O meu pensamento furga na memoria
buscando o momento exacto no que me atopei cun libriño titulado
“Posío”. Sei que aínda era un rapaz. Sei que o tiven nas miñas
mans. Sei
que era meu, pero, agora mesmo, xa non o atopo por ningún lado. Ó
mellor extraviouse definitivamente ou, simplemente, se consumiu.
Porque creo recordar que o exemplar que tiña nas miñas mans xa
estaba abondo escaralladiño. Tamén me chega a un recanto da memoria
que, aquel libriño, non facía constar os datos do autor, máis alá
do nome. Polo que non imaxinaba eu que na pequena aldea do meu pai
houbese un escritor, un personaxe que alcanzou certa fama na Guerra
Civil Española e, seguiu, na posguerra.
Hai pouco, fochicando coma sempre
pola Internet na procura de noticias interesantes de ou sobre Baños
de Molgas (nótaseme moito que son de Baños de Molgas?) atopeime cun
tal Samuel Gómez González, que escribira varias obras poéticas e
que dirixira un periódico desde o 1937 ó 1939, en plena Guerra
Civil. Que xa ten o seu mérito e, para máis aquel, non comungando
Samuel co réxime fascista.
Como curiosidade, comentar que se me
deu por publicar polo guasap os preparativos desta reportaxe e axiña
me saltou un curmán do País Vasco dicíndome que o pai do tal
Samuel (Antonio; a nai era Hermelinda) era irmán da miña avoa
Josefa, ou o que é o mesmo, que Samuel Gómez González era curmán
do meu pai. Demóstrase unha vez máis que se buscas, atopas. Hai uns
días non sabía nada dese homiño e, hoxe, descubro que me é
parente.
Samuel
Gómez González naceu en Nocelo (Baños de Molgas) o 20 de xullo de
1913 (hoxe contaría con 104 anos). Con tres aniños marchou cos seus
pais para México e alá estivo ata 1928, ata os 13 anos. Ó volver
do outro lado do charco,
estudou bacharelato
en Ourense e no ano 1933 matriculouse no primeiro curso de Dereito na
Universidade de Santiago de Compostela e ó ano seguinte marchou para
Madrid para continuar coa carreira. Na capital do Imperio desenvolveu
o seu profesorado no último bienio da Segunda República.
Axiña
empezou a escribir poesía e algúns dos seus poemas apareceron
publicados no xornal El Compostelano,
periódico que se publicou en Santiago de Compostela entre 1920 e
1946. Periódico conservador,
que durante a Guerra Civil declarouse abertamente partidario do bando
franquista.
Como
dicía ó principio, durante a Guerra Civil, Samuel Gómez dirixiu o
xornal Galicia Libre,
de inspiración anarquista, editado en Madrid entre 1937 e 1939.
Órgano da Agrupación de Gallegos Libertarios, apareceu o 20 de
setembro de 1937. Publicación, primeiro, decenal e, despois,
quincenal. A partir do número 22, ou sexa, a partir do 15 de maio de
1938 pasou a subtitularse Órgano de la Federación de
Agrupaciones de Gallegos Libertarios.
A comezos de 1939, o xornal trasladouse a Valencia, onde se
imprentaron os dous últimos números.
Entre
os colaboradores de Galicia Libre
estaban José Ledo Limia, Miguel Vázquez Valiño, Luís Chamorro e
Manuel Pita Armada, entre outros. Tamén contaron coas ilustracións
do gran Manuel Crestar. E, como non, así mesmo chegaban
colaboracións
desde a emigración galega de América. A ver!, sempre fomos, somos e
seremos (por desgraza) un país emigrante.
Cando
rematou a guerra, Samuel Gómez volveu a Galicia para completar os
estudos de Dereito en Santiago. Alí montou unha academia (Enseñanzas
Gelmírez), pero axiña exerceu a avogacía na nosa cidade das
Burgas, onde acabou falecendo nos anos 90. De
Nocelo seica tivo que fuxir nunha furgoneta porque algúns fachas
(máis seguro que veciños) querían ir máis alá dunha inimizade
política, e os “paseos” empezaban xa a imperar por todas as
carrilleiras do país.
Deixou
para a posteridade os libros “En
las orillas del Miño” (1956), o citado “Posío” (1956), ó que
lle deron o Premio de Poesía Galicia, 1955; “Saudades de
Compostela” (1957), “Fe de vida. Poesías” (1977), “Mensaje
de paz” (1978), “Sonetos a Carballino” e “Márgenes
Atlánticas”. Ó mesmo tempo colaboraba en diversas revistas
literarias.
Caída
Galicia en xullo de 1936 en mans fascistas, foron numerosos os
confederais e libertarios os que conseguiron alcanzar terras
republicanas e axiña apareceron batallóns formados esencialmente
por anarquistas galegos nas terras máis próximas e a constitución
en Asturias da Agrupación Confederal Galaica, que tivo un núcleo
forte e organizado en Madrid,
ó que pertenceu o noso protagonista.
Empecei a reportaxe deste parente e
veciño molgués coa intención de publicitalo como persoeiro
literario ou poético, pero segundo fun “perseguindo” a súa
vida, a súa carreira descubrín que Samuel Gómez González foi máis
alá duns simples poemas, principalmente no plan político. Moito
máis alá. Pero iso xa quedará para eses autores que saben moito
máis da historia que un simple escritor de relatos curtos.
E xa
para rematar, confeso, desde o meu humilde parecer, que Samuel Gómez
González ben merece un certo “redescubrimento” de xente que
soubo e que sabe furgar na
vida cotiá de moitos españois durante o confrontación civil do 36
e da posterior posguerra, case aínda peor que a propia guerra.
Tivemos en Baños de Molgas un gran personaxe literario e político e
nós sen practicamente sabelo.
Café
O Chicote da Valenzá. Mércores, 27 de decembro de 2017
Publicado
en La Región o
sábado, 27-01-2018
O peor é
que a aldea é tan pequeniña que, aínda na distancia, seguen sen
caber nun fol. Óense os berros desde a fonte que está á volta da
curva en dirección a vila. Cando cansan (porque discuten tanto que,
realmente, acaban esgotados) fan as súas tarefas na casa e logo de
xantar ou de cear convídanse un ó outro a café. Pero antes de
entrar xa pola porta, os irmáns Forzas Meno, emprenden a ladaíña
recriminatoria e entre sorbo e grolo míranse de mala maneira,
berran, rifan, pero atúranse. Sepáranse porque se teñen que
separar. O gando está na corte e hai que levalo ó monte. Con tan
mala sorte que coinciden as cabezas todas na pequena praza da aldea.
Aí xa hai coma un batifondo: eles berrando e rifando, e os animais
pelexando e bruando. Ninguén cabe nun fol.
