ARSENIO LIXEIRO ANDOU LIXEIRO

            Arsenio Lixeiro Cortapisa deixou ó rapaz no instituto e quixo facerlle honor ó seu primeiro apelido: ir andando á biblioteca municipal na rúa Concello desde o Paco Paz de Ourense. E tiña que ir lixeiro porque o rapaz podía saír do exame en calquera momento. Pegoulle ritmo ás súas pernas e pasaba o tempo coa música nos oídos e contemplando as matrículas dos coches. Arsenio Lixeiro sempre tivo un non se sabe que polas matrículas dos coches. A proba é que coñece a xente coa que se cruza moitas veces nas estradas polas matrículas. Incluso a aqueles que son descoñecidos. Chega con verlle a matrícula unha ou dúas veces para quedarse con ela para sempre.

En media hora xustiña, Arsenio Lixeiro entrou na biblioteca, e foi ó buscar nos libros que quería coller cando se deu de conta do que realmente andou, pois axiña asomou á súa pel, a toda a súa pel gotas de suor de caían a chorro. E iso que Arsenio Lixeiro nunca foi moito de suar. Claro que ás catro e pico da tarde a temperatura pasaba bastante dos 30 graos na cidade das burgas. Non escolleu moito porque as présas eran enormes. Así é que case os tres primeiros libros que mirou foi os que levou. E volta para o instituto Ferro Couselo. Vendo que intuía que chegaba a tempo, minorou a marcha, máis polo propio cansazo que polo tempo (se o rapaz saía, que esperase). A volta levoulle un chisquiño máis de media hora. Despois aínda tivo que esperar outra media hora máis. Xa esperou lendo e chorreando aínda suor e máis suor. Arsenio Lixeiro Cortapisa andou lixeiro.

Finca Fierro. Xoves, 1 de setembro de 2016

EN SILENCIO E DEVAGARIÑO

            Seica aumentou o turismo que nin o demo. E porque a inmensa maioría non coñece Baños de Molgas. Que se o coñeceran xa veriades vós! O problema de Baños de Molgas é que está mal publicitado. Nunca destacou por saír nos medios. Asoma nos xornais de Pascuas a Ramos e, para máis aquel, cando asoma... ás veces non é para ben. Certo, o caso é traballar ben, facer cousas na vila e nas aldeas da vila, pero, quen sabe diso? Andar de boca en boca non é tan rápido coma, por exemplo, na prensa escrita.

Hai concellos que só que se varra un cacho dunha beirarrúa, xa se pregoa o asunto por todos os medios escritos e falados. O noso, con toda a potencia turística que ten, camiña en silencio e devagariño polas corredoiras dos medios de comunicación. Houbo arranxos no casco vello e souben deles cando remataron e mo contaron. Hai concellos que publicitan con moito bombo a simple limpeza dun metro cadrado de tal ou cal xardín ou parque. Nós temos o mellor parque do mundo mundial e universal e, si, claro que se limpou, pero se saíse nos xornais con algunha que outra fotiño, eh, que vos parece? Ai, ai, ai, que non sabemos vender o noso concello. Eu xa procuro iniciar as miñas cousiñas no feisbuq cun titular rechamante: “Desde Baños de Molgas para o mundo universal”, por aquilo das amizades feisbuquianas espalladas por toda a xeografía, pero hoxe en día tan só me len catrocentos e pico. Un xornal dá para máis, para moito máis. Sería bonito que alguén se encargase das relacións públicas.

            Café Paladium da Valenzá. Mércores, 31 de agosto de 2016

ASÍ PASARON A TARDE

            Clotilde Araújo díxolle ó seu home que pola tarde tiña que ir ó centro da cidade, que se a acompañaría ou non? E logo a que vas?, quixo saber Salustiano Garapato. Ó médico. Ai, muller, pois claro que te acompaño, pero aínda hai tempo para botar unha sesta, verdade? Si oh; se ata as sete menos cuarto non teño a cita. E Clotilde Araújo marchou a estomballarse no sofá para ver a Telecinco, mentres que Salustiano Garapato fun correndiño para a cama a dar unhas cabezadas. Á cidade marcharon no autobús porque no coche empezaron a pensar no aparcamento e deulles pereza o andar buscando, e se o tiñan que meter nun aparcadoiro... vaiche boa!, sae moito máis barato o autobús.

Colleron o das seis, baixo un sol de moitos raios. Mais tan axiña como entraron no bus, raio!, daba gusto: o aire acondicionado a tope. Como lles sobraba tempo para a cita médica, foron moi devagariño, é dicir, Clotilde Araújo ollando escaparate tras escaparate e Salustiano Garapato desesperándose en cada escaparate. Aínda tiveron un bo cacho para sentar nunha praza da cidade, a que lindaba co lugar da consulta. A tal consulta semella que foi vento en popa, xa que axiña baixaron á rúa de novo. E como tampouco tiñan moita présa, fixeron a metade do percorrido andando polas vellas rúas da cidade. Despois si, despois xa colleron de novo o autobús para trasladarse ó seu barrio, que está ás aforas. Así pasaron a tarde Clotilde e Salustiano.

            Finca Fierro. Martes, 30 de agosto de 2016

CO LUSCOFUSCO

            Cae o sol por detrás do outeiro, pero a calor segue a ser compañeira da nugalla. Non hai ganas de nada. Nin tan sequera de lanzar un asubío nin de chiscar o ollo esquerdo. Tan só unha pequena nube asoma polo horizonte. Unha pequena nube branca. Nin tan sequera é negra. Cruza de súpeto unha pega e quedo un tempo coa boca aberta, porque, agora, xa é raro incluso ver as pegas. Que tempos nos que en media ducia de amieiros había dous ou tres niños de pegas! Si, que tempos! Queda a claridade acochada por detrás do outeiro e, por diante, a sombra nocturna empeza a ganar espazo. Ata aquí tamén o tempo pasa e todo cambia. Pouco a pouco, pero cambia.

A noite gánalle terreo ó día e este déitase nos confíns do máis alá. Co luscofusco chega, mansiñamente, o silencio. Co luscofusco amortece, paseniñamente o ruído. Pero non así a calor. Esta segue a impregnar a pel de humidade e á nugalla de máis nugalla. Tan só a música do derradeiro mohicano fai posible que menee, que abanee a cabeza con ansia, con degoiro. Aquí, agora si, agora sae o asubío ó compás dos trebellos de Trevor Jones e case me dan ganas de chiscar os dous ollos. Miro para o outeiro e xa non vexo ningún resplandor. Tan só noto como o ruído se volveu silencio, e sinto como, a calor, pouco a pouco, dálle paso á calma, á pachorra dun fervello parsimonioso.

            Finca Fierro. Domingo, 28 de agosto de 2016

UNHA BULEBULE DO TEMPO

            Nin guerras. Nin terremotos. Nin deportes. Nin corrupción. Nin política. Nin eleccións. Hoxe o escrito, o recuncho é familiar. Porque, por unhas ou por outras cousas, por uns ou por outros acontecementos, asomaron nos meus escritos as miñas sobriñas. Falta unha; a que, de nena, era a máis carota e, agora, de moza, é a máis responsable. A Noa. Acaba de atarse a un bo rapaz. Sei que será para ben. Ultimamente, cada vez que penso na Noa, penso na súa nai. Porque... sabedes aquilo de que sempre dicimos que os fillos son igualiños o pai ou a nai? Pois Noa é igualiña, cuspidiña (nos feitos) á súa nai. Segundo esta estaba en todo; Noa está en todo e con todos. É unha bulebule do tempo! Porque dispón de tempo para todo e para todos. Sempre pendente do pai, da irmá, dos seus, da miña muller. Claro que xa de pequena era unha saltimbanqui de moitos quilates. É que a coñezo ben. Case podo dicir que a criei; a ela e á súa irmá. Cando alguén me preguntaba a diferenza entre as dúas, eu sempre puña e poño o exemplo dunha cola no cine. Iria, como unha coitadiña, facía cola; mentres que Noa, como puidese (e por arte de encantamento case sempre podía) colábase e aparecía coas entradas nun chiscar de ollo. Que era unha boa peza, a condenada.

            A vida, dígoo eu sempre, é unha bágoa e dous sorrisos. A bágoa pasou hai cinco meses. Polo que agora tocan eses sorrisos. O primeiro tamén acaba de asomar ós seus beizos diante dun rapaz que a quere e diante dunha familia inmensa que tamén devece por ela. O segundo sorriso non pode ser outro que algún carrouchiño que apareza na súa vida, nas nosas vidas pasado o tempo. Porque seguro que chegará.

            Neniña, quixen escapar do sentimentalismo porque, agora, de vello, axiña se me empanan os ollos. Así é que confórmate co que hai, con isto. Ti sabes ben, os teus saben ben o que sinto por ti, por vós. Mamei do voso cariño, do da túa nai, e iso penetra, enche, que carallo, emociona. Biquiños.

            Café Brétema da Valenzá. Venres, 26 de agosto de 2016

CON CÓDIGO XENÉTICO TEATRAL

            A pesar de que xa vai para medio ano que os vin actuar na casa da cultura da Valenzá, aínda hoxe os teño metidos na memoria, tanto ó dúo protagonista como a propia obra: “Rosalías: Unha vida de luces e sombras”.. O dúo protagonista da compañía Teatro Antroido son nai e fillo. O nome da nai, Laura Ponte, quizais sexa para algún algo engañoso, porque con ese mesmo nome tamén anda por aí unha famosa modelo galega. Este molgués que escribe, a maioreas de coñecer á modelo, si sabía que esta tal Laura Ponte que nos ocupa era actriz, aínda que, ó mesmo tempo, recoñezo que descoñecía a súa relación con Roberto Vidal Bolaño, o dramaturgo galego ó que se lle dedicou o Día das Letras Galegas de 2013, que xa é dicir. E o fillo de Laura Ponte máis Roberto Vidal Bolaño é Roi Vidal.

            Os dous xa sobre o escenario empezaron a representar unha morea de textos de e sobre Rosalía de Castro para intentar espallar unha imaxe renovada na que a autora padronesa non é esa muller sensibleira e romanticona co0mo se lle coñece, senón unha intelectual feminista comprometida coa análise da sociedade do seu tempo.

            A compañóa Teatro Antroido naceu no xaneiro de 1974 da man de Roberto Vidal Bolaño e Xaquín García Marcos. Axiña, nese mesmo verán, xa entrou a formar parte da mesma laura Ponte. Catro anos máis tarde estrean, como primeira compañía profesional en galicia, a obra “Laudamuco, señor de ningures”. Despois seguirían unha ducia delas dirixidas por Roberto, cunha estética particular e renovadora baseada na utilización teatral de diferentes tradición e xéneros, realizando espectáculos diversos formatos e públicos, incluído o infantil.

            Pasado o tempo, Teatro Antroido propón un teatro de reflexión e de forte imaxinería visual no que se normalice a cultura galega. E así pon especial interese na aparición de novas voces e tendencias para enriquecer a tradición teatral autóctona.

            Volcándome xa na nai e no fillo, nos dous actores que tiven diante min na Valenz´ña, direi que Laura Ponte Santasmarinas naceu no outro lado do charco, máis en concreto en Bos Aires no 1958, e que é moito máis que unha cara bonita. Empezo como creo que empezan todos os actores que acaban sendo bos: con pequenos papeis no teatro a mediados da décado dos 70 e así, pouco a pouco, converterse nunha habitual nas montaxes do Centro Dramático Galego. No ano 1980 protagonizou o telefilme “Cristian” producido polo ministerio de Asuntos Exteriores de Alemaña. Desde mediados dos 80 ata hoxe traballou en diferentes curtametraxes en Galicia e algunhas longas, das que coñecemos principalmente, “Urxa”, “A noiva de medianoite”, “León e Olvido” e “Todo é silencio”.

            Ó seu fillo, a Roi Vidal, é normal que lle saíra a veta dramática, tendo de pais a eses dous mestres teatrais. Naceu en Santiago en 1982, onde viviu ata a adolescencia. Pasaba case todas as fins de semana na casa da súa avoa maternal, porque os seus pais adoitaban traballar e non podían facerse cargo del (e xa sabemos como son os traballos das pequenas compañías teatrais: de aldea en aldea e de praza en praza). Nesas fins de semana xa mamaba da súa afección e montaba escenas cos bonecos de Playmobil. Confesa que o que máis recorda da infancia son os carteis, bonecos e máscaras que enchían a súa casa( a ver!...) ou a música que Emilio Cao compuxera para o “Touporroutou da Lúa e do Sol”.

            Fixo EXB no colexio Pío XII e empezou a participar moi activamente na actividade de Teatro de Ferradura Aberta, que era un campamento urbano organizado polo concello da capital de Galicia e que enchía de actividade as tardes de verán na Alameda. Coa nai non lle quedaba outra que compartir intensas xiras nas que, confesa, que o pasaba divinamente. Licenciouse en filoloxía galega e estudou dirección de escena na ESAD. Leva escritas e dirixidas varias obras. Quizais o seu mellor mérito está en que, a pesar de ser fillo de quen é, el soubo buscar o seu sitio propio. Como debe ser.

            Café Brétema da Valenzá. Domingo, 31 de xullo de 2016

            Finca Fierro. Luns, 1 de agosto de 2016

Publicado en La Región o venres, 26-08-2016

OS SUCOS DA LEIRA

            Anda a pomba furgando por entre as mesas da terraza, mentres o aire fai bailar a melena dunha muller morena. Tamén baila a dunha rubia, pero non me rimaba con melena. A ver!, as rimas ben escritas, ben quedan ditas. As cousas ben feitas, ben parecen. Aseguro que é verdade.

Cando vexo unha leira arada e os sucos están dereitiños, dá gusto vela. Cando os regos van torcidos axiña pensamos, ou no labrego que suxeitaba o arado ou na xogada das vacas que fixeron o que lles deu a gana. Moitas vacas, ó arar, fan o que lles dá a gana. Principalmente cando ven que chega a fin dos regos. Polo menos as que eu tiña. As moi condenadas cando vían ou intuían que a fin do rego estaba aí xa, zas, aceleraban de tal maneira que, moitas veces, custábame manter o arado en pé e, por suposto, dereito para que non se torcese o rego. Pensarían que rematando o rego xa remataban a leira. Pero había leiras que tiñan unha tira de regos e máis, había leiras nas que te eternizabas nelas. E se para máis aquel eras un rapaz, imaxinade. A vida do labrego amolaba de raio. A maioría das veces, nin domingos nin festas de gardar. E iso sen contar o de levar as vacas ó monte, que había que facelo todos os días. Segue a mesma pomba furgando por entre as mesas e o aire fai bailar o parasol porque a morena da melena xa marchou. Os sucos da leira, grazas a Deus, seguen dereitos.

            Café Paladium da Valenzá. Xoves, 25 de agosto de 2016