do meu peito. Inocentes!

Café Brétema. A Valenzá. Mércores, 15 de outubro de 2025

Foto: Camiño ó muíño (Baños de Molgas - Ourense)

ARROUTADA MORTIFICANTE

Levo varios días castigando o meu corpo. Fixen un leito de toxos e nel estou tombado día e noite, noite e día; as 24 horas. Quero saber que se sente. Ou máis ben, quero saber por que ós burros non lles pican ou, se lles pican, por que os seguen a comer. Eu, como burro que son, optei por esa arroutada e a ver que pasa.

O que pasa, en principio, é que teño todo o corpo fodido, pingando, chorreando sangue coma fonte de infinidade de canos. Si, aguanto coma os heroes, pero baixo unha dor a que, é certo, pouco a pouco, me estou a facer. Cada vez a sinto menos. Quizais porque o corpo xa se está afacendo, habituando.

Mortifico o corpo porque, de burro, en vez de quedar quieto, nunha simple postura ou posición, dou voltas como unha buxaina, como as que daba na cama todas as noites antes de quedar durmido. E daba unhas cantas. Digo daba porque, repito, levo varios días deitado sobre toxos arnais que están a traspasarme ata a alma.

Cada vez admiro máis ós burros; non xa só polo seu traballo, polo seu emprego na vida labrega, senón por comer nos toxos coma se se lanzaran ó manxar máis exquisito, cando a min me están a triturar as mesmas asaduras. E cada vez estou máis convencido de que as miñas arroutadas empezan a ser masoquistas. É igual; seguirei a cometelas, porque a min non me dobrega nin o imposible. Calquera día métome no propio bandullo dun burro para saber como quedaron os toxos que comeu.

Café Brétema. A Valenzá. Martes, 14 de outubro de 2025

ALGÚN DÍA ELES TAMÉN

Paseo pola marxe esquerda do río Arnoia. Ó lonxe, o grallo dun gaio. Arriba, o ronsel dun avión que acaba de pasar. Polos auriculares, o “Billie Jean”, de Michael Jackson. Ó meu arredor, todo é baleiro. Diante miña, baleiro. Detrás miña, baleiro. Porén, os xestos corporais seguen o ritmo da música. Bailarei sobre as tumbas dos opresores. Porque algún día eles tamén morrerán.

Sento á sombra dun amieiro, xusto á altura da pasarela das Mestras. Ó lonxe, un vencello que voa deica o infinito e máis alá. Arriba, o ronsel do avión practicamente se esfumou. Polos auriculares, uns asubíos de Ennio Morricone nunha desas spaghetti western dos anos sesenta. Ó meu arredor, todo é soidade. Diante miña, soidade. Detrás miña, soidade. Porén, os beizos contráense e asubían tamén o tema de Morricone. Asubiarei sobre os nichos dos tiranos. Porque algún día eles tamén finarán.

Cruzo a pasarela das Mestras. Ó lonxe, unha carriza que asenta sobre as flores dun toxo. Arriba, o ronsel e o avión xa son tan só un recordo. Polos auriculares, o “Love Me Tender”, de Elvis Presley. Ó meu arredor, todo é nostalxia. Diante miña, nostalxia. Detrás miña, nostalxia. Así a todo, a gorxa contráese e deixa escapar ruxerruxes musicais imitando ó rei do rock. Cantarei sobre as sepulturas dos déspotas. Porque algún día eles tamén falecerán.

Deito sobre o verde das Mestras. Ó lonxe, unha rula que me mira. Arriba, un ceo azul que me gorece. Polos auriculares, un instante de silencio. Ó meu arredor, todo é silencio. Diante miña, silencio. Detrás miña, silencio. Secasí, lanzo un ouveo. Oulearei sobre o sepulcro dos potentados. Porque algún día eles tamén perecerán.

Café Kibu. A Valenzá. Luns, 13 de outubro de 2025

Finca Fierro. Barbadás. Martes, 14 de outubro de 2025

Foto: Pasarela das Mestras (Baños de Molgas - Ourense)

O ASUNTO TEN O SEU AQUEL

Que susto! Pensei que lle darían o Nobel da Paz a Donald Trump. Claro que, agora, ó non conseguilo, igual se bota para atrás coas negociacións de paz entre Isreal e os palestinos. Se se bota para atrás, xa sabemos o que acontecerá: máis xenocidio e exterminio total do pobo palestino. Ademais díxoo ben claro: o que eu diga vai á misa. Ou se respectan as súas condicións ou as mulleres e nenos da franxa de Gaza seguirán a caer como moscas.

Agora, como non lle concederon o Nobel da Paz, igual sobe o ton das súas protestas para botar fóra da OTAN a España. A carraxe sempre é mala conselleira. Aínda que, a este respecto, oxalá que a Organización do Tratado do Atlántico Norte nos bote fóra. Un gasto enorme menos e, total, para o que vale a OTAN... Cando hai guerras xúntanse, reúnense, comen, beben, falan, bracean, divírtense, si, ata poida que discutan algo, pero coa boca pequena. Á hora da verdade, os nenos e mulleres seguirán caendo en calquera das guerras. Porén, as intencións de paz é o que conta.

Para que queremos a OTAN? Se nos vemos envoltos nunha guerra, os demais países membros dese Organismo axiña achacarán asuntos internos ou calquera outra trapallada que valla de escusa para non intervir. Como moito, xa digo, reunións, parladoiros, boas maneiras e punto e final. A non ser, iso si, que Estados Unidos ordene o contrario. Hoxe en día todo está baixo a batuta dos ianquis, ou sexa, de Donald Trump.

Susto polo medo a que lle deran o Nobel da Paz e, vaia carallada, medo agora a que non llo deran. O asunto ten o seu aquel.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Venres, 10 de outubro de 2025

SE QUERE QUE..., PREMA

Chamar a un centro de saúde do Sergas é toda unha aventura, cómpre ter tempo e ter a paciencia envolta entre algodóns para que non rebente, para que non explote.

Se quere que o atendamos en galego, prema 1. Se quere que o atendamos en castelán, prema 2. Premo 1 e case sempre alguén me fala en castelán. Se é para unha consulta, pulse 3. Se é para unha cita, pulse 4. Se é para análises, déalle ó 5. Se é para tomar a febre, prema 6. Se tanto unhas cousas como as outras son para antes do almorzo, prema 7. Se son para despois do café, prema 8. Se ten dúbidas, prema 9, que xa o orientamos nós.

Mentres espera, se quere asubiar a Novena de Beethoven, non fai falta que prema; simplemente asubíe. Se despois de toda a sintonía aínda lle queda tempo para ir mexar, prema o 1 e o 0, que nós somos agora os que esperamos. Os números con dous díxitos quero que saiba que son coma contrasinais para saber se vostede perdeu ou non perdeu a paciencia. E xa que estamos, se a perdeu, prema dúas veces o 1. Se non a perdeu, prema o 1 e o 2. E se se sente un heroe, siga que aínda non acabamos.

Se quere que a cita sexa para o día máis próximo, aperte no 1 e no 3. Se a quere logo de seis meses, pulse no 1 e no 4. Se a cita a deixa ó chou dunha máquina que temos por aquí, prema o 1 e o 5. Se cansou e desiste de concertar cita ou consulta, prema o 1 e o 6, e volva intentalo.

Dentro duns minutos farémoslle unha chamada para realizar unha enquisa sobre o tratamento telefónico que se lle dispensou. Moitas grazas pola súa chamada e pola súa atención. Que teña un bo día. Ou unha boa tarde. Amables si que son.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 9 de outubro de 2025

NO INFERNO BRANCO

Dise que as coincidencias non existen. Non o sei. Pero o outro día vin a película “A sociedade da neve”, do director español J.A. Bayona, e hoxe cúmprense 53 anos do accidente que narra a película. Foi no ano 72 e as persoas que sobreviviron fixérono durante 72 días. Eu tampouco creo nas coincidencias, pero...

Pero a realidade foi unha traxedia que conmoveu ó mundo. A min, máis que a película, que é moi boa, principalmente o accidente e a avalancha posterior, xa me impresionara o libro “Viven!”, de Piers Paul Read, que lera sendo rapaz no colexio dos Milagres. Abraiárame tanto que, aínda hoxe, lembro os nomes dos, pódeselle chamar, protagonistas principais: Nando Parrado e Roberto Canessa.

O 13 de outubro de 1972, un avión da Forza Aérea Uruguaia despegou de Montevideo con destino a Santiago de Chile. A bordo viaxaban 45 persoas: xogadores dun equipo de rugby, amigos e familiares. Ninguén imaxinaba que ese voo se convertería nun dos episodios máis estarrecedores da historia moderna.

A aeronave atopouse con malas condicións meteorolóxicas ó cruzar a cordilleira dos Andes. Un erro de navegación levou á tripulación a crer que xa superaran as montañas, polo que iniciaron o descenso antes de tempo. Ás 15:34, o avión estrelouse contra unha ladeira nevada a máis de 3.500 metros de altura, nunha zona remota entre Arxentina e Chile. O impacto partiu a fuselaxe en dous e deixou ós sobreviventes nun inferno branco.

Dos 45 pasaxeiros, 33 sobreviviron ó choque inicial. Porén, as baixas temperaturas, a falta de alimentos e as feridas reduciron o número día tras día. Improvisaron refuxios cos restos do avión e utilizaron a neve derretida como única fonte auga. A radio que acababan de reparar tróuxolles unha noticia devastadora: as autoridades suspenderas a busca.

A partir de aí iniciouse unha loita sobrehumana pola supervivencia. Enfrontados á inanición e ó illamento total, os mozos tomaron unha decisión que estremeceu o mundo cando se soubo: recorreron ó canibalismo, comendo os corpos dos seus compañeiros mortos.

Cando Parrado e Canessa, que emprenderan unha travesía épica en busca de axuda, se atoparon cun arrieiro chileno, remataron aí unha epopea de fe, coraxe e supervivencia, onde uns mozos uruguaios desafiaron á morte e renaceron no inferno branco.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 11 de outubro de 2025