O VERDADEIRO ROBINSON CRUSOE

Na historia da literatura hai ficcións tan poderosas que chegan a eclipsar a realidade que as inspirou. Ese é o caso de “Robinson Crusoe”, a célebre novela de Daniel Defoe publicada en 1719, cuxo orixe atópase na vida abrupta e extraordinaria dun mariñeiro escocés chamado Alexander Selkirk.

Selkirk naceu en 1676 en Lower Largo, unha pequena localidade costeira de Escocia, e desde novo amosou un carácter indómito. Fillo dun zapateiro, escolleu o mar como destino e enrolouse en expedicións corsarias polo Pacífico Sur, unha actividade legalmente ambigua pero moi común en tempos de guerras coloniais.

En 1704, mentres navegaba a bordo do Cinque Ports, Selkirk mantivo unha violenta discusión co capitán do barco. Convencido de que a nave non resistiría a viaxe —de feito, afundiríase pouco despois—, esixiu ser desembarcado nunha illa do arquipélago Juan Fernández, fronte ás costas de Chile. O que semellaba unha decisión racional converteuse axiña nunha condena á soidade.

A illa —entón coñecida como Máis á Terra— era un territorio abrupto, azoutado polos ventos e cuberto de vexetación salvaxe. Alexander Selkirk quedou alí co posto: un mosquete, pólvora, algunhas ferramentas, unha Biblia e a súa maña. Durante catro anos e catro meses viviu completamente só, afastado de calquera ruta marítima habitual.

Aprendeu a cazar cabras, a confeccionar roupa coas súas peles e a construír refuxios rudimentarios. Para non perder a cordura, lía a Biblia en voz alta e cantaba salmos. Tamén domesticou gatos para protexerse das ratas, unha escena que semella saída directamente dunha novela de aventuras.

En 1709, hai hoxe exactamente 317 anos, foi rescatado por unha expedición inglesa comandada por Woodes Rogers. Ó volver á civilización, Selkirk sorprendeu a todos pola súa fortaleza física, aínda que a súa readaptación social foi lenta e difícil. A experiencia do illamento marcárao para sempre.

A historia espallouse axiña por Inglaterra e chegou ós oídos de Daniel Defoe, xornalista e escritor atento a relatos con grande potencial narrativo. Aínda que “Robinson Crusoe” non é unha biografía de Selkirk, comparte con ela o seu núcleo esencial: a loita do ser humano por sobrevivir en soidade, apoiado unicamente na razón, na fe e na vontade. Alexander Selkirk morreu o 13 de decembro de 1721, ironicamente no mar, vítima dunha enfermidade.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 31 de xaneiro de 2026

A RACHADELA DA GAIOLA

Vísteme amodiño, que teño présa. É un dicir. Nunca andei apurado. Vou pouco a pouco, paso a paso polas carreiras da infancia y polas airas do lecer, do pasamento. Cando subo á copa dos carballos solto o berro que levo dentro e deixo que se espalle polas valgadas da nostalxia ou polos outeiros da soidade. Correr en esporranchas e en silencio polos montes da contorna é como notar a rachadela da gaiola na que estaba preso.

Vivo a liberdade ouleando cara ós catro puntos cardinais e sentindo que o eco deses ouleos son pensamentos que veñan e van polos regos da conciencia. Regos dereitos nos que semento sensacións para recoller verdades no tempo das colleitas. Sempre se dixo que cada quen recolle o que sementa.

Deixo de pasmonear sobre as fantasías que debuxo na miña cabeza. Sei que ningunha é real, aínda que a esperanza é ese sentimento que nos fai crer que algo desexado pode chegar a realizarse. E se non se cumpre, se no se executa, vólvense sementar os latexos para que estoupen por todos os regos do eido.

Berro. Ouleo. Silencio. Baleiro. Semente. Colleita. Que nada fique aprisionado na almofada dos soños; que todo rebente sobre as cornixas do universo, ese espazo inmenso onde todo é, onde todo se expande, se afasta e se transforma, e no que o silencio reina como suprema forma do entendemento. Quizais non saiba se teño sentido nin se a miña intelixencia é comprensíbel para outros, pero si sei isto: vístome á présa para non chegar tarde ó único lugar que importa, aquel no que a calma e a pachorra aniñan no peito e me permiten seguir sendo libre.

Finca Fierro. Barbadás. Venres, 30 de xaneiro de 2026

EN BUSCA E CAPTURA

Polas horas do mediodía do 8 de xaneiro de 1907 o sol aínda asomaba con pouca forza sobre o outeiro de Brandín, mais a suficiente para espertar con brillo as flores dos toxos. A xeada, caída con intensidade de madrugada, seguía sendo visible nas sombras das formacións orográficas. É posible que aquel día chovese e que as crónicas non o recollesen; con todo cabe supoñer unha xornada climatolóxica benigna, xa que nos primeiros días de xaneiro adoitan imperar máis as xeadas ca as chuvias.

O que si salientaron as crónicas, poucos días despois, foi o edicto do xuíz de instrución de Allariz, don Juan Cereijo Alonso, no que ordenaba a busca e captura de Domingo Antonio Fernández Rivas, de 32 anos de idade, fillo de Manuel e Benita, casado, labrego, natural e veciño de Brandín, concello de Baños de Molgas.

A causa era a comisión dun homicidio, concedéndoselle un prazo de dez días, contados desde a inserción da comunicación no Boletín Oficial da Provincia e na Gaceta de Madrid —antecesora do actual BOE, do Boletín Oficial do Estado—, para que se presentase nas dependencias xudiciais e procedese ó seu ingreso en prisión. De non facelo, sería declarado en rebeldía, co conseguinte agravamento da súa situación procesual.

Para facilitar a súa busca e captura —nun tempo no que a fotografía aínda non era habitual—, a descrición física do procesado, de Domingo Antonio, resultaba minuciosa: estatura regular, pelo e ollos negros, barba rubia e afeitada, fronte ancha, nariz e boca grandes, bo color. Vestía chaqueta e chaleco de pano negros, pantalón de pana cor cinsa, camisa de flanela, sombreiro negro e borceguíns de becerro da mesma cor, e empregaba unha manta a cadros de cor café. Mellor ca unha fotografía!

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Mércores, 28 de xaneiro de 2026

MODIFICANDO O PERCORRIDO

Saín da casa con chuvasqueiro e gorra de sol. Ós dez minutos modifiquei o camiño, o traxecto, o percorrido. Tiña intención de coñecer outros mundos, outras terras, outras culturas, outras linguas, outras xentes. Mais retrocedín sobre os meus pasos e deixei caer o corpo sobre o sofá. Desde alí podía contemplar todo iso e aínda algo máis, a base de películas e máis películas.

Cando me canse, optarei polos libros que, se son de fantasía ou de ciencia ficción, tamén me levarán por lugares descoñecidos, aínda por descubrir. Coa lectura podo, ó mesmo tempo, xunguir a música. Sempre haberá temas que me proxecten cara ó infinito e máis alá: David Bowie co seu “Space Oddity”, ou The Beatles con “Across the Universe”, ou Coldplay con “A Sky Full of Stars”, ou mesmo Zoé con “Arrolo de estrelas”, por citar só uns poucos exemplos.

É certo que non é o mesmo descubrir novos mundos por televisión; mais, que carallo, soñar é bonito. E se algunhas imaxes ou lecturas ou sintonías axudan a soñar, que máis se pode pedir? Para que perder tempo. Co ben que se está no sofá: en pixama, con bata ou albornoz e coa mantiña ata o pescozo. E se chove, que chova.

Si, definitivamente, fixen ben en modificar o percorrido. Agora mesmo non teño idade para choutar de planeta en planeta, nin para aprender o idioma klingon ou vulcano, nin para escoitar os ritmos musicais que poidan saír das gorxas rotas dos extraterrestres. Seguro que hai xentes doutros mundos con eivas bocais e físicos esperpénticos. Mellor seguir no sofá.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 27 de xaneiro de 2026

UN ALGO NO ESTÓMAGO

Só sei que non sei nada. O carallo do Sócrates tiña poucas luces. Sempre se sabe algo. Sempre. Ata os máis burros saben que son burros. Isto lévame a lembrar un rapaz nos Milagres ó que lle chamaban O Burro e que, sinceramente, sempre me deu pena.

Había un cura, O Eguren, que de tanto tirarlle do pelo acaboulle deixando unha boa zona da cabeza completamente calva; tamén tiña os brazos cheos de marcas, de cicatrices provocadas polos beliscos que lle metía. Estou seguro de que O Burro non era tan burro; simplemente que era vago. Seguro que sabía algo. Polo menos sabía que, se non aprendía a lección ou non contestaba ben, O Eguren ía a pelalo aínda máis.

Só sei que non sei nada. Naqueles tempos, na década de 1970, sabiamos que a disciplina era o punto máis álxido da educación, incluso por riba dos propios estudos. A proba é que algúns pais confesaban, ás veces sen rubor, que metían ós seus rapaces cos curas “para que os endereitasen”. Isto, antes e agora, sabemos o que significa. Naqueles tempos sabiámolo e padeciámolo.

Tamén lembro os luns dalgún ano —non sei cal— nos que se me formaba un nó, un algo estómago, porque a primeira clase que tiña era co Eguren. E como sabía como as gastaba... a conclusión era sinxela: ese nó, ese algo no estómago, era medo.

Por sorte, a min nunca me pegou. Por sorte, non; máis ben pola miña timidez e covardía, que me facían ser un bendito (e tamén polo pánico lle tiña á miña nai, por se chegaba a saber dos meus malos comportamentos). Menos mal que O Eguren case nunca me preguntaba nin me facía saír ó encerado. Pero ese nó, eses nervios no estómago, non desaparecían ata que remataba a clase.

Café O Chicote. A Valenzá. Luns, 26 de xaneiro de 2026

Foto: Os Milagres, co colexio ó fondo (Baños de Molgas - Ourense)

AS EIVAS DE SALUSTIANO

Salustiano Sanguñedo Pereira é simplemente O Salustiano. En Galicia, por imperativo legal —ou cando menos moral—, todos os nomes deberían levar artigo: O Salustiano, O Evaristo, O Inocencio, A Contempla, A Remedios, A Lola da Amparo..., etcétera.

Aínda non comecei e xa me estou desviando do asunto, do esencial, do que quero contar. Vou. O Salustiano é coxo da perna dereita e manco da esquerda. Pobre Salustiano! Porén, dentro da calamidade, o de ser manco cadroulle ben. El é dereito e sería moito peor sentirse inútil de todo.

De inútil non ten nada. Vive a vida á súa maneira e, quizais, mellor mesmo ca a maioría dos mortais. Como quedou solteiro a causa das súas eivas, non depende de ninguén e non ten que mandar en ninguén. Isto tamén xoga ó seu favor, pois sendo como é —de corazón nobre e alma caritativa—, todos pensamos, os veciños digo, que non ten carácter para mandar. Para mandar tamén hai que saber, tamén hai que valer. Mandar non manda calquera. Ou si.

O Salustiano non é dos que saen moito de can, da casa. Sempre ten medo a que a xente se mofe das súas deficiencias, das súas lesións. A realidade é que os veciños máis ben se compadecen del. Pensan que xa lle chegaba cunha eiva desas como para cargar coas dúas. Moitos, medio en broma medio en serio, comentan que só lle faltaba perder un ollo e quedar xordo dun oído. Hai que lembrar que a xente, ás veces, esbardalla moito. E case nunca para ben.

O Salustiano axuda, pero non deixa que o axuden. Non quere sentirse máis inútil do que xa o ven. Algún neno, con mala baba, chámalle O Medio Inútil. Son nenos.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Xoves, 22 de xaneiro de 2026

A FEBRE DO OURO

O 24 de xaneiro de 1848, unha descuberta aparentemente fortuíta alterou para sempre o rumbo dos Estados Unidos e deixou unha pegada imborrable na historia mundial. Aquel día, James W. Marshall atopou ouro mentres traballaba nun serradoiro en Coloma, preto de Sacramento, en California. O que comezou como un segredo local axiña se transformou nunha avalancha humana coñecida como a febre do ouro.

A noticia propagouse cunha rapidez sorprendente para a época. En poucos meses, milleiros de persoas abandonaron fogares, traballos e familias para dirixirse ó oeste coa esperanza de atopar riqueza. Agricultores, obreiros, comerciantes e aventureiros lanzáronse a unha viaxe perigosa, impulsados polo soño dun ascenso social inmediato.

California experimentou entón un crecemento explosivo. San Francisco pasou de ser un pequeno porto a unha cidade caótica e vibrante. Porén, a febre do ouro non só foi prosperidade: trouxo consigo violencia, desigualdade, explotación laboral e o desprazamento brutal de comunidades indíxenas, cuxas terras ocupáronse sen contemplacións nin miramentos.

O mito do “soño americano” cimentouse neste contexto. A idea de que calquera podía facerse rico con esforzo e sorte consolidouse como un relato fundacional que transcendeu xeracións. Pero a realidade foi moito máis dura: poucos atoparon fortuna, mentres que moito volveron coas mans baleiras ou non regresaron nunca.

Décadas despois, o cine encontrou na febre do ouro un filón narrativo inesgotable. Hollywood soubo transformar aquel episodio histórico nun símbolo de aventura, ambición e supervivencia. Un dos exemplos máis emblemáticos é “A quimera do ouro” (1925), de Charles Chaplin, onde humor e traxedia se entrelazan para amosar, con mestría, a miseria e a esperanza dos buscadores de ouro.

O western clásico tamén bebeu deste legado. Filmes ambientados en campamentos mineiros, localidades sen lei e paisaxes inhóspitas contribuíron a construír unha épica visual do Oeste americano. A febre do ouro converteuse así no escenario ideal para explorar conflitos morais, a cobiza humana e a loita constante contra a natureza.

O sábado cumpríronse 178 anos do descubrimento de Marshall, e a febre do ouro segue a brillar na memoria colectiva. Non só transformou territorios e economías, senón que alimentou relatos que aínda hoxe continúan proxectándose, unha e outra vez, na gran pantalla.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 24 de xaneiro de 2026

HOXE CHOVE. MAÑÁ...

Hoxe chove. Mañá Deus dirá. É un dicir. Deus no di nada. Se dixera algo, saberíase todo. E saberiámolo todos. Seica está en todas as partes. Mesmo onde non debería estar. Pero como é Deus... seméllase a Donald Trump.

Hoxe chove. Mañá máis seguro que tamén. Se non quere chover que non chova. Aquí, por sorte, sabemos o que é a auga. Sabemos como cae, canto dura, onde se pousa e por que insiste. Sabemos que, a miúdo, chove sobre mollado.

Hoxe chove. Mañá incluso pode caer pedra. Iso si que amola, que molesta, que xiringa. Iso si que pode doer. A pedra non avisa: desfai, esmendrella, arrasa. A pedra é mala. Onde cae, esgaza. Onde esgaza, racha. Onde racha, escaralla. Onde escaralla... a pedra non deixa memoria, non deixa nada, só baleiro.

Hoxe chove. Mañá comentan que pode nevar. A neve é branca. A neve é fría. A neve é bonita. Na nosa cidade é complicado ver a neve. E un non sempre pode ir ó seu encontro. Ás veces non queda outra que mirala desde lonxe, pola televisión, nunha fotografía, ou soñala cos ollos abertos, aínda que, con eles cerrados, é como mellor se ve.

Hoxe chove. Mañá pode que non pase nada de extraordinario, é dicir, que nin chova, nin caia pedra, nin neve. Mañá, se cadra, tan só estará nubrado. Ou sairá, a cachos, o sol. Ou haberá vendaval. Ou un aire frío que, iso si, lembrará que estamos vivos. Ou simplemente alustrará.

Hoxe chove. O que faga mañá importa pouco. Ó final, un ten que facer o que ten que facer... con sol, con chuvia, con pedra, con treboada ou con neve, mollado ou a cuberto. O mañá é futuro. O futuro intuímolo, pero non o coñecemos. Vivamos hoxe, aínda que chova. Ou como dicía aqueloutro: vivamos como galegos.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Mércores, 21 de xaneiro de 2026

CAEN OS TEMPOS

Caen pingas de orballo sobre as conciencias dos escritores. Teñen conciencia os escritores? Non deberían. O escritor debe facer cribles as mentiras ou trolas e sementar a dúbida ou falsear as verdades. O escritor debe ter a conciencia sucia, merdenta, ruín, mesquiña, vil. E o corazón nobre, iso si. Pode dicir que chove a mares en plena canícula e ten que convencernos de que é real, verdadeiro.

Caen alustros sobre as flores dos toxos. Pode o toxo asumir que tras a tempestade chega a calma? O toxo asimila todo; desde vestir de colorido as ladeiras da esperanza ata servir de colchón baixo uns feixes de palla. A flor do toxo é como a curva melancólica do arco da vella. A flor do toxo é fermosa, aberta, cunha luminosidade aberta que se impón.

Caen os minutos sobre o leito da soidade. Pode a soidade durmir sobre a cama mol, branda da noite pecha? Se non dorme, inventa. Se non dorme, soña. Se non dorme, envólvese no silencio ata que o baleiro se enche, pouco a pouco, de anhelos. O tempo pasa lento; e con tanta lentitude nada sucede.

Caen os versos sobre un poema sen fin. Cada verso par é unha esgazadura que se abre, que sangra, que doe, que fai dano. Cada verso impar é unha ferida que se pecha, que se limpa, que se cura. Os versos pares e impares seguen unha rima equilibrada, natural e melancólica.

Caen os tempos sobre min. De cando fun. De cando estiven. De cando tiven ilusións. De cando a nostalxia se empreñou das aventuras da infancia. De cando a señardade pariu tardes de silencio no monte Medo. O tempo pasa, todo cambia e a miña novela segue a lóxica das épocas. Rematará a novela, rematará o tempo, e a conciencia, e os toxos, e a soidade, e o poema. Rematará a vida porque... todo principio ten a súa fin.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Mércores, 21 de xaneiro de 2026

Finca Fierro. Barbadás. Xoves, 22 de xaneiro de 2026

A NAI QUE VOABA

Nacín na copa dun carballo. Miña nai era tan lixeira que voaba. Mesmo semellaba que voaba cando corría. Cando corría e me adiantaba sempre soltaba aquela ladaíña que, sendo neno, amolábame, xiringábame unha chea: “bícame no cu que teño paxariños”. Agora, esta ladaíña recórdoa con cariño. A unha nai téñenselle todos os agarimos do mundo.

Eu saín á miña nai. Igual de lixeiro. A diferenza é que, en vez de voar, estombállome no sofá e vexo a vida pasar. A vida e as películas. Entre película e película —ou entre libro e libro— penso en miña nai, na lixeireza de miña nai. E xa que estou en plan confesión, tamén teño que admitir que miña nai era aínda máis lixeira coa man. Nunca llo tomei a mal, nunca llo tiven en conta. Quero pensar que era polo meu ben. Quero pensar que era polos tempos, polas circunstancias: as miserias, as calamidades. E sabemos que no ser humano a paciencia adoita a ser escasa.

Miña nai case era como Xesucristo, que multiplicaba os cachos de touciño e os pratos de caldo. Pan e touciño, pan e touciño a todas as horas e, por riba, un prato de caldo. O leite vendíanse, os ovos vendíanse, os xamóns vendíanse, os marráns vendíanse. Todo o que tivese prezo, vendíase. E apenas se compraba nada. Non había con que. Por moito que se vendese, as miserias e as calamidades eran enormes. Así que non quedaba outra: pan e touciño. O touciño cheo de lardo. A febra quitábaselle para os chourizos, que se gardaban e se comían tan só en ocasións moi especiais e, iso si, para mandarlles a algúns parentes que estaban fóra.

Nacín na copa dun carballo porque miña nai era lixeira e voaba. Porque tampouco tiña moito onde facer cama, onde parir. Eu, agora, tamén voo sempre con ela. Os dous somos lixeiros.

Cafetaría La Carabela. A Valenzá. Martes, 20 de xaneiro de 2026

Foto: Parque Ansuíña (Baños de Molgas - Ourense)

UN CHISTE DE MAL GUSTO

Ela chámase María Corino Machado. Ela é a principal líder da oposición ó chavismo. A ela déronlle o premio Nobel da Paz. Ela quixo compartir tal galardón con Donald Trump. Este, Donald Trump, é o presidente de Estados Unidos. Este, Donald Trump, leva tempo ansiando, ambicionando, anhelando, arelando, cobizando, degoxando, devecendo e desexando o premio Nobel da Paz.

Hai uns días, ela, María Corino Machado, compartiu con el, Donald Trump, o premio Nobel da Paz... “en gratitude polo seu extraordinario liderado para promover a paz”. El, Donald Trump, bombardeou o país dela, de María Corino Machado. El, Donald Trump, puxo en boca dela que “ninguén na historia merece este premio máis que vostede”.

O esperpento acada tal dimensión que un xa non sabe se rir ou levar as mans á cabeza. Entendo —ou trato de entender— que tal merecemento deberá responder ós continuos bombardeos que, el, Donald Trump, realizou non só sobre Venezuela, senón sobre varios países máis, xa debidamente enumerados noutros Pingas de Orballo. Quizais sexa o meu entendemento o que queda curto, ou aparvado, ante a actitude dela, de María Corino Machado. Quizais sexa eu quen non acada a discernir tan elevada postura, tan refinada concepción da paz por parte dunha suposta premio Nobel.

Compre lembrar que o premio Nobel non pode ser revogado, compartido nin transferido a outras persoas, segundo establecen as normas do Instituto Noruegués dos Nobel. Diante disto, só caben dous apuntes finais: que, ela, María Corino Machado, saíu do niño e botou a palla fóra —é dicir, saíuse de nai— ou ben, os do Nobel, a ver se escarmentaron algo e o pensan dúas veces antes de outorgar un galardón que, visto o visto, corre serio risco de converterse nun chiste de mal gusto.

Finca Fierro. Barbadás. Luns, 19 de xaneiro de 2026

O ACCIDENTE DE PALOMARES

O 17 de xaneiro de 1966 (fixo o venres 60 anos), o ceo tranquilo de Palomares, unha localidade agrícola de Cuevas del Almanzora (Almería), converteuse en escenario dun dos episodios máis graves da Guerra Fría en territorio español. Un bombardeiro ianqui B-52, cargado con catro bombas termonucleares, chocou en pleno voo cun avión cisterna durante unha manobra de recarga. O accidente provocou a caída das bombas sobre terra e mar, desatando unha crise que marcou durante décadas á poboación local e á política exterior española.

Dúas das bombas caeron en terra firma e, aínda que non chegaron a detonar, si liberaron material radioactivo ó romper os seus compoñentes convencionais. O plutonio espallouse sobre campos de cultivo e zonas habitadas, contaminando solos e colleitas. Unha terceira bomba caeu intacta preto da localidade, mentres que a cuarta perdeuse no Mediterráneo. Realizouse unha intensa busca naval que mantivo en vilo á opinión pública internacional durante semanas.

A resposta foi rápida pero opaca. Estados Unidos despregou máis dun millar de militares e técnicos para conter a contaminación e recuperar o artefacto perdido, que finalmente se localizou a máis de 800 metros de profundidade. Parte da terra contaminada enviouse a Estados Unidos, mais a limpeza realizouse con criterios hoxe considerados insuficientes. O réxime franquista, aliado estratéxico dos ianquis, minimizou o alcance do suceso para evitar tensións diplomáticas e alarma social.

Un dos xestos máis recordados foi o baño público do ministro de Información e Turismo, o noso Manoliño Fraga, xunto ó embaixador americano, para escenificar unha suposta normalidade. Porén, tras a imaxe propagandística agochaba unha realidade máis complexa: controis médicos limitados, información fragmentaria e un silencio institucional que mantivo ós veciños coa mosca na orella.

As repercusións foron múltiples e duradeiras. Na cuestión ambiental, zonas de Palomares permaneceron contaminadas durante décadas, con restricións de uso e vixilancia radiolóxica constante. No ámbito sanitario, os habitantes reclamaron durante anos estudos epidemiolóxicos exhaustivos e recoñecemento de posibles efectos na saúde. Politicamente, o accidente evidenciou a dependencia estratéxica de España respecto a Estados Unidos e abriu un debate, entón soterrado, sobre a presenza militar estranxeira.

Finca Fierro. Barbadás. Sábado, 17 de xaneiro de 2026